Can thiệp đồng yên: không chỉ là hỗ trợ một đồng tiền yếu
Can thiệp đồng yên là chiến dịch phối hợp giữa Mỹ và Nhật Bản nhằm mua vào đồng nội tệ Nhật khi bị định giá quá thấp, với mục tiêu vừa chặn đà suy yếu của yên, vừa ngăn hiệu ứng dây chuyền đối với các đồng tiền châu Á khác, đồng thời bảo vệ cấu trúc dự trữ ngoại hối USD và tránh gây sốc cho thị trường trái phiếu toàn cầu. Thị trường tài chính quốc tế vừa chứng kiến một đợt can thiệp tỷ giá phối hợp khi hai nước cùng mua yên, đánh dấu bước ngoặt quan trọng vì Washington hiếm khi tham gia sâu vào việc bảo vệ tiền tệ của một đồng minh. Ý nghĩa của động thái này vượt xa chuyện tỷ giá USD/JPY; đó là tuyên bố chính trị rằng ổn định tiền tệ châu Á giờ là ưu tiên an ninh kinh tế của liên minh Mỹ Nhật Bản, chứ không chỉ là lợi ích riêng của Tokyo.
Lý do “bây giờ”: ám ảnh khủng hoảng châu Á và cảnh báo từ Washington
Điểm mấu chốt của đợt can thiệp nằm ở đánh giá của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent: đồng yen bị định giá quá thấp là một rủi ro nghiêm trọng đối với sự ổn định của châu Á. Ông công khai cảnh báo việc đồng yen suy yếu quá mức có thể kéo theo sự lao dốc của các đồng tiền khác trong khu vực – kịch bản rất giống chất xúc tác đã châm ngòi cho cuộc khủng hoảng tài chính cuối thập niên 1990. Khi nhiều đồng tiền châu Á biến động theo yen, từ won Hàn Quốc đến nhân dân tệ Trung Quốc, để yen trượt dài đồng nghĩa chấp nhận cho cả khu vực trôi vào vùng bất định. Bessent vì thế coi việc giữ ổn định đồng yen là nhiệm vụ sống còn, xét trên quy mô kinh tế Nhật, trọng lượng thương mại và vai trò của nước này với thị trường tiết kiệm toàn cầu. Đây không phải cảnh báo kỹ thuật; đó là lời nhắc rằng châu Á đang ngồi trên quả bom tiền tệ nếu yen tiếp tục yếu.
Liên minh Mỹ Nhật Bản: từ an ninh quân sự sang đồng minh tiền tệ
Đợt can thiệp đồng yên được các quan chức hai nước mô tả bằng ngôn ngữ của liên minh chứ không phải giao dịch thuần túy. Tổng thống Mỹ đã ca ngợi hành động phối hợp là “biểu tượng của tình hữu nghị,” đồng thời khẳng định động thái này mang lại lợi ích tài chính cho Mỹ và kinh tế toàn cầu. Phía Tokyo, Thứ trưởng Tài chính phụ trách quốc tế gọi đây là “hình thức liên minh tiền tệ Nhật - Mỹ ở mức cao nhất”. Cùng lúc, Mỹ tham gia cùng Nhật trong đợt can thiệp phối hợp nhằm hỗ trợ đồng yên để ngăn tình trạng đồng tiền này suy yếu gây bất ổn cho các đồng tiền khác tại châu Á. Những phát biểu này cho thấy trục Washington–Tokyo đang nâng cấp: từ liên minh an ninh sang liên minh bảo vệ ổn định tiền tệ châu Á. Việc Mỹ chủ động đứng ra bảo vệ đồng yen là thông điệp gửi tới các nền kinh tế khu vực rằng họ không bị bỏ mặc trước những cú sốc tỷ giá có thể tái hiện kịch bản 1998.
Chiến lược dự trữ ngoại hối USD: bảo vệ yen nhưng không làm rung chuyển trái phiếu Mỹ
Cách Mỹ và Nhật thực hiện can thiệp đồng yên tiết lộ chiến lược mới với dự trữ ngoại hối USD. Theo phân tích, New York Fed đã bán euro để mua yên thay vì bán tài sản định giá bằng USD, giúp Washington tránh tung thêm trái phiếu Kho bạc ra thị trường giữa lúc nhu cầu vốn trong nước tăng mạnh. Nhật Bản – đang nắm khối lượng lớn trái phiếu Mỹ – cũng chọn con đường hạn chế bán tháo, dùng cơ chế repo FIMA của Fed để tạm thời đổi trái phiếu Kho bạc lấy USD. Nhờ đó, Tokyo có thể tạo thanh khoản can thiệp tỷ giá mà không buộc thị trường trái phiếu Mỹ phải gánh thêm áp lực lợi suất tăng. Barry Eichengreen nhận xét: việc cả hai bên tránh bán mạnh trái phiếu cho thấy vị thế của USD với tư cách đồng tiền dự trữ không còn như trước. Nói cách khác, can thiệp đồng yên đã bộc lộ một nghịch lý: USD vẫn là trụ cột dự trữ ngoại hối, nhưng chính các ngân hàng trung ương lớn đang thận trọng hơn với việc dùng nó như “kho đạn vô hạn” mỗi lần cần ổn định tỷ giá.
Tác động lan tỏa và câu hỏi về trật tự tiền tệ châu Á
Mỹ không chỉ trực tiếp phối hợp can thiệp mà còn hối thúc Fed nâng hạn mức cho vay trong Chương trình Repo FIMA để mở rộng hỗ trợ USD cho Nhật Bản. Động thái này nhằm giúp Tokyo huy động nguồn vốn khổng lồ để can thiệp tỷ giá mà không cần bán tháo trái phiếu Chính phủ Mỹ. Về mặt chiến lược, đó là nỗ lực vừa bảo vệ yen, vừa giữ cho hệ thống dự trữ ngoại hối USD không bị đảo lộn quá mạnh. Đồng thời, một quan chức Mỹ nhấn mạnh lãi suất tại Nhật Bản đóng vai trò như “mỏ neo” của hệ thống tài chính toàn cầu; nếu lợi suất trái phiếu Nhật tăng lâu dài, dòng vốn toàn cầu sẽ tái phân bổ và đẩy lợi suất dài hạn ở nhiều nền kinh tế lớn leo thang. Nhìn rộng hơn, ổn định tiền tệ châu Á đang được gắn chặt với liên minh Mỹ Nhật Bản: yen trở thành mắt xích trung tâm mà Washington muốn giữ vững để tránh hiệu ứng domino lên won, nhân dân tệ và các đồng tiền thị trường mới nổi. Nhưng điều này cũng đặt ra câu hỏi: khi mọi con mắt đều dõi theo động thái của hai cường quốc, các nước châu Á khác liệu có chủ động hơn trong việc xây dựng cơ chế phòng thủ tiền tệ, hay tiếp tục trông chờ vào “ô bảo trợ” của liên minh tiền tệ Mỹ – Nhật?
