STEM chiếm một phần ba: dấu mốc cho xu hướng đại học mới
Tuyển sinh STEM 2026 là hiện tượng hơn 212.600 thí sinh, tương đương 33,6% tổng số người xác nhận nhập học đại học, chọn theo học các ngành Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán, qua đó tạo nên một dịch chuyển rõ rệt từ các ngành truyền thống sang những lĩnh vực được xem là động lực phát triển mới của nền kinh tế. Đây không chỉ là thay đổi về số lượng thí sinh mà là bước ngoặt trong cách học sinh chọn ngành và hình dung sự nghiệp tương lai. Điểm khởi đầu của bức tranh này là việc hơn 633.000 thí sinh đã xác nhận nhập học, tăng khoảng 4,2% so với cùng thời điểm năm trước. Quy mô tuyển sinh vẫn ổn định, nhưng cơ cấu lựa chọn ngành đang chuyển trục. Những ngành gắn với trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn, máy tính, điện – điện tử, tự động hóa và công nghệ cao ngày càng thu hút thí sinh, trong khi nhiều ngành xã hội ghi nhận điểm chuẩn giảm. Nói thẳng: đại học không còn là lựa chọn “học cho có bằng”, mà là bài toán đầu tư dài hạn và gắn chặt với cơ hội việc làm.
Vì sao một phần ba thí sinh đổ vào ngành khoa học công nghệ?
Cú xoay trục này không ngẫu nhiên; nó phản ánh trực tiếp nhu cầu thị trường lao động công nghệ và tín hiệu chính sách rõ ràng từ Nhà nước. Những ngành khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, vi mạch – bán dẫn, máy tính, điện – điện tử, cơ khí, vật liệu đang được xác định là động lực phát triển mới của nền kinh tế, kèm theo ưu tiên nhân lực chiến lược. Khi học sinh chọn ngành, các em nhìn vào triển vọng việc làm, mức thu nhập và khả năng cạnh tranh toàn cầu – các lĩnh vực STEM hiện đáp ứng tốt hơn những tiêu chí đó. Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, khoảng 212.600 thí sinh đã xác nhận nhập học các ngành STEM, chiếm 33,6% tổng số xác nhận nhập học đại học. Con số này cho thấy “sự chuyển dịch không còn chỉ nằm ở số ngành mở hay chỉ tiêu tuyển sinh, mà đã đi vào quyết định nhập học thực tế của người học”. Nghị định 179 còn giúp định danh 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, qua đó gửi một thông điệp mạnh mẽ: ai đi vào các lĩnh vực này sẽ đứng gần hơn với trung tâm phát triển kinh tế trong tương lai.
Chính sách giáo dục mới: từ siết đầu vào đến quản trị bằng dữ liệu
Sự dịch chuyển của mùa tuyển sinh STEM 2026 còn được ‘đẩy’ bởi một loạt thay đổi trong quản lý giáo dục đại học. Đầu tiên là ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào: thí sinh xét tuyển phải đạt tối thiểu 15 điểm thi tốt nghiệp THPT cho tổ hợp ba môn; các ngành đặc thù như sư phạm, y khoa, luật có ngưỡng cao hơn ở mức 18–22 điểm tùy ngành. Điều này buộc học sinh phổ thông nghiêm túc hơn với kỳ thi, đồng thời khiến các trường đại học phải chú trọng chất lượng nguồn tuyển thay vì “chạy” số lượng. Song song, toàn bộ quá trình tuyển sinh đã được số hóa: 100% thí sinh đăng ký trực tuyến, xét tuyển, nộp lệ phí và xác nhận nhập học đều thực hiện trên hệ thống số; dữ liệu được làm sạch, đối soát và sử dụng xuyên suốt thay cho hồ sơ rời rạc. Từ năm 2026, định hướng đặt ra là theo dõi toàn bộ chuỗi từ đăng ký, xác nhận nhập học, duy trì học tập đến tốt nghiệp, việc làm và thu nhập. Nói cách khác, hệ thống tuyển sinh đang chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị dữ liệu – và dữ liệu đó sẽ dùng để đánh giá xem các lựa chọn STEM hôm nay có thực sự đem lại việc làm tốt ngày mai hay không.
Tác động đến trường phổ thông: áp lực mới cho chuẩn bị năng lực STEM
Khi tuyển sinh STEM 2026 bùng lên, hệ thống giáo dục phổ thông không thể đứng ngoài. Một phần ba học sinh chọn ngành thuộc Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán đặt ra câu hỏi: liệu chương trình phổ thông đã chuẩn bị đủ nền tảng cho các em chưa? Đòi hỏi đầu vào tối thiểu 15–22 điểm cho nhiều tổ hợp khiến các trường phải tăng chất lượng dạy học những môn cốt lõi như toán, lý, hóa, tin – nhưng chỉ tăng giờ học là không đủ. Học sinh cần năng lực giải quyết vấn đề, tư duy hệ thống và kỹ năng làm việc với dữ liệu, những năng lực thường chỉ hình thành qua trải nghiệm thực hành và dự án. Mặt khác, Nghị định 179 không chỉ xác định các lĩnh vực ưu tiên mà còn đưa ra chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp với mức học bổng theo đối tượng và trình độ. Điều này khiến tư vấn hướng nghiệp ở phổ thông phải thay đổi: thay vì chỉ khuyên “chọn ngành theo sở thích”, giáo viên và phụ huynh phải giúp học sinh đọc được tín hiệu chính sách, nhìn thấy cơ hội hỗ trợ học tập dài hạn trong ngành khoa học công nghệ. Áp lực là lớn, nhưng đây cũng là cơ hội để phổ thông bứt khỏi kiểu dạy học ôn thi thuần túy, chuyển sang nuôi dưỡng năng lực STEM thực chất.
Người học được lợi gì và cần cẩn trọng ra sao?
Ở góc độ cá nhân, làn sóng học sinh chọn ngành STEM mở ra lợi thế rõ ràng: cơ hội tiếp cận lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao, gắn với các ngành kinh tế mũi nhọn và được chính sách quốc gia ưu tiên. Nghị định 179 không chỉ xác định những lĩnh vực ưu tiên mà còn tạo hỗ trợ tài chính trực tiếp, với mức học bổng được thiết kế theo đối tượng và trình độ học tập. Điều quan trọng hơn con số là chính sách đang chuyển từ định hướng sang tác động thực tế: người học có năng lực nhìn thấy một lựa chọn nghề nghiệp được Nhà nước đầu tư và hỗ trợ cụ thể. Tuy vậy, việc mọi bước tuyển sinh đều diễn ra trên nền tảng số cũng mang lại rủi ro mới. Sau khi hoàn thành xác nhận nhập học, thí sinh phải kiểm tra kỹ thông tin chính thức của trường, học phí, học bổng, ký túc xá và các khoản phải nộp; đặc biệt cần cảnh giác với đường link, tài khoản hoặc yêu cầu chuyển tiền không chính thức, các hình thức giả mạo giấy báo trúng tuyển hay gói học bổng không xác định. Lời kết cho người học: chọn STEM là bước đi hợp xu thế, nhưng chỉ có giá trị khi đi cùng năng lực thực và sự tỉnh táo trước mọi quyết định trên con đường đại học.
