Một kiệt tác Pushkin bước lên sân khấu ballet
Eugene Onegin ballet là bản chuyển thể bằng ngôn ngữ hình thể từ tiểu thuyết bằng thơ nổi tiếng của Alexander Pushkin, được Boris Eifman dàn dựng như một bi kịch sân khấu mang hơi thở hiện đại. Đoàn Ballet Boris Eifman đưa tác phẩm đến Việt Nam sau thành công của Anna Karenina năm 2025, tiếp tục giới thiệu ballet đương đại Nga với khán giả trong nước. Chuyến lưu diễn mở đầu tại Nhà hát Hòa Bình, Thành phố Hồ Chí Minh, từ ngày 21 đến 24/10; sau đó, đoàn diễn tại Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô ở Hà Nội từ ngày 28 đến 31/10. Đêm 28/10 mở màn chuỗi bốn suất diễn tại Hà Nội. Sự trở lại này không chỉ là dịp gặp lại một đoàn diễn nổi tiếng: lựa chọn Eugene Onegin cho thấy Eifman muốn đưa một tác phẩm kinh điển ra khỏi khuôn khổ minh họa văn học, để xung đột tình cảm được cảm nhận bằng cơ thể và nhịp điệu.
Tchaikovsky và rock: đối lập tạo lực đẩy
Điểm gây chú ý của vở diễn nằm ở cuộc gặp giữa giai điệu Tchaikovsky và nhịp điệu rock mãnh liệt. Hai chất liệu không chỉ tạo tương phản âm thanh; chúng gợi ra hai cách cảm nhận bi kịch: một bên mang sắc thái trữ tình, gắn với di sản âm nhạc Nga, bên kia tạo sức ép trực diện và hiện đại. Đây là lựa chọn có chủ ý, bởi câu chuyện về tình yêu, lựa chọn và nuối tiếc sẽ dễ bị phủ lớp hoài cổ nếu chỉ được kể bằng ngôn ngữ sân khấu trang trọng. Rock có thể khiến cảm xúc bật ra sắc cạnh hơn, còn âm nhạc cổ điển giữ lại độ ngân và chiều sâu. Thay vì xem hai dòng nhạc như một phép pha trộn để gây bất ngờ, khán giả có thể nhìn chúng như hai lực kéo căng nội tâm nhân vật. Sự va chạm ấy tạo nên nhịp kịch mà một bản kể thuần hoài niệm khó đạt được.
Cơ thể kể câu chuyện theo cách khác
Eifman đưa những nhân vật văn học cổ điển vào bối cảnh chuyển tiếp của thời hiện đại, qua đó tạo ra những tình huống kịch tính và phức tạp hơn. Đây là điểm khiến cách kể bằng ballet đương đại có ý nghĩa: thay vì dựa vào lời thoại để giải thích tâm trạng, vở diễn dùng chuyển động, nhịp độ và quan hệ giữa các cơ thể để làm xung đột hiện lên trên sân khấu. Nhận xét được dẫn về tác phẩm nhấn mạnh biên đạo giàu cường độ, tiết tấu nhanh và kỹ thuật nhào lộn điêu luyện. Những yếu tố ấy có thể khiến sự giằng co của Onegin không còn là một câu chuyện được kể lại từ bên ngoài, mà trở thành cảm giác hữu hình trong chuyển động. Eifman không cần biến Pushkin thành một câu chuyện khác; ông thay đổi điểm tiếp cận, để khán giả đọc bi kịch qua sức căng thể chất và nhịp diễn.
Kinh điển không cần đứng yên
Ra mắt năm 2009, Eugene Onegin được xây dựng trên âm nhạc của Pyotr Tchaikovsky và Alexander Sitkovetsky, đồng thời chuyển thể tiểu thuyết bằng thơ của Pushkin bằng ngôn ngữ hình thể. Năm 2010, tác phẩm nhận giải Golden Soffit ở hai hạng mục: ballet xuất sắc nhất và diễn viên xuất sắc nhất. Những ghi nhận ấy củng cố vị thế của vở diễn, nhưng sức hấp dẫn lâu dài nằm ở cách nó đặt di sản kinh điển cạnh hình thức biểu đạt mới. Chuyến diễn tại Việt Nam, tiếp nối thành công của Anna Karenina, cho thấy khán giả trong nước tiếp tục có cơ hội tiếp xúc với những cách đọc khác về văn học Nga. Phối hợp Tchaikovsky và rock không bảo đảm mọi khán giả sẽ thích cùng một nhịp điệu, nhưng nó làm rõ lựa chọn nghệ thuật của Eifman: giữ lại cốt lõi bi kịch, đồng thời khiến cách kể không bị đóng khung trong quá khứ.
