Đối tác chiến lược Việt Nam – Canada là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
“Việt Nam Canada đối tác chiến lược” là khuôn khổ quan hệ mới được hai nước xác lập trong chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada, mở rộng hợp tác từ thương mại, đầu tư sang năng lượng, khoa học – công nghệ, chuỗi cung ứng, giáo dục và an ninh, nhằm tăng khả năng tự chủ chiến lược của cả hai bên trong bối cảnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương biến động. Việc Tô Lâm thăm Canada và hai bên nâng cấp quan hệ hai nước lên Đối tác Chiến lược không chỉ là một nghi thức ngoại giao Việt Nam thông thường, mà được truyền thông và giới nghiên cứu tại Ottawa xem là một dấu mốc mới với tiềm năng trở thành “bước ngoặt” trong quan hệ song phương. Công chúng Canada nhìn thấy ở Việt Nam một mắt xích quan trọng giúp nước này giảm phụ thuộc vào một vài thị trường, đa dạng hóa đối tác và tăng sức chống chịu trước các cú sốc kinh tế, địa chính trị.
Vì sao thời điểm này mang tính quyết định với cả Hà Nội và Ottawa?
Chuyến công du của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra đúng lúc cả Việt Nam và Canada cần “thêm bạn, bớt lệ thuộc” – mở rộng mạng lưới đối tác, đa dạng hóa quan hệ kinh tế, tìm động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn gia tăng. Theo nhận định của một hãng tin Canada, chuyến thăm diễn ra khi Thủ tướng Mark Carney thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia tầm trung giữa lúc chịu nhiều sức ép kinh tế. Cùng lúc, các học giả Canada chỉ ra rằng Ottawa và Hà Nội, dù vị thế địa – chính trị khác nhau, lại có chung mục tiêu: tăng khả năng chống chịu, đa dạng hóa đối tác và mở rộng dư địa hành động trong một thế giới cạnh tranh hơn. Quan hệ ngoại giao Việt Nam, dựa trên lợi ích quốc gia, tự chủ và linh hoạt trước các nước lớn, được giới nghiên cứu Canada xem là gợi ý đáng chú ý cho chiến lược giảm rủi ro phụ thuộc quá mức vào thị trường Mỹ.
Từ nghi lễ đến lợi ích thiết thực: Thương mại, đầu tư và năng lượng
Nếu chỉ dừng ở các tuyên bố, “nâng cấp quan hệ hai nước” sẽ rỗng nghĩa; giá trị thật nằm ở những thay đổi kinh tế cụ thể. Một đài truyền hình Canada nhấn mạnh ý nghĩa lịch sử của chuyến thăm khi ghi nhận kim ngạch thương mại song phương đã tăng gấp đôi trong 5 năm qua – một con số cho thấy tiềm năng còn lớn hơn nhiều. Theo một cựu nghị sĩ được trích dẫn, Đối tác Chiến lược chỉ hữu ích khi được dịch thành những kết quả cụ thể trong thương mại, đầu tư, năng lượng, khoáng sản chiến lược, công nghệ sạch, bán dẫn, giáo dục và giao lưu nhân dân. Một nền tảng nghiên cứu ở Canada cũng coi Việt Nam là thị trường quan trọng cho nguồn lực năng lượng và công nghệ của nước này, từ LNG, dầu thô, năng lượng sạch đến công nghệ hạt nhân, nông nghiệp, hàng không – vũ trụ và sản xuất tiên tiến. Đó là những lĩnh vực nếu Việt Nam chủ động định hình được luật chơi, lợi ích của doanh nghiệp và người lao động Việt mới thực sự được bảo đảm lâu dài.
Khoa học – công nghệ, AI và vai trò cộng đồng người Việt tại Canada
Tương lai của Đối tác Chiến lược sẽ được quyết định không chỉ bởi lượng hàng hóa qua biên giới, mà bởi chiều sâu hợp tác trong các lĩnh vực mang tính định hình tương lai. Thủ tướng Mark Carney khẳng định quan hệ hai nước không chỉ dừng ở thương mại mà mở rộng sang giáo dục, đổi mới, an ninh và chuỗi cung ứng. Về phía Việt Nam, lãnh đạo cấp cao đề xuất đưa khoa học – công nghệ trở thành trụ cột mới, ưu tiên nghiên cứu chung về AI ứng dụng, năng lượng sạch và công nghệ biển. Theo một nhà nghiên cứu được trích bởi truyền thông Canada, để đạt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam phải phát triển mạnh sản xuất tiên tiến, khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo – những mảng mà Canada có năng lực cung cấp sản phẩm, dịch vụ và hỗ trợ kỹ thuật. Đồng thời, các bản tin truyền hình nhấn mạnh vai trò cầu nối của cộng đồng người Việt tại Canada trong kết nối doanh nghiệp, đầu tư và mở rộng thị trường xuất khẩu. Nếu biết phát huy, đây sẽ là “vốn xã hội” quý giá nhất của quan hệ song phương.
Ý nghĩa khu vực: Việt Nam trong chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Canada
Từ góc nhìn khu vực, Đối tác Chiến lược Việt Nam – Canada vượt xa phạm vi song phương. Giới nghiên cứu tại Ottawa xem Việt Nam là “cầu nối” để Canada tiếp cận sâu hơn ASEAN và không gian Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Một chuyên gia Canada đánh giá Việt Nam có thể đóng vai trò then chốt trong nỗ lực của Ottawa nhằm hoàn tất Hiệp định thương mại tự do với ASEAN và ứng phó tác động của chính sách thuế quan của Mỹ, khi cả hai nước đều cần đa dạng hóa đối tác. Vai trò của Việt Nam với tư cách Chủ tịch luân phiên CPTPP vào năm 2026 được truyền thông Canada đặc biệt chú ý, vì mở ra triển vọng tăng cường liên kết giữa CPTPP và EU, tạo mạng lưới hợp tác mới giữa các nước tầm trung. Trong cấu trúc đó, Việt Nam không chỉ là thị trường đang lên, mà là đối tác định hình luật chơi thương mại và chuỗi cung ứng khu vực. Kết luận hợp lý là: nếu Việt Nam chủ động và nhất quán, Đối tác Chiến lược với Canada sẽ là một “mảnh ghép” quan trọng trong chiến lược đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ của mình.
