Một kế hoạch quân sự buộc NATO tính đến khoảng trống Mỹ
Kế hoạch quân sự NATO là quá trình các đồng minh xác định lực lượng, vũ khí và năng lực cần thiết để ứng phó một cuộc tấn công tiềm tàng, đồng thời phân định phần đóng góp của từng nước. Các cuộc thảo luận mới cho thấy liên minh đang phải lập kế hoạch cho khả năng Mỹ giảm hiện diện quân sự tại châu Âu, thay vì mặc định Washington sẽ lấp mọi khoảng trống. Đây là một bước chuyển đáng chú ý: năng lực phòng thủ tập thể không thể chỉ được đo bằng cam kết chính trị, mà còn bằng việc từng thành viên sẵn sàng cung cấp gì. Theo Politico, các đồng minh bàn về những mục tiêu năng lực mới cần đạt vào năm 2029. Thời hạn ấy không đồng nghĩa nguy cơ chiến tranh đã cận kề; nó cho thấy NATO muốn biến những lo ngại chiến lược thành yêu cầu cụ thể về quân số, khí tài và trách nhiệm.
Phân bổ lực lượng là bài toán chính trị, không chỉ quân sự
Trong chu trình lập kế hoạch quốc phòng của NATO, giai đoạn đầu xác định mức độ tham vọng: 32 nước sẽ đóng góp bao nhiêu binh sĩ và năng lực nào. Tranh luận vì thế không dừng ở việc mua hay duy trì một loại vũ khí. Liên minh còn phải thống nhất cách chia sẻ gánh nặng, xử lý khác biệt giữa các sườn phía Đông, phía Bắc và phía Nam, cũng như cân bằng phương tiện không người lái với thiết giáp truyền thống. Một câu hỏi khác là có giữ lực lượng dự bị gồm 18 lữ đoàn cho hoạt động bên ngoài lãnh thổ liên minh hay không. Nếu Mỹ giảm đóng góp, phân bổ lực lượng NATO sẽ đòi hỏi các nước châu Âu nhận thêm trách nhiệm và phối hợp chặt hơn. Nhưng sự đồng thuận về mục tiêu không tự động tạo ra năng lực: mỗi chính phủ vẫn phải cân nhắc ưu tiên trong nước và khả năng thực hiện.
Moscow đặt điều kiện đối thoại khác hẳn logic răn đe
Trong khi NATO tập trung vào chuẩn bị quân sự để đối phó Nga, Moscow mô tả vấn đề theo hướng ngược lại: Nga nói đối thoại chỉ có thể được khôi phục nếu NATO từ bỏ chính sách mà nước này gọi là kiềm chế. Phó Đại diện thường trực của Nga tại Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế khác ở Geneva, Natalia Fuzhenkova, tuyên bố rằng nếu chính sách ấy còn tiếp diễn, nỗ lực nối lại đối thoại sẽ thất bại. Bà cũng nói Nga để ngỏ hợp tác về giải trừ quân bị và an ninh, nhưng yêu cầu các nước phương Tây tuân thủ nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và cân nhắc các quan ngại an ninh của Nga. Đây không phải một đề xuất đàm phán vô điều kiện. Moscow gắn đối thoại Nga NATO với thay đổi chính sách của liên minh, trong khi NATO đang bàn cách duy trì năng lực phòng thủ trước chính mối đe dọa mà Nga phủ nhận cách nhìn của phương Tây.
Khoảng cách giữa chuẩn bị quân sự và ngoại giao
Hai hướng đi hiện nay chưa tạo thành một lối thoát chung. NATO tổ chức phân bổ năng lực để bảo đảm khả năng răn đe nếu quan hệ xấu đi; Nga lại đặt việc từ bỏ chính sách kiềm chế làm điều kiện để khôi phục đối thoại. Khác biệt ấy khiến chuẩn bị quân sự và ngoại giao vận hành theo hai logic riêng: một bên muốn giảm lệ thuộc vào đóng góp của Mỹ, bên kia đòi thay đổi cách liên minh nhìn nhận an ninh Nga. Những cuộc bàn thảo về lực lượng có thể làm NATO chủ động hơn, nhưng không tự tháo gỡ bất đồng chính trị. Tương tự, tuyên bố sẵn sàng hợp tác của Moscow chưa phải dấu hiệu cho thấy hai phía đã thống nhất điều kiện ngồi lại. Kế hoạch quân sự NATO vì thế vừa là công việc về năng lực, vừa phản ánh sự thiếu tin cậy kéo dài.
Kết luận: NATO có lý do để chuẩn bị cho kịch bản Mỹ giảm vai trò, nhưng kế hoạch phân bổ lực lượng chỉ giải quyết một phần bài toán an ninh. Chừng nào yêu cầu của Moscow và ưu tiên phòng thủ của liên minh còn đối nghịch, năng lực quân sự có thể được tổ chức lại nhanh hơn khả năng thu hẹp khoảng cách ngoại giao.
