Can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật: bước đi hiếm hoi nhưng không bất ngờ
Can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật là việc hai nền kinh tế lớn phối hợp trực tiếp mua vào đồng yen trên thị trường, sử dụng các công cụ tài chính và cơ chế cung ứng USD song phương nhằm ngăn đà đồng yen mất giá kéo dài, bảo vệ ổn định kinh tế châu Á và tránh một vòng xoáy khủng hoảng tiền tệ mới. Đây không chỉ là thao tác kỹ thuật, mà là quyết định chính trị – tài chính mang tính phòng thủ trước rủi ro hệ thống. Mỹ đã xác nhận hỗ trợ thị trường tiền tệ để giúp đồng yen đang yếu đi, coi đây là “tín hiệu của tình bạn” nhưng đồng thời mang lại lợi ích cho kinh tế Mỹ và thế giới. Điều đó cho thấy Washington nhìn câu chuyện tỷ giá yen không đơn thuần là việc nội bộ của Tokyo.
Vì sao đồng yen mất giá và Mỹ phải bước vào cuộc chơi
Cốt lõi của đợt đồng yen mất giá là chênh lệch lãi suất quá lớn giữa Mỹ và Nhật Bản, cộng thêm cú sốc năng lượng kéo dài. Nhật duy trì lãi suất điều hành ở mức rất thấp, trong khi lãi suất điều hành của Mỹ được giữ ở mức cao để ứng phó lạm phát, khiến giới đầu tư liên tục bán yen để nắm giữ USD, tạo áp lực giảm giá mạnh lên đồng tiền Nhật. Song song, giá dầu và khí đốt tăng vì căng thẳng Trung Đông làm chi phí nhập khẩu năng lượng của Nhật phình to, buộc họ phải bán thêm yen để thanh toán bằng USD. Bức tranh càng xấu hơn khi nhập khẩu năng lượng và nguyên vật liệu thô vượt xa xuất khẩu hàng hóa trong nhiều năm, phản ánh một nền kinh tế tăng trưởng chậm, khiến yen suy yếu trở thành biểu hiện của mất cân đối sâu hơn, chứ không chỉ là dao động ngắn hạn.
Nhật nắm giữ nợ Mỹ và chiếc van an toàn cho hệ thống tài chính
Điểm thường bị xem nhẹ trong câu chuyện can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật là vị thế chủ nợ của Nhật trên thị trường trái phiếu Mỹ. Nhật đang nắm giữ một lượng rất lớn trái phiếu Chính phủ Mỹ. Nếu Tokyo phải bán tháo khối tài sản này để gom USD rồi mua yen, lợi suất trái phiếu dài hạn của Mỹ sẽ chịu áp lực, thị trường tài chính toàn cầu có thể bước vào vòng bất ổn mới. Đó là lý do Bộ trưởng Tài chính Mỹ thúc đẩy việc mở rộng cơ chế cho vay USD qua Chương trình Repo dành cho các cơ quan tiền tệ quốc tế, nhằm giúp Nhật huy động USD cho can thiệp tỷ giá mà không phải đụng mạnh vào danh mục trái phiếu. Việc coi đồng yen bị định giá quá thấp là “rủi ro nghiêm trọng đối với sự ổn định của châu Á” cho thấy Washington không muốn lặp lại mô hình khủng hoảng tài chính khu vực cuối thập niên 1990.
Tác động lên đời sống người dân Nhật và rủi ro lan sang châu Á
Đồng yen mất giá không phải câu chuyện của giới giao dịch ngoại hối mà đập thẳng vào túi tiền người dân Nhật. Khi yen yếu, giá năng lượng và lương thực nhập khẩu tăng, khiến chi phí sinh hoạt leo thang vì nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguồn cung bên ngoài. Ngành du lịch hưởng lợi khi khách quốc tế thấy Nhật rẻ hơn, nhưng hiệu ứng tích cực này không đủ bù đắp thiệt hại kinh tế rộng hơn. Nguy hiểm hơn, nếu yen tiếp tục lao dốc, nhiều đồng tiền châu Á khác có thể bị cuốn vào vòng mất giá dây chuyền, giống những gì từng châm ngòi khủng hoảng tài chính châu Á cuối thập niên 1990. Biến động của won Hàn Quốc và các nghi ngờ quanh việc đồng NDT bị định giá thấp càng làm bài toán ổn định tỷ giá trong khu vực trở nên nhạy cảm. Giữ đồng yen khỏi rơi tự do vì thế không chỉ là nhiệm vụ của Tokyo, mà là lợi ích chung của khu vực.
Châu Á buộc phải cải tổ chiến lược bảo vệ nội tệ và dự trữ ngoại hối
Trong bối cảnh can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật diễn ra, các ngân hàng trung ương châu Á phải nhìn lại cách bảo vệ nội tệ và dự trữ ngoại hối. Nhiều nền kinh tế đang phát triển trong khu vực đang thử những phương thức mới để hỗ trợ đồng nội tệ mà không phải “đốt” dự trữ ngoại hối, từ thu hút tiền gửi USD của kiều bào, khuyến khích doanh nghiệp chuyển USD về nước, đến ưu đãi cho dòng vốn trái phiếu nước ngoài. Các biện pháp này mở rộng bộ công cụ, bổ sung cho tăng lãi suất và can thiệp thị trường ngoại hối – tuyến phòng thủ truyền thống trước cú sốc giá dầu. Theo nhiều nhà phân tích, mục tiêu chung là vừa giữ dự trữ ngoại hối ở mức tối đa, vừa đảm bảo thanh khoản trong nước và thu hút vốn ngoại. Can thiệp ngoại hối Mỹ Nhật vì thế là lời nhắc rằng ổn định kinh tế châu Á không thể dựa vào một đồng tiền hay một quốc gia; khu vực phải chủ động xây dựng cấu trúc phòng thủ mới.
