Tổng Lãnh sự biến San Francisco thành tiền tuyến ngoại giao công nghệ
Ngoại giao công nghệ Mỹ Việt Nam là cách Việt Nam chủ động xây dựng quan hệ ngoại giao Mỹ dựa trên kết nối trực tiếp với các nhà sáng lập, nhà đầu tư và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ở những trung tâm như Thung lũng Silicon, nhằm đưa chất xám, công nghệ nguồn và hợp tác kinh tế công nghệ song phương về phục vụ phát triển trong nước, thay vì chỉ dừng ở các cuộc đối thoại chính trị truyền thống. Ngay khi bắt đầu nhiệm kỳ 3 năm rưỡi tại San Francisco, Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn đặt cho mình một câu hỏi duy nhất: làm sao đưa những bộ óc giỏi giang và quyền lực nhất của Thung lũng Silicon đến Việt Nam? Câu hỏi đó không phải khẩu hiệu, mà trở thành kim chỉ nam để ông chuyển đổi căn bản hoạt động của toàn bộ cơ quan đại diện, đặt ngoại giao công nghệ lên thành trọng tâm lớn nhất. Đây là lựa chọn táo bạo nhưng hợp lý. Vùng Vịnh California với San Francisco và Thung lũng Silicon đang định hình tương lai công nghệ của thế giới, thu hút phần lớn vốn đầu tư mạo hiểm cho AI và công nghệ của Mỹ. Nếu Việt Nam muốn bước vào sân chơi công nghệ toàn cầu, việc hiện diện chủ động ngay trên "đầu não" này là bước đi không thể trì hoãn.
Ngoại giao không còn là hội trường mà là bàn ăn tối với các "siêu kết nối"
Chiến lược của Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn khác với cách làm ngoại giao quen thuộc: ông không chỉ dự hội thảo, mà dành ba năm để tiếp cận từng nhân vật cốt lõi của hệ sinh thái Thung lũng Silicon. Việc gặp CEO OpenAI Sam Altman hay tỷ phú Jensen Huang của Nvidia cho thấy tư duy dịch chuyển: nói chuyện trực tiếp với người nắm cuộc chơi công nghệ toàn cầu, thay vì chỉ làm việc qua tầng nấc trung gian. Ấn tượng nhất là nỗ lực gần ba năm để có được cuộc hẹn ăn tối với Saeed Amidi, nhà sáng lập kiêm CEO Plug and Play Tech Center – một "siêu kết nối" của cộng đồng khởi nghiệp Mỹ với mạng lưới hơn 2.500 startup và hàng chục kỳ lân công nghệ. Nhiều tổng thống, thủ tướng đến Mỹ đều muốn gặp người này; việc một Tổng Lãnh sự Việt Nam kiên trì "gõ cửa" đến khi được lắng nghe cho thấy ngoại giao công nghệ đã bước sang tư thế tấn công. Đáng chú ý, khi nghe câu chuyện về Việt Nam, Amidi phải lấy sổ ra ghi chép – việc hiếm khi ông làm trong các cuộc gặp. Khoảnh khắc đó cho thấy nếu Việt Nam dẫn câu chuyện bằng tầm nhìn và dữ liệu, giới tinh hoa công nghệ Mỹ sẵn sàng chú ý.
Utah và tư duy "con đường hai chiều" trong hợp tác kinh tế công nghệ
Chiến lược ngoại giao công nghệ không chỉ diễn ra tại Thung lũng Silicon mà đang được mở rộng sang các bang miền Tây khác – nơi hình thành những "Silicon Slopes" mới. Từ ngày 23-27/8, Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn dẫn đoàn công tác của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại San Francisco thăm và làm việc tại bang Utah, triển khai gần 30 cuộc gặp với chính quyền, doanh nghiệp, trường đại học và tổ chức kết nối công nghệ. Utah nổi lên với thế mạnh về hàng không vũ trụ, quốc phòng, thiết bị bay không người lái, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và công nghệ lưỡng dụng – những lĩnh vực Việt Nam muốn vươn lên chứ không chỉ nhập khẩu. Điểm mới của chuyến đi là tư duy "hai chiều": đoàn không chỉ giới thiệu môi trường đầu tư Việt Nam, mà mang theo kỹ sư, công nghệ và sản phẩm của doanh nghiệp Việt để tiếp cận thị trường Mỹ. Tại Tọa đàm “Cơ hội thúc đẩy thương mại và đầu tư Việt Nam” ở World Trade Center Utah với gần 60 đại biểu từ khoảng 40 doanh nghiệp và quỹ đầu tư, Tổng Lãnh sự khẳng định: "Chúng tôi không chỉ đến Utah để mời doanh nghiệp Hoa Kỳ đầu tư vào Việt Nam. Lần này, chúng tôi còn mang theo các kỹ sư, công nghệ và sản phẩm Việt Nam để tìm khách hàng, nhà đầu tư và đối tác chiến lược tại Hoa Kỳ".
Xây dựng trụ cột song phương về công nghệ, giáo dục và kinh tế
Tận dụng quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Mỹ, Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn chọn cách đi "từng bang" để xây nền móng lâu dài. Tại Utah, ông làm việc với Phó Thống đốc bang, Văn phòng Thống đốc, các cơ quan phát triển kinh tế, nhấn mạnh mục tiêu xây dựng mối quan hệ song phương thực chất hơn trong thương mại, đầu tư, công nghệ, giáo dục và giao lưu nhân dân. Thay vì nói chung chung về hợp tác kinh tế công nghệ, hai bên bàn thẳng vào việc kết nối doanh nghiệp, tổ chức đoàn hai chiều, thu hút đầu tư chất lượng cao vào Việt Nam và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam vào thị trường Mỹ, đồng thời xác định dự án, đầu mối cụ thể. Trên trụ cột giáo dục, Tổng Lãnh sự đề nghị coi hợp tác đại học là một trụ cột riêng trong quan hệ Việt Nam - Utah, bởi đó là nơi tạo ra nhân lực, tri thức, công nghệ và những doanh nghiệp mới. Tầm nhìn này đi cùng chủ trương quốc gia: ngoại giao khoa học – công nghệ phải được tăng cường, thiết lập và triển khai hiệu quả khuôn khổ hợp tác với các đối tác công nghệ hàng đầu, thí điểm cơ chế Đại sứ, Đặc phái viên về công nghệ. Khi cơ quan đại diện ở trung tâm công nghệ Mỹ chủ động đi trước, chính sách cấp cao có thêm điểm tựa thực tiễn.
Từ kết nối ban đầu tới các dòng chảy công nghệ hai chiều
Ngoại giao công nghệ chỉ có ý nghĩa nếu kết nối được chuyển thành hợp đồng, dự án R&D chung và các dòng chảy công nghệ cụ thể, chứ không dừng ở hình ảnh đẹp trên truyền thông. Khép lại chuyến công tác Utah, Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh điều quan trọng nhất là biến những cuộc gặp ban đầu thành kết quả cụ thể: khi trở lại, ông hy vọng hai bên sẽ nói về các khoản đầu tư mới, công nghệ Việt Nam vào thị trường Utah, những dự án nghiên cứu chung và hợp đồng đã ký. Song song, tại San Francisco, Tổng Lãnh sự quán đang chuẩn bị các nền tảng dài hạn: từ năm 2026, cơ quan này dự kiến tổ chức 4 sự kiện thường niên quy tụ hàng trăm kỹ sư và nhà khoa học người Việt ở Thung lũng Silicon, cùng nhiều cuộc gặp nhỏ hơn để dệt cộng đồng trí thức công nghệ Việt nối với trong nước. Nếu Việt Nam kiên trì đi theo con đường Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn đang mở ra – hiện diện ở trung tâm công nghệ Mỹ, đối thoại trực tiếp với người dẫn dắt cuộc chơi, và thiết kế hợp tác hai chiều về công nghệ, giáo dục, kinh tế – thì quan hệ ngoại giao Mỹ không chỉ là câu chuyện chính trị, mà trở thành hệ sinh thái cùng tạo ra tri thức và giá trị mới cho cả hai bên.
