AI trong pháp luật: Từ khẩu hiệu đến “trợ lý” cho cơ quan dân cử
AI trong pháp luật là việc dùng các hệ thống trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ xây dựng, rà soát, phổ biến và giám sát việc thực thi luật, giúp cơ quan lập pháp xử lý khối lượng thông tin khổng lồ nhanh hơn, chính xác hơn, đồng thời đưa chính sách đến gần người dân bằng các kênh truyền thông số và nội dung được cá nhân hóa. Sáng 14.9 tại Khánh Hòa, hội nghị cộng tác viên toàn quốc với chủ đề truyền thông chính sách đã trở thành diễn đàn để Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặt ra yêu cầu mới: Quốc hội không chỉ làm luật nhanh hơn, mà phải dùng AI để truyền thông và tổ chức thực thi hiệu quả hơn. Ông nhấn mạnh, thể chế “không còn là điểm nghẽn”, điểm nghẽn nằm ở khâu thực hiện, vì vậy chuyển đổi số Quốc hội và trí tuệ nhân tạo tuyên truyền không thể dừng ở mức trình diễn công nghệ.
Quốc hội 2.0: Khi đại biểu có “iPad tích hợp AI”
Nếu trước đây AI trong pháp luật chỉ là ý tưởng, thì giờ đã thành công cụ cụ thể trên bàn làm việc của đại biểu. Theo Chủ tịch Quốc hội, mỗi đại biểu hiện đang sử dụng iPad “Quốc hội 2.0” tích hợp trí tuệ nhân tạo, với khả năng xử lý khối lượng lớn văn bản, so sánh luật cũ – mới để rút ngắn đáng kể thời gian đọc, phân tích. Ông đưa ra con số đáng chú ý: ứng dụng chuyển đổi số có thể đọc 120.000 văn bản, tiết kiệm khoảng 95% thời gian với độ chính xác 91%. Một câu nói dễ trích dẫn ở đây là: “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể đọc 120.000 văn bản nhanh chóng, tiết kiệm khoảng 95% thời gian, độ chính xác đạt 91%”. Đó là bước đi táo bạo, khẳng định chuyển đổi số Quốc hội không phải khẩu hiệu mà là hạ tầng công nghệ phục vụ công việc chuyên môn hằng ngày.
Trí tuệ nhân tạo tuyên truyền: Luật không chỉ để cất trong công báo
Điểm đáng chú ý trong phát biểu của Chủ tịch Quốc hội là ông không chỉ nói về AI trong phòng họp, mà nhấn mạnh trí tuệ nhân tạo tuyên truyền trong xây dựng pháp luật. Ông đề nghị phóng viên, cộng tác viên “tăng cường ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo AI trong tuyên truyền xây dựng pháp luật”. Nói cách khác, luật phải được “giải mã” bằng các sản phẩm truyền thông dễ hiểu, đúng, kịp thời, phủ tới từng nhóm cử tri. Mục tiêu cuối cùng, theo ông, là giúp người dân hiểu, đồng thuận và đồng hành với quá trình đổi mới, đưa pháp luật vào cuộc sống. Đây là bước chuyển quan trọng: thay vì chạy theo số lượng tin bài, hệ thống truyền thông chính sách của Quốc hội buộc phải coi dữ liệu truy cập, mức độ tương tác và hiểu biết của người dân là thước đo thành công.
Cơ chế triển khai: Từ chuyển đổi số Quốc hội đến mạng lưới địa phương
Quốc hội đang được chính lãnh đạo của mình mô tả là cơ quan “tiên phong trong chuyển đổi số, số hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo” với các ứng dụng được xây dựng riêng bởi đội ngũ chuyên gia. Nhưng để AI trong pháp luật phát huy hiệu quả, cần cơ chế vượt ra khỏi phạm vi nghị trường. Trước hết là đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật, hoạt động giám sát và phối hợp thực chất hơn với Chính phủ để kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng bằng hệ thống luật, nghị quyết được số hóa đồng bộ. Song song, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu lãnh đạo địa phương tăng cường truyền thông chính sách, coi báo chí là cầu nối đưa thông tin đến gần dân hơn. Nghĩa là, chuyển đổi số Quốc hội chỉ là “nửa chặng đường”; nửa còn lại nằm ở năng lực số và tổ chức truyền thông luật pháp của HĐND, chính quyền các cấp.
Kỷ nguyên mới của quản trị: AI là công cụ, giám sát và trách nhiệm mới là “chìa khóa”
Bối cảnh mà Quốc hội đẩy mạnh AI không phải ngẫu nhiên: đất nước đang bước vào “kỷ nguyên vươn mình để phát triển”, đồng thời sắp xếp lại bộ máy, thay đổi đơn vị hành chính, kéo theo yêu cầu sửa Hiến pháp, luật và nhiều nghị quyết để bảo đảm điều hành thông suốt từ trung ương đến địa phương. Trong hai năm, Quốc hội đã xây dựng 127 luật, riêng năm 2025 có 94 luật và 122 nghị quyết. Cường độ lập pháp dày đặc này khiến việc đọc, hiểu, phổ biến và giám sát thực thi không thể dựa hoàn toàn vào sức người. Tuy nhiên, như chính Chủ tịch Quốc hội khẳng định, điểm nghẽn không còn ở thể chế mà ở khâu tổ chức thực hiện, nên AI chỉ là “trợ thủ”, không thay thế trách nhiệm chính trị. Cơ chế bảo đảm hiệu quả vì thế phải đặt trọng tâm vào giám sát luật, nghị quyết, nghị định, thông tư và liên tục kiểm tra xem các công cụ số đang phục vụ ai, phục vụ mục tiêu nào.
