Đối tác chiến lược Việt Nam – Canada: Từ tuyên bố chính trị đến kỳ vọng thực tế
Việt Nam Canada đối tác chiến lược là khuôn khổ hợp tác mới, trong đó hai nước coi nhau là đối tác ưu tiên để mở rộng hợp tác chính trị, kinh tế, giáo dục, an ninh và công nghệ, nhằm gắn kết sâu hơn vào không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và hỗ trợ phát triển bền vững cho mỗi bên. Quan hệ này không chỉ là nâng hạng ngoại giao; nó là lời cam kết rằng Hà Nội và Ottawa sẽ chia sẻ lợi ích trong một trật tự kinh tế đang phân tán, chuỗi cung ứng thay đổi và cạnh tranh chiến lược gia tăng. Theo Văn phòng Thủ tướng Canada, tuyên bố chung về Đối tác chiến lược được công bố trong chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada, xác định tám trụ cột hợp tác từ chính trị, kinh tế, thương mại đến chuỗi cung ứng, công nghệ mới, năng lượng, quốc phòng – an ninh và giáo dục. Đây là bước đi phù hợp với mục tiêu của Canada là đa dạng hóa xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ và coi Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương là không gian chiến lược ưu tiên. Với Việt Nam, việc nâng cấp này mở rộng không gian hành động: từ tận dụng CPTPP trong thương mại đến tham gia sâu hơn vào chiến lược dịch chuyển của Canada trong khu vực.
Hợp tác giáo dục Việt Nam – Canada: Thêm đường cao tốc cho du học sinh
Hợp tác giáo dục Việt Nam Canada trong khuôn khổ đối tác chiến lược không còn là phụ trợ, mà là một trụ cột được định danh rõ ràng. Trong Tuyên bố chung, hai bên nhấn mạnh sẽ mở rộng hỗ trợ cho sinh viên, nhà giáo, học giả và nhà nghiên cứu tham gia các chương trình giáo dục, đào tạo ở cả hai nước, đồng thời làm sâu sắc hơn hợp tác trong giáo dục đại học, phát triển kỹ năng, nghiên cứu và trao đổi học thuật. Trọng tâm không phải là những ngành “dễ chịu”, mà là các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, khoa học đời sống và chế tạo tiên tiến – đúng những gì Việt Nam cần nếu muốn thoát khỏi bẫy gia công. Với du học sinh Việt Nam Canada, điều này đồng nghĩa thêm học bổng, thêm chương trình liên kết, thêm cơ hội thực tập và nghiên cứu ứng dụng. Việc hai nước mở rộng thỏa thuận vận tải hàng không, cho phép các chuyến bay trực tiếp, sẽ giảm đáng kể chi phí thời gian và rào cản đi lại, tạo thuận lợi cho trao đổi sinh viên và giảng viên. Một du học sinh Việt Nam tại Canada chia sẻ rằng “du học Canada thật sự là một trải nghiệm tuyệt vời” vì vừa tiếp cận nền giáo dục quốc tế, vừa mở rộng kỹ năng và trải nghiệm văn hóa. Nhưng cơ hội chỉ trở thành lợi ích thực khi Việt Nam chủ động gắn các chương trình này với chiến lược phát triển nguồn nhân lực trong nước, thay vì coi đó là câu chuyện “đi và ở lại”.
Ngành nước Việt Nam – Canada: Hợp tác kỹ thuật cho một tương lai khan hiếm nước sạch
Trong danh sách ưu tiên mới, ngành nước Việt Nam Canada gây bất ngờ vì tính chuyên ngành nhưng lại hết sức thiết thực. Hội Cấp Thoát nước Việt Nam (VWSA) đã có buổi làm việc với Hiệp hội Cấp nước và Nước thải British Columbia (BCWWA) vào cuối tháng 9, với sự tham gia của lãnh đạo các công ty cấp thoát nước từ Hà Nội, Hải Dương, Bắc Giang, Huế, Đà Nẵng, Lào Cai, Hưng Yên và các doanh nghiệp tư nhân. Hai bên chia sẻ mô hình tổ chức, thách thức về biến đổi khí hậu, cơ chế giá nước, quản lý tài nguyên và yêu cầu bảo đảm dịch vụ cấp nước an toàn, ổn định, bền vững. BCWWA – tổ chức phi lợi nhuận đại diện cho hơn 4.700 chuyên gia ngành nước tại British Columbia và Yukon – tập trung vào đào tạo, chứng nhận, hội nghị và tư vấn chính sách; đó chính là thứ ngành nước Việt Nam đang thiếu nhất: hệ sinh thái nghề nghiệp và chuẩn năng lực thống nhất. Đáng chú ý, VWSA đã mời BCWWA tham dự Tuần lễ ngành Nước Việt Nam – Vietnam Water Week 2027 và đề xuất xây dựng Khu gian hàng Canada tại sự kiện này, mở đường cho doanh nghiệp Canada giới thiệu công nghệ, giải pháp quản lý, và hợp tác đầu tư. Nếu được triển khai nghiêm túc, người hưởng lợi cuối cùng sẽ là người dân, khi hệ thống cấp thoát nước đô thị và nông thôn trở nên an toàn hơn trong bối cảnh khí hậu bất ổn.
Ủy ban Kinh tế Liên Việt – Canada: Từ bàn họp Ottawa đến hành động tại địa phương
Đối tác chiến lược sẽ rỗng nếu các thỏa thuận kinh tế chỉ dừng ở cấp trung ương. Chính vì vậy, kỳ họp lần thứ ba của Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế Việt Nam – Canada (JEC) tại Ottawa đã không chỉ ra tuyên bố chung mà còn được “xuống dòng” thành nhiệm vụ cụ thể cho các địa phương. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và yêu cầu tăng cường an ninh kinh tế, hai bên khẳng định JEC là cơ chế thực tế và hướng tới tương lai để định hướng hợp tác. Một quotable statement quan trọng là hai nước khẳng định lợi ích chung trong việc duy trì thị trường mở, đa dạng hóa và quan hệ kinh tế quốc tế ổn định, dựa trên luật lệ. Từ kết quả họp, Ủy ban Nhân dân TP.HCM đã giao Sở Công Thương hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan và quy tắc xuất xứ trong CPTPP để tăng xuất khẩu sang Canada, đồng thời theo sát đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Canada. Thành phố cũng yêu cầu xây dựng hệ thống logistics hiện đại, xanh, tăng cường hợp tác với đối tác Canada trong logistics thông minh và các ngành công nghiệp hiện đại, năng lượng sạch. Sở Ngoại vụ và Trung tâm Xúc tiến Thương mại – Đầu tư được giao nhiệm vụ kết nối đoàn doanh nghiệp Canada, tổ chức kết nối B2B và quảng bá môi trường đầu tư trong các lĩnh vực hạ tầng kinh tế, chuyển đổi xanh và năng lượng tái tạo. Nếu các địa phương khác học theo cách “dịch” JEC thành chương trình hành động cụ thể, Việt Nam sẽ tăng khả năng bám vào chuỗi cung ứng đang định hình lại của Canada.
Từ đối tác chiến lược đến lợi ích cụ thể cho người dân
Điểm mấu chốt của Việt Nam Canada đối tác chiến lược không nằm ở số lượng trụ cột hay những cụm từ hoa mỹ, mà ở việc nó có cải thiện đời sống người dân hay không. Việc mở rộng thỏa thuận vận tải hàng không, cho phép các chuyến bay thẳng chở khách và hàng hóa, được phía Canada đánh giá là bước đi tăng cường thương mại, đầu tư và kết nối con người – từ sinh viên, doanh nhân đến khách du lịch. Hợp tác giáo dục sâu hơn tạo thêm đường cho du học sinh Việt Nam Canada tiếp cận môi trường học tập quốc tế, tích lũy kỹ năng, rồi quay về đóng góp, nếu Việt Nam thiết kế được cơ chế “hồi hương chất xám”. Ở cấp hạ tầng, ngành nước Việt Nam Canada có thể chuyển từ trao đổi kinh nghiệm sang các dự án thí điểm cấp nước an toàn, quản lý nước thải và thích ứng biến đổi khí hậu ngay tại các đô thị đang ngập lụt. Và trên bình diện kinh tế, JEC cung cấp khung để doanh nghiệp Việt Nam bám sát cơ hội từ CPTPP và tương lai FTA ASEAN – Canada, thay vì bị động trước các cú sốc địa chính trị. Điều còn thiếu là một chiến lược trong nước đủ quyết liệt để “khoan sâu” vào ba mũi giáo dục – nước – kinh tế, biến khuôn khổ hợp tác thành những cải thiện đo được trong lớp học, vòi nước và đơn hàng xuất khẩu.
