Cán cân mới buộc Nhà Trắng phải thương lượng
Quốc hội Mỹ là nhánh lập pháp liên bang, nắm quyền làm luật, quyết định ngân sách và giám sát hoạt động của hành pháp; vì vậy, tương quan giữa hai viện có thể định hình khả năng thực thi chương trình của tổng thống. Sau cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11, đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện, khiến quá trình thông qua luật trở nên khó đoán hơn. Tổng thống Donald Trump cho rằng việc ông không trực tiếp có tên trên lá phiếu là một lý do khiến đảng Cộng hòa không đạt kết quả như kỳ vọng. Nhưng lời giải thích đó không thay đổi thực tế chính trị: Nhà Trắng giờ phải tính đến một Quốc hội do phe đối lập kiểm soát. Đây không phải là sự chuyển giao quyền điều hành tổng thể, mà là thay đổi đáng kể trong cán cân quyền lực—và một phép thử về khả năng thỏa hiệp của cả hai đảng.
Cử tri đi bỏ phiếu trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, giá cả, kinh tế và chính sách đối ngoại là những mối bận tâm lớn. Kết quả vì thế không chỉ là lời nhận xét về chính quyền đương nhiệm; nó còn trao cho phe Dân chủ thêm đòn bẩy để định hình những vấn đề được đưa ra bàn thảo. Hạ viện có thể quyết định nội dung xem xét, mở điều trần và yêu cầu chính quyền giải trình; Thượng viện có thể tác động đến việc phê chuẩn nhân sự cấp cao và thẩm phán. Tác động sẽ lan tới những hồ sơ như thuế quan, ngân sách quốc phòng và viện trợ nước ngoài. Với người dân, điều đáng lo không phải cuộc đấu quyền lực tự thân, mà là nguy cơ tranh chấp đảng phái khiến quyết sách về giá năng lượng, nhà ở và gánh nặng nợ tiếp tục bị trì hoãn.
Quốc hội có thể gây sức ép, nhưng không thể tự viết lại mọi thứ
Quyền lập pháp và quyền quyết định ngân sách khiến Quốc hội mới có thể buộc Nhà Trắng thương lượng, nhất là với những chính sách cần luật hoặc nguồn lực được phê chuẩn. Hạ viện còn có thể tăng cường giám sát bằng điều trần, điều tra và yêu cầu giải trình; Thượng viện giữ vai trò then chốt trong các quyết định nhân sự. Đây là sức ép thực chất, không phải quyền thay tổng thống điều hành từng cơ quan. Chính quyền đã ban hành 292 sắc lệnh hành pháp trong gần hai năm đầu nhiệm kỳ thứ hai, mức nhiều nhất kể từ thời Franklin D. Roosevelt theo dữ liệu được dẫn lại. Con số ấy cho thấy Nhà Trắng đã dựa nhiều vào hành động hành pháp, nhưng cũng nhắc rằng sắc lệnh không thể thay thế luật trong mọi lĩnh vực. Những quyết định liên quan ngân sách, quốc phòng, thương mại và đối ngoại sẽ bị soi xét kỹ hơn khi cán cân tại Quốc hội đổi chiều.
Một giới hạn quan trọng đối với Quốc hội là quyền phủ quyết của tổng thống. Ông Trump đã phát tín hiệu sẵn sàng dùng quyền này với dự luật của phe Dân chủ mà ông phản đối, dù vẫn để ngỏ khả năng thương lượng. Muốn vượt phủ quyết, nghị quyết phải nhận ít nhất hai phần ba số phiếu tại cả Hạ viện và Thượng viện. Ngưỡng cao ấy khiến phủ quyết vừa là lá chắn hiến định, vừa là công cụ mặc cả; nó không giúp Nhà Trắng thông qua chương trình nghị sự của mình, nhưng có thể chặn những thay đổi mà tổng thống không chấp nhận. Ở Thượng viện, nhiều dự luật còn cần ít nhất 60 phiếu để chấm dứt tranh luận và đưa ra biểu quyết. Bởi vậy, đa số mới không đồng nghĩa với khả năng biến mọi ưu tiên của đảng Dân chủ thành luật.
Sắc lệnh và đối ngoại là dư địa còn lại của tổng thống
Sắc lệnh hành pháp cho phép tổng thống triển khai những chính sách nằm trong thẩm quyền của nhánh hành pháp mà không phải chờ Quốc hội ban hành luật. Công cụ này giúp Nhà Trắng hành động nhanh, nhưng không phải giấy phép vượt qua luật hay bỏ qua ngân sách do Quốc hội kiểm soát. Trường hợp ông Trump ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia vào tháng 1/2025 để tạo cơ sở điều chuyển nguồn lực cho kế hoạch biên giới cho thấy ranh giới ấy có thể trở thành điểm xung đột. Quốc hội có thể ra nghị quyết chấm dứt tình trạng khẩn cấp, song tổng thống vẫn có thể phủ quyết nghị quyết đó; muốn vượt phủ quyết phải đạt ngưỡng hai phần ba ở cả hai viện. Đây là cuộc giằng co về thẩm quyền, không phải con đường chắc chắn để một bên thắng tuyệt đối.
Đối ngoại là lĩnh vực tổng thống có quyền chủ động tương đối rộng, nên nhiều khả năng vẫn là nơi Nhà Trắng có thể theo đuổi ưu tiên riêng. Tuy nhiên, phạm vi hành động không hoàn toàn tách khỏi Quốc hội: ngân sách và một số thỏa thuận quốc tế vẫn cần sự phối hợp, còn các nghị sĩ có thể dùng giám sát và quyền phân bổ nguồn lực để gây sức ép. Bầu cử giữa kỳ vì thế thu hẹp khoảng trống chính trị của tổng thống, chứ không xóa bỏ quyền tổng thống. Nhiệm kỳ của ông Trump dự kiến kết thúc vào tháng 1/2029; từ nay đến đó, khả năng duy trì hậu thuẫn trong đảng Cộng hòa và tìm đồng thuận với đảng Dân chủ sẽ quyết định Nhà Trắng làm được bao nhiêu. Kết luận là rõ: tổng thống vẫn có công cụ, nhưng muốn biến chúng thành kết quả bền vững, ông sẽ phải thương lượng nhiều hơn và chọn ưu tiên kỹ hơn.
