Can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật: từ động thái kỹ thuật thành tuyên bố quyền lực
Can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật là việc Washington và Tokyo phối hợp trực tiếp mua bán đồng yên trên thị trường tiền tệ quốc tế nhằm chặn đà suy yếu quá mức của đồng tiền này, qua đó phát đi một thông điệp chính trị – tài chính rõ ràng về mức độ gắn kết và sẵn sàng hành động chung của liên minh Washington Tokyo trước các biến động tỷ giá mang tính hệ thống trong khu vực châu Á. Theo truyền thông Nhật, việc hai nước cùng ra tay hỗ trợ đồng yen cho thấy liên minh Washington Tokyo đang mở rộng sang cả lĩnh vực ổn định tỷ giá. Về phía Mỹ, Bộ Tài chính đã trực tiếp can thiệp mua vào đồng yên – lần thứ hai kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998. Đây không phải động thái kỹ thuật trung tính; đó là một tuyên bố: Mỹ sẵn sàng dùng sức mạnh ngoại hối để bảo vệ đồng minh và trật tự tỷ giá mà mình mong muốn.
Liên minh Washington Tokyo: từ an ninh quân sự sang "liên minh tỷ giá"
Điểm mới của lần can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật này nằm ở chỗ nó biến liên minh Washington Tokyo từ một trục an ninh – quân sự thành một liên minh tỷ giá có tổ chức. Tổng thống Donald Trump thậm chí gọi đây là “hành động thể hiện tình hữu nghị” khi nói về chiến dịch can thiệp chung. Khi Bộ Tài chính Mỹ không chỉ ủng hộ về lời nói mà tham gia trực tiếp, giới đầu tư hiểu rằng họ không chỉ đối đầu với Ngân hàng Trung ương Nhật Bản mà còn với nền kinh tế phát hành đồng tiền dự trữ chủ chốt toàn cầu. Đáng chú ý, Washington dùng Cơ chế Repo FIMA cho phép các ngân hàng trung ương thế chấp trái phiếu Kho bạc để tiếp cận nguồn USD. Nhật Bản vì vậy có thể sử dụng danh mục trái phiếu Kho bạc quy mô lớn để bảo vệ đồng yên mà không phải bán tháo trái phiếu trên thị trường, giảm nguy cơ làm rung lắc thị trường nợ Mỹ. Đó là minh chứng thực tế cho một kiến trúc tài chính đồng minh mới, trong đó hạ tầng USD được dùng làm “khiên” cho đồng yên.
Thị trường tiền tệ châu Á: hiệu ứng dây chuyền từ "mỏ neo" đồng yên
Cú can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật không chỉ là chuyện Tokyo tự cứu mình; nó đặt lại mặt bằng rủi ro trên toàn bộ thị trường tiền tệ châu Á. Áp lực tỷ giá đang bủa vây toàn khu vực chứ không riêng Nhật Bản, khi hàng loạt đồng tiền như won Hàn Quốc, rupee Ấn Độ và nhiều đồng tiền khác giảm giá mạnh trước USD. Sự suy yếu kéo dài của đồng yên đã trở thành tín hiệu tiêu cực, vì đồng tiền này mang vị thế "mỏ neo" cho nhiều tỷ giá châu Á. Nếu đồng yên biến động thất thường, nguy cơ đảo ngược các giao dịch chênh lệch lãi suất tăng lên, kéo theo làn sóng thu hẹp danh mục tài sản nước ngoài và bán trái phiếu Kho bạc Mỹ. Một chuyên gia kinh tế chỉ ra rằng đồng yên giống như mỏ neo của khu vực, đặc biệt với đồng won do cấu trúc xuất khẩu tương đồng. Khi Mỹ can thiệp cứu đồng yên, họ cũng cố gắng chặn trước một phản ứng dây chuyền có thể phá vỡ trật tự tỷ giá châu Á và làm trầm trọng thêm thâm hụt thương mại của chính mình.
Năm điều châu Á phải dè chừng sau khi Mỹ can thiệp cứu đồng yên
Động thái hỗ trợ đồng yên của Mỹ không chỉ nhắm tới ổn định tiền tệ Nhật Bản; nó còn phát tín hiệu cứng rắn tới các nền kinh tế châu Á khi dòng vốn đang hướng mạnh về Mỹ. Từ góc độ khu vực, có ít nhất năm điều phải dè chừng sau cú can thiệp lịch sử này. Thứ nhất, câu chuyện đồng tiền mất giá không còn là vấn đề của riêng Tokyo mà là mặt trận chung của châu Á khi chi phí năng lượng cao và chênh lệch lãi suất với Mỹ vẫn lớn. Thứ hai, vị thế "mỏ neo" của đồng yên đồng nghĩa mọi điều chỉnh mạnh ở Nhật có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền lên các đồng tiền còn lại. Thứ ba, can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật chỉ tạo được “khoảng nghỉ ngắn” nếu BOJ không đi tiếp trên con đường bình thường hóa lãi suất và nếu Tokyo không xử lý sự lệch pha giữa nới lỏng tiền tệ và tài khóa mở rộng. Thứ tư, cuộc can thiệp này tạm thời thiết lập một "mặt bằng cân bằng mới" nhưng ổn định dòng vốn vẫn phụ thuộc rất lớn vào bước đi tiếp theo của Tokyo và Bắc Kinh. Thứ năm, điều thị trường theo dõi sát nhất bây giờ là liệu Washington có đủ quyết tâm và kiên định duy trì chiến lược hiện nay, và kịch bản nào sẽ xảy ra nếu những nỗ lực phối hợp vẫn không đủ để chặn đà suy yếu của đồng yên.
Từ cú bắt tay trên thị trường ngoại hối đến trật tự tiền tệ mới của châu Á
Nhìn tổng thể, can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật là bước ngoặt: nó khẳng định liên minh Washington Tokyo sẵn sàng dùng sức mạnh tiền tệ chung, chứ không chỉ dựa vào cam kết an ninh truyền thống. Việc hỗ trợ một đồng minh thân cận như Nhật Bản có ý nghĩa chiến lược, nhưng cái giá mà phần còn lại của châu Á phải cân nhắc là nguy cơ bị cuốn sâu hơn vào những làn sóng điều chỉnh tỷ giá phát đi từ hai trung tâm này. Khi dòng vốn vẫn chảy mạnh sang Mỹ dưới tác động của làn sóng AI và các thị trường chứng khoán lớn liên tiếp lập đỉnh, mọi can thiệp tỷ giá chỉ là tạm thời nếu các nền kinh tế khu vực không đồng thời xử lý những điểm yếu cấu trúc của mình. Cuộc can thiệp lịch sử của Washington và Tokyo mới chỉ thiết lập một thế cân bằng mong manh; trật tự tiền tệ mới của châu Á sẽ được quyết định bởi cách từng nước phản ứng – chấp nhận sống trong vùng “bóng râm” của cú bắt tay Mỹ Nhật, hay chủ động tự gia cố nền tảng kinh tế và chính sách tiền tệ của riêng mình.
