Từ ác mộng kẹt xe đến chiến lược phân tách dòng xe phía Đông
Siêu nút giao An Phú và cầu Tăng Long là hai công trình hạ tầng then chốt ở phía Đông TP.HCM, được xây dựng theo mô hình phân tầng và mở rộng cầu đường nhằm tách dòng xe, giảm xung đột và xóa các điểm nghẽn lâu năm trên trục ra cảng Cát Lái, khu công nghệ cao và các tuyến cao tốc hướng đi Long Thành, Dầu Giây. Đây không chỉ là hai cây cầu hay vài nhánh ram mới, mà là bước chuyển từ tư duy vá víu giao thông sang tổ chức lại toàn bộ luồng xe ra vào cửa ngõ phía Đông.
Điểm mấu chốt là thành phố đã chọn tấn công thẳng vào nơi ùn tắc dữ dội nhất: khu vực nút giao An Phú và các tuyến dẫn về cảng Cát Lái – nơi mỗi ngày có trung bình hơn 20.000 lượt xe container ra vào. Thay vì chỉ nới thêm vài làn đường, TP.HCM đầu tư một nút giao An Phú ba tầng với tổng vốn hơn 3.400 tỷ đồng, gồm hầm chui, cầu vượt và các tuyến kết nối Mai Chí Thọ, Đồng Văn Cống, cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, Lương Định Của và Võ Nguyên Giáp. Đây là quyết định đắt giá nhưng cần thiết nếu muốn phá vỡ vòng lặp tắc nghẽn TP.HCM ở phía Đông.
Nhánh N4 nút giao An Phú: mảnh ghép then chốt cho luồng hàng cảng Cát Lái
Từ ngày 22/8, nhánh N4 tại nút giao An Phú chính thức thông xe, mở thêm hướng lưu thông từ đường Đồng Văn Cống xuống đại lộ Mai Chí Thọ. Nhánh cầu uốn cong này dài khoảng 468m, rộng 9m, gồm hai làn xe với tốc độ thiết kế 50km/h. Về kỹ thuật, đây là dầm hộp bê tông cốt thép dự ứng lực, phần cầu dài khoảng 370m, đặt trên hệ móng cọc khoan nhồi đường kính 1,2m, với giá trị xây lắp hơn 111,7 tỷ đồng. Nhưng ý nghĩa lớn nhất không nằm ở các con số kỹ thuật.
Nhánh N4 cho phép ô tô từ Đồng Văn Cống rẽ phải xuống Mai Chí Thọ, sau đó đi thẳng lên cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây hoặc theo đường Võ Nguyên Giáp. Khi kết hợp với nhánh N3 – hướng ngược lại từ Mai Chí Thọ vào Đồng Văn Cống để đi cảng Cát Lái – hai nhánh cầu tổng mức đầu tư khoảng 236 tỷ đồng này tạo thành một đôi “cửa xả” riêng cho luồng xe container. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Động thái này góp phần mở rộng hướng lưu thông về cảng Cát Lái và cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, giúp giảm áp lực giao thông tại cửa ngõ phía Đông thành phố”. Nói cách khác, thay vì dồn tất cả phương tiện vào giao cắt đèn tín hiệu, siêu nút giao 3 tầng đang âm thầm phân tách các dòng xe, giảm xung đột ngay tại gốc rễ.
Cầu Tăng Long: xóa thế “độc đạo”, mở cửa khu công nghệ cao
Trong khi nút giao An Phú giải tỏa trục Đồng Văn Cống – Mai Chí Thọ – cao tốc, cầu Tăng Long lại xử lý điểm nghẽn khác ở cửa ngõ phía Đông: tuyến Lã Xuân Oai nối khu công nghệ cao với mạng lưới đường trục. Sau 15 tháng thi công, nhánh cầu còn lại của dự án cầu Tăng Long đã chính thức thông xe, đánh dấu toàn bộ công trình hoàn thành. Nhánh phải bắc qua rạch Trau Trảu có chiều dài gần 800m, rộng 11m với 2 làn xe; cộng với nhánh trái đã vận hành trước đó, cầu Tăng Long nay đạt quy mô 4 làn xe, mặt đường rộng 22m – gấp đôi cầu cũ.
Ý nghĩa của cầu Tăng Long nằm ở chỗ nó xóa bỏ thế độc đạo của cầu cũ và thông suốt cả hạ tầng đường bộ lẫn đường thủy ra sông Rạch Chiếc. Công trình giúp giải quyết dứt điểm điểm nghẽn giao thông tại cửa ngõ phía Đông, tăng cường kết nối khu công nghệ cao với các tuyến đường trọng điểm lân cận. Theo đại diện tư vấn giám sát, việc đưa cầu vào sử dụng sẽ giải tỏa ùn tắc tại khu vực đường D2 và nút giao Lã Xuân Oai. Với người dân Long Trường, họ nói thẳng: từ chuyện đi làm, đưa con đi học đến vận chuyển hàng hóa đều nhẹ gánh hơn khi không còn phải “đánh vật” với kẹt xe và ngập nước mỗi sáng.
Chiến lược lâu dài: hạ tầng chậm nhưng cuộc chơi đã đổi luật
Dù mang tính bước ngoặt, cả nút giao An Phú lẫn cầu Tăng Long không phải hành trình suôn sẻ. Nút giao An Phú khởi công cuối 2022 với mục tiêu hoàn thành vào ngày 30/4/2025, sau đó mốc hoàn thành lần lượt bị lùi từ cuối 2025 sang quý II/2026 và hiện là quý III/2027. Nguyên nhân quan trọng là phần mặt bằng khoảng 2,2ha phía đường Lương Định Của chậm bàn giao. Ngay cả nhánh N4 cũng từng dự kiến hoàn thành từ tháng 6, rồi dời đến cuối tháng 7 mới kịp thông xe. Những chậm trễ đó cho thấy bài toán hạ tầng phía Đông không chỉ là chuyện kỹ thuật mà còn là năng lực phối hợp, giải phóng mặt bằng.
Tuy vậy, bức tranh tổng thể đang sáng dần. Khi nhánh N4, nhánh trái Giồng Ông Tố và các hầm chui, cầu vượt hiện hữu đi vào khai thác, việc tổ chức các dòng phương tiện theo nhiều hướng đã góp phần giảm xung đột, hạn chế ùn tắc tại một trong những khu vực có lưu lượng giao thông lớn nhất thành phố. Sắp tới, nhánh cầu cho ô tô từ Mai Chí Thọ theo hướng Võ Nguyên Giáp rẽ trái lên cao tốc dự kiến thông xe vào tháng 10, còn tuyến kết nối Lương Định Của với cao tốc dự kiến hoàn thành vào quý II/2027. Khi toàn bộ dự án hoàn tất, siêu nút giao An Phú cùng cầu Tăng Long sẽ biến giao thông phía Đông từ “nút thắt cổ chai” thành trục thông suốt ra sân bay Long Thành và cảng Cát Lái. Câu hỏi còn lại không phải là có làm hay không, mà là thành phố có dám giữ kỷ luật tiến độ để không tiếp tục trả giá bằng tắc nghẽn kéo dài nữa.
