Từ 491,3 tỷ đồng chi phí tuân thủ được cắt giảm đến quyền tự do kinh doanh
Cải cách kinh doanh Việt Nam là quá trình nhà nước rà soát, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời sửa đổi khung pháp luật để giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ và mở rộng quyền tự do kinh doanh cho doanh nghiệp trong dài hạn. Điểm mấu chốt của nửa đầu năm là con số 491,3 tỷ đồng chi phí tuân thủ được cắt giảm cho doanh nghiệp, kéo theo thời gian xử lý hồ sơ giảm hơn 3.236 ngày quy đổi so với trước. Đây không phải là cải thiện mang tính kỹ thuật, mà là thay đổi thực sự về cách nhà nước nhìn doanh nghiệp: từ đối tượng “quản lý” sang đối tác cần được phục vụ nhanh và minh bạch. Thông điệp chính của đợt cải cách này khá rõ: muốn phát triển bền vững thì phải trả lại cho thị trường không gian hoạt động, giảm tối đa những rào cản hành chính đã lỗi thời và tốn kém.
367 điều kiện kinh doanh bãi bỏ: con số đẹp hay bước ngoặt thể chế?
Việc 367 trong tổng số 658 điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý được cắt giảm, tương đương 55,7%, cùng với 111 thủ tục hành chính bị bãi bỏ và 177 thủ tục được đơn giản hóa cho thấy quy mô đáng kể của cải cách kinh doanh Việt Nam hiện nay. Theo dự thảo báo cáo, các động thái này giúp chi phí tuân thủ giảm 491,3 tỷ đồng, đạt 32,02% so với năm 2024, đồng thời cắt giảm 55,34% thủ tục hành chính và phân cấp 95,5% thủ tục. Nhưng ý nghĩa thật sự nằm ở việc coi cắt giảm điều kiện kinh doanh và sửa luật là hai vế của cùng một cuộc cải cách thể chế. Nếu chỉ “gọt bớt” thủ tục mà không thay đổi nền tảng pháp luật, doanh nghiệp vẫn bị trói bởi những quy định chồng chéo. Đặt trong bối cảnh yêu cầu xây dựng các luật mới về dầu khí, điện lực, thương mại và công nghiệp trọng điểm, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh là bước mở đường cho một cấu trúc pháp lý linh hoạt hơn.
Chấm dứt mã số thuế trong 3 ngày: tháo một điểm nghẽn dai dẳng
Nếu cắt giảm điều kiện kinh doanh là bước đi hướng ra ngoài, thì rút ngắn thủ tục chấm dứt mã số thuế lại đụng trực tiếp vào trải nghiệm hàng ngày của doanh nghiệp. Cục Thuế đặt mục tiêu xử lý hồ sơ chấm dứt hiệu lực mã số thuế trong vòng 3 ngày làm việc đối với doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ và nộp đầy đủ hồ sơ. Chiến dịch cao điểm “Làm sạch mã số thuế – Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” kéo dài từ tháng 7 đến cuối năm cho thấy quyết tâm biến mục tiêu này thành thực tế, thay vì dừng ở khẩu hiệu. Trước đây, nhiều doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng không thể đóng mã số thuế vì vướng phạt chậm kê khai, nợ kê khai tồn đọng, khiến họ lưỡng lự trong việc khép lại hay tái khởi động kinh doanh. Việc cơ quan thuế chủ động tổng hợp vướng mắc, đề xuất cơ chế linh hoạt và khẳng định doanh nghiệp không phải tốn thêm chi phí tuân thủ ngoài nghĩa vụ với ngân sách nhà nước là thay đổi có tính giải phóng tâm lý.
Nền tảng pháp luật mới: từ “quản lý” sang “quản trị” và phát triển bền vững
Cải cách hiện nay không dừng ở vài chiến dịch cắt giảm thủ tục, mà gắn với yêu cầu xây dựng lại nền tảng pháp luật cho các ngành công nghiệp, năng lượng và thương mại. Thủ tướng đã yêu cầu cơ quan quản lý khẩn trương hoàn thiện các dự án luật về dầu khí, điện lực, thương mại, giao dịch hàng hóa phái sinh và Luật Công nghiệp trọng điểm để trình Quốc hội, đồng thời hoàn thành việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong thời hạn rõ ràng. Sáng 3/8, dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) với trọng tâm là đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và giao quyền chủ động đã được trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội. Đằng sau những con số là sự dịch chuyển tư duy từ “quản lý” sang “quản trị” hiện đại, với nguyên tắc “một việc, một cơ quan chịu trách nhiệm” và cơ chế hậu kiểm rõ ràng. Nếu được duy trì thường xuyên, đây là nền tảng để quyền tự do kinh doanh không bị bào mòn bởi các lớp thủ tục mới sinh ra sau mỗi đợt cải cách.
Doanh nghiệp được hưởng gì và cần làm gì tiếp theo?
Thực tế, doanh nghiệp đã bắt đầu cảm nhận tác động: thời gian xử lý hồ sơ hành chính rút ngắn, nhiều thủ tục được thực hiện trực tuyến, tỷ lệ dịch vụ công tích hợp trên cổng chung tăng mạnh, cán bộ được chuẩn hóa kỹ năng số để phục vụ người nộp hồ sơ tốt hơn. Trong chiến dịch làm sạch mã số thuế, khoảng 95.000 mã số thuế được làm sạch và hơn 3.000 mã số thuế được khôi phục cho doanh nghiệp quay trở lại hoạt động kinh doanh. Mục tiêu đặt ra là tạo cơ chế thuận lợi để doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ, chính thức khép lại hoặc tự tin bắt đầu mô hình mới. Tuy vậy, lợi ích lâu dài phụ thuộc vào cách doanh nghiệp tận dụng khoảng không mới: chủ động rà soát mô hình hoạt động, mạnh dạn chuyển đổi, chấm dứt mã số thuế của đơn vị không còn hiệu quả, đồng thời theo sát các dự luật đang được hoàn thiện để chuẩn bị chiến lược phù hợp. Cải cách chỉ thực sự mang lại phát triển bền vững khi doanh nghiệp coi giảm chi phí tuân thủ là nguồn lực tái đầu tư, chứ không chỉ là “một khoản tiết kiệm bất ngờ”.
