Thu ngân sách 9 tháng: con số 88,6% nói gì về sức bật hải quan?
Hải quan Việt Nam thu ngân sách là toàn bộ số thu từ hoạt động xuất nhập khẩu do cơ quan hải quan quản lý, phản ánh đồng thời sức khỏe thương mại quốc tế, hiệu quả cải cách thủ tục hải quan và mức độ chuyển đổi số hải quan trong xử lý hồ sơ, kiểm soát rủi ro và chống thất thu cho ngân sách nhà nước. Sau 9 tháng, ngành Hải quan ghi nhận số thu ngân sách đạt 399.638 tỷ đồng, tương ứng 88,6% dự toán và 77,4% chỉ tiêu phấn đấu. Đây không chỉ là kết quả tài chính ấn tượng, mà là bằng chứng cho thấy mô hình quản lý mới – dựa trên thể chế hoàn thiện, thủ tục số hóa và giám sát rủi ro – đang phát huy tác dụng. Trong bối cảnh chính sách thuế thay đổi và một số nhóm hàng truyền thống suy giảm nguồn thu, việc sớm tiến gần mục tiêu năm cho thấy hải quan Việt Nam thu ngân sách đã chuyển từ thế bị động sang chủ động tạo dư địa tăng thu.
Cải cách thủ tục hải quan: từ luật mới đến cửa khẩu thông minh
Điểm đáng chú ý trong quý III là ngành Hải quan không chỉ chạy theo số thu, mà đặt nền dài hạn bằng cải cách thủ tục hải quan và hoàn thiện thể chế. Luật số 11/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 23/8, có hiệu lực từ 1/3/2027, là khung pháp lý mới cho quản lý hiện đại. Trên cơ sở đó, cơ quan hải quan đã hoàn thành hàng chục đề án trình Chính phủ, Bộ Tài chính và cấp cục, tập trung vào các lĩnh vực gắn chặt với doanh nghiệp như kinh doanh hàng miễn thuế, Cơ chế một cửa quốc gia và ASEAN, xác định xuất xứ hàng hóa, quản lý phương tiện tại cửa khẩu thông minh và thủ tục với hàng bưu chính, chuyển phát nhanh quốc tế. Quan trọng hơn, 96 trong tổng số 171 thủ tục hành chính đã được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, 49 thủ tục trực tuyến một phần và 26 thủ tục cung cấp thông tin trực tuyến. Đây là thay đổi mang tính cấu trúc, giảm phụ thuộc hồ sơ giấy và tiếp xúc trực tiếp, đồng thời buộc doanh nghiệp phải nâng chuẩn tuân thủ.
Chuyển đổi số hải quan: từ VNACCS/VCIS đến dữ liệu phục vụ doanh nghiệp
Nếu thể chế là khung xương, thì chuyển đổi số hải quan chính là hệ thần kinh giúp dòng hàng đi nhanh mà vẫn kiểm soát được rủi ro. Hệ thống VNACCS/VCIS và các hệ thống công nghệ thông tin vệ tinh được duy trì hoạt động ổn định, an ninh, an toàn 24/7, bảo đảm thông quan thông suốt. Từ ngày 15/6 đến 14/9, cơ quan hải quan tiếp nhận hơn 29,27 triệu hồ sơ, trong đó 29,269 triệu hồ sơ được thực hiện trực tuyến; lũy kế từ đầu năm đến 14/9 là hơn 93,24 triệu hồ sơ, với trên 93,22 triệu hồ sơ trực tuyến. Đây là con số cho thấy chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu. Theo chia sẻ của lãnh đạo Hải quan khu vực VIII, chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với cơ quan quản lý nhà nước, và tập huấn số hóa chứng từ là bước chuẩn bị quan trọng để doanh nghiệp chủ động chuyển từ chứng từ giấy sang dữ liệu điện tử. Khi dữ liệu được khai thác tốt hơn, cơ quan hải quan có thể tập trung nguồn lực vào nơi có rủi ro, thay vì kiểm tra dàn trải.
Khu vực VIII: tăng trưởng xuất nhập khẩu quý III tạo dư địa thu ngân sách
Bức tranh xuất nhập khẩu quý III 2026 cho thấy tăng trưởng kim ngạch là nền tảng cho hải quan Việt Nam thu ngân sách. Toàn ngành thông quan lượng hàng hóa với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 337,76 tỷ USD, tăng 35,9% so với cùng kỳ năm trước; lũy kế 9 tháng đạt 888,03 tỷ USD, tăng 30,4% so với năm 2025. Trong đó, khu vực VIII nổi lên như điểm sáng khi đã làm thủ tục cho 207.742 tờ khai, tăng 26,91%; số doanh nghiệp xuất nhập khẩu đạt 3.376, tăng 35,53%; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng 36,37% lên 37,43 tỷ USD. Tốc độ tăng kim ngạch cao hơn tốc độ tăng số tờ khai cho thấy giao thương qua địa bàn không chỉ nhiều hơn mà còn lớn hơn về giá trị mỗi giao dịch. Trên nền đó, thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu tại Hải quan khu vực VIII đến 30/9 tăng 10,21% so với cùng kỳ. Đây là minh chứng rõ ràng rằng tạo thuận lợi thương mại, đối thoại và hỗ trợ doanh nghiệp không làm giảm thu, mà ngược lại mở rộng nền thu bền vững.
Quý cuối năm: chống thất thu, siết gian lận để giữ vững đà tăng
Đà tăng thu hiện tại sẽ khó giữ nếu quý cuối năm không đi kèm kỷ luật chống thất thu và kiểm soát gian lận. Cục Hải quan xác định trọng tâm là hoàn thành 100% chỉ tiêu về xây dựng, hoàn thiện thể chế; thu ngân sách; chống buôn lậu, gian lận thương mại; kiểm tra sau thông quan. Các giải pháp được nhấn mạnh gồm chống thất thu, chống buôn lậu, gian lận thương mại, chuyển giá, trốn thuế, vi phạm sở hữu trí tuệ, vận chuyển buôn bán trái phép chất ma túy và các hành vi vi phạm pháp luật hải quan, gắn trực tiếp với mục tiêu thu ngân sách. Song song, các dự án Hải quan số, mở rộng Cổng Thông tin một cửa quốc gia, kết nối Cơ chế một cửa ASEAN và các dự án thuộc Đề án 06 được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ. Ở cấp địa bàn, Hải quan khu vực VIII tiếp tục đối thoại, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện quy định mới, với mục tiêu doanh nghiệp tuân thủ được phục vụ nhanh hơn, dữ liệu được khai thác tốt hơn và nguồn lực quản lý tập trung đúng nơi có rủi ro. Đây là cách tiếp cận cân bằng giữa tăng trưởng và kỷ cương, cần được duy trì nhất quán nếu ngành Hải quan muốn biến thành công năm nay thành chuẩn mực lâu dài.
