Thiếu sách giáo khoa cục bộ là gì và vì sao phụ huynh khổ sở?
Thiếu sách giáo khoa cục bộ là tình trạng một số đầu sách hoặc một số bộ sách bị thiếu trong khoảng thời gian nhất định tại một khu vực, khiến phụ huynh phải đi nhiều nơi mới có thể mua đủ sách cho con, dù tổng nguồn cung toàn hệ thống vẫn được in và phân phối với số lượng lớn. Cận kề năm học mới, nhiều phụ huynh đi khắp nơi tìm sách cho con, đặc biệt ở Thanh Hóa và TP.HCM, nơi một số nhà sách báo hết nhiều cuốn thuộc các lớp 4, 5, 8, 9, 11, 12 hoặc các lớp 1, 6. Vấn đề không nằm ở việc “không có sách”, mà là sách chưa đến đúng chỗ, đúng thời điểm, trong khi phụ huynh mua sách chuẩn bị năm học lại dồn vào cùng một giai đoạn ngắn, gần ngày khai giảng 2026-2027.
Nguyên nhân: Không chỉ là chuyện in ấn chậm
Điểm mấu chốt cần nói rõ là: thiếu sách giáo khoa lần này là hệ quả của nhiều quyết định dồn vào phút cuối, chứ không đơn thuần do “ít in sách”. Năm học 2026-2027 là lần đầu sau nhiều năm sách giáo khoa được sử dụng thống nhất trên toàn quốc bằng bộ Kết nối tri thức với cuộc sống. Việc chuyển sang một bộ sách thống nhất khiến nhu cầu một số đầu sách tăng cao trong cùng thời điểm, trong khi nguồn cung chưa đáp ứng kịp, dẫn đến thiếu cục bộ tại nhiều điểm bán ở Thanh Hóa. Ở TP.HCM, nhiều trường và phụ huynh chờ chính sách miễn phí sách giáo khoa theo hình thức mượn – trả nên chưa mua sớm; khi năm học mới đến gần nhưng chính sách chưa triển khai, nhu cầu dồn vào thời gian ngắn, một số đầu sách nhanh chóng hết hàng. Thêm vào đó, một số công ty sách và cửa hàng tư nhân hạn chế nhập sách vì lo tồn kho nếu chính sách cấp phát miễn phí được thực hiện.
Tác động thực tế: Phụ huynh phải đi “săn” từng cuốn lẻ
Hệ quả rõ nhất là phụ huynh tìm sách đang biến thành hành trình mệt mỏi. Tại Thanh Hóa, có phụ huynh phải đi gần 40 km để tìm vài cuốn bài tập còn thiếu trong bộ sách lớp 4 cho con, nhưng đến nơi vẫn không mua đủ. Tại nhiều nhà sách, phụ huynh phải tìm mua từng cuốn lẻ vì không còn đủ bộ. Ghi nhận ngày 18/8 tại TP.HCM cho thấy nhiều phụ huynh phải tìm đến nhiều điểm bán để mua những cuốn sách giáo khoa còn thiếu; có người đi đến bốn nhà sách nhưng vẫn thiếu Mỹ thuật, Hoạt động trải nghiệm. Một số phụ huynh đăng ký mua qua trường, nhưng gần ngày tựu trường mới được báo chưa có đủ sách nên phải vội vã chạy ra ngoài mua bổ sung. Đây là kiểu thiếu sách giáo khoa khiến phụ huynh mất thời gian, tốn sức, trong khi con có nguy cơ không đủ sách ngay đầu năm học.
Nguồn cung đang được bơm thêm: Phụ huynh nên bình tĩnh
Tin tốt là hệ thống xuất bản không “bỏ mặc” phụ huynh; vấn đề là độ trễ. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đang in bổ sung khoảng 9 triệu bản sách giáo khoa và 1 triệu bản sách bài tập để xử lý tình trạng thiếu cục bộ. Tính đến ngày 15/8, đơn vị này cùng các công ty phát hành đã cung ứng 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo ra thị trường. Hiện 8 triệu bản sách giáo khoa và 2 triệu bản sách bài tập đang được điều chuyển, bổ sung theo nhu cầu thực tế nhằm bảo đảm học sinh có đủ sách trước ngày khai giảng. Một đại diện hệ thống phát hành cho biết doanh thu sách giáo khoa tăng hơn 40% so với cùng kỳ, đồng thời khẳng định nguồn hàng sẽ được cải thiện trong tuần này và ổn định hơn vào đầu tháng 9. Nói cách khác, đây là “sự cố mùa vụ” hơn là khủng hoảng dài hạn; phụ huynh có quyền đòi hỏi hệ thống điều phối tốt hơn, nhưng không cần hoảng loạn.
Chiến lược mua sách: Ở đâu, khi nào và thay thế ra sao?
Thay vì lao vào cơn sốt thiếu sách giáo khoa, phụ huynh có thể chủ động với vài chiến lược thực tế. Thứ nhất, ưu tiên tra cứu danh sách cửa hàng thuộc hệ thống phân phối chính thức do nhà xuất bản cung cấp, để chọn điểm bán phù hợp, tránh phải đi quá nhiều nơi. Không nên chỉ trông chờ vào một chuỗi lớn; ngoài các hệ thống lớn, nhiều phụ huynh đã tìm đến các nhà sách nhỏ, nơi vẫn còn sách theo bộ nhưng thiếu sách bài tập, hoặc còn lẻ một số đầu sách hiếm. Thứ hai, nếu thiếu một vài cuốn, có thể tạm dùng sách giáo khoa điện tử miễn phí để tra cứu nội dung trong thời gian chờ bổ sung. Thứ ba, với bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, gia đình có thể tận dụng sách cũ nếu còn phù hợp và sạch sẽ. Cuối cùng, nên nhớ cha mẹ không bắt buộc phải mua sách bài tập và sách tham khảo; ưu tiên sách giáo khoa chính trước, giảm áp lực tài chính và áp lực săn sách.
