Đà Nẵng không còn là thành phố du lịch thuần túy
Đà Nẵng khu thương mại tự do là chiến lược chuyển đổi khi thành phố chủ động bứt khỏi mô hình đô thị phụ thuộc du lịch nghỉ dưỡng, xây dựng cấu trúc phát triển mới dựa trên thương mại tự do, tài chính quốc tế, công nghệ cao và hạ tầng giao thông liên vùng quy mô lớn nhằm hiện thực hóa quy hoạch thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050. Ở cấp độ chính sách, nghị quyết 136/2024/QH15 và 259/2025/QH15 trao cho Đà Nẵng quyền thí điểm khu thương mại tự do đầu tiên của Việt Nam. Điều này không chỉ tạo lợi thế thể chế mà còn là tuyên bố tham vọng: thành phố muốn bước lên sân chơi của các trung tâm trung chuyển hàng hải – tài chính trong khu vực, thay vì chấp nhận vị thế điểm đến du lịch đẹp nhưng thứ cấp trong chuỗi giá trị Đông Nam Á.
Mô hình FTZ phân tán: lựa chọn táo bạo để mở rộng không gian kinh tế
Điểm độc đáo của Đà Nẵng khu thương mại tự do là mô hình phân tán, không gom toàn bộ hoạt động vào một khu khép kín mà trải ra nhiều không gian chức năng trên địa bàn. Phân khu logistics gắn chặt với cảng nước sâu Liên Chiểu để dẫn dòng hàng hóa quốc tế; phân khu sản xuất công nghệ cao đặt tại Hòa Liên tạo nền cho hệ sinh thái công nghệ cao, đặc biệt các ngành vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo; phân khu thương mại – dịch vụ trải dọc dải ven biển và chân núi Bà Nà hướng đến bán lẻ miễn thuế quốc tế. Cách làm này tham vọng tạo một "thành phố FTZ" hơn là một "khu FTZ" đơn lẻ, qua đó mở rộng dư địa nâng giá đất, gia tăng dịch vụ và thu hút vốn mà vẫn giữ sự giao thoa với đời sống đô thị hiện hữu.
Hạ tầng giao thông Đà Nẵng: từ cảng Liên Chiểu đến mạng lưới LRT/MRT
Nếu muốn cạnh tranh với các trung tâm khu vực, hạ tầng giao thông Đà Nẵng phải chơi ở đẳng cấp siêu vùng. Dự án bến cảng nước sâu Liên Chiểu là nút mở cửa hàng hải quốc tế cho toàn miền Trung, với hợp phần hạ tầng hơn 6.200 tỷ đồng và hợp phần xây dựng 8 bến container hơn 45.268 tỷ đồng. Khi hướng tới công suất 5,7 triệu TEU/năm, Liên Chiểu được kỳ vọng xóa “vùng trũng logistics” miền Trung và cho phép cảng Tiên Sa chuyển hẳn sang phục vụ du lịch tàu biển, giải tỏa dòng xe tải nặng xuyên tâm nội thành. Trên bầu trời, sân bay quốc tế Đà Nẵng được nâng cấp nhà ga T2 khoảng 1.500 tỷ đồng và đề xuất xây mới nhà ga T3 trị giá khoảng 30.999 tỷ đồng, đặt mục tiêu 20 triệu hành khách và 100.000 tấn hàng hóa vào năm 2030. Bổ sung là mạng lưới 16 tuyến LRT/MRT dài hơn 204km, tổng vốn khoảng 126.700 tỷ đồng, trong đó tuyến LRT nối sân bay – Hội An dự kiến rút thời gian xuống 20 phút. Những con số này cho thấy Đà Nẵng đang chọn phương án đầu tư lớn để giành lợi thế kết nối hàng hải, hàng không và đô thị.
Hệ sinh thái công nghệ cao và trung tâm tài chính: vũ khí cạnh tranh mới
Để phát triển kinh tế Đà Nẵng theo hướng đa ngành, hạ tầng cứng chỉ là nửa câu chuyện; nửa còn lại nằm ở hệ sinh thái công nghệ cao và tài chính. Thành phố định vị trở thành trung tâm công nghệ cao, thúc đẩy các ngành vi mạch bán dẫn, AI và dịch vụ tài chính. Các công trình như Công viên phần mềm số 2, Trung tâm dữ liệu AIDC DeCenter, Trung tâm DSAC được bảo trợ bằng ưu đãi tài chính, thuế vượt trội. Song song, trung tâm tài chính quốc tế được quy hoạch tại các lô đất phường An Hải, Hải Châu và khu lấn biển dọc Nguyễn Tất Thành. Trong bức tranh cạnh tranh khu vực, đây là lựa chọn hợp lý: muốn nâng cấp vị thế cảng biển, Đà Nẵng phải đi kèm dịch vụ tài chính – công nghệ để xử lý chuỗi thương mại toàn cầu chứ không chỉ dừng ở vai trò điểm trung chuyển hàng hóa.
Tác động với người dân và rủi ro của một chiến lược “siêu đô thị”
Ở góc nhìn người dân, lợi ích đầu tiên là chất lượng sống: xe tải nặng bị loại khỏi lõi đô thị khi Tiên Sa chuyển thành cảng du lịch, thời gian di chuyển sân bay – Hội An chỉ còn khoảng 20 phút khi tuyến LRT vận hành, và năng lực hàng không – đường sắt – đường biển cao hơn sẽ mở ra nhiều lựa chọn việc làm, dịch vụ mới. Tuy vậy, một chiến lược “siêu đô thị thương mại tự do và công nghệ cao” không hề an toàn. Tổng vốn cho các dự án giao thông, cảng biển, đường sắt đô thị đều ở mức khổng lồ; nếu việc thu hút dòng vốn thế hệ mới và các ngành tri thức không đạt kỳ vọng, rủi ro nợ và lãng phí hạ tầng là hiện hữu. Chính các tài liệu quy hoạch thừa nhận đây là chiến lược tiên phong áp dụng mô hình kinh tế mới đầy thử thách, nhưng nếu thành công sẽ biến Đà Nẵng trở thành cực tăng trưởng chiến lược của toàn Đông Nam Á. Câu hỏi còn lại là năng lực thực thi: Đà Nẵng có đủ khả năng giữ nhịp triển khai, đồng thời bảo vệ lợi ích cộng đồng khi bước vào cuộc cạnh tranh không khoan nhượng với các cảng khu vực.
