Miễn phí sách giáo khoa: Chính sách giáo dục Khánh Hòa đang thay đổi cuộc chơi
Chính sách miễn phí sách giáo khoa của Khánh Hòa là chủ trương sử dụng ngân sách giáo dục để mua và phát sách giáo khoa cho toàn bộ người học phổ thông trong tỉnh, qua đó giảm chi phí mùa tựu trường cho phụ huynh, bảo đảm mọi học sinh đều có đủ sách ngay từ đầu năm học và thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các nhóm xã hội khác nhau.
Từ ngày 26.8, UBND tỉnh Khánh Hòa đã trình HĐND tỉnh dự thảo Nghị quyết về chính sách miễn phí sách giáo khoa cho học sinh trên địa bàn từ năm học 2026-2027. Đây không phải là hỗ trợ nhỏ lẻ theo diện khó khăn, mà là một bước đi mang tính phổ quát: nếu được thông qua, hơn 440.000 học sinh các cấp tại 800 cơ sở giáo dục trong tỉnh sẽ được cấp sách giáo khoa không thu tiền. Về bản chất, đây là tuyên bố ưu tiên rõ ràng cho ngân sách giáo dục, đặt câu hỏi: một tỉnh ven biển với nhiều áp lực phát triển có dám chi đủ để bảo vệ quyền học tập bình đẳng của trẻ em hay không.
78,6 tỉ đồng cho 3 năm: Ngân sách giáo dục được dùng đúng chỗ?
Theo UBND tỉnh, kinh phí dự kiến để thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa trong giai đoạn 2026-2028 là hơn 78,6 tỉ đồng. Con số này, nếu chia đều cho hơn 440.000 học sinh, cho thấy tỉnh đang chấp nhận một khoản đầu tư không nhỏ vào nền tảng học tập cơ bản, thay vì để phụ huynh tự xoay sở mỗi mùa tựu trường. Nguồn tiền sẽ đến từ ngân sách địa phương, phần ngân sách Trung ương bổ sung có mục tiêu và các khoản tài trợ, viện trợ, xã hội hóa hợp pháp khác.
Quan điểm đáng chú ý ở đây là tỉnh nhìn sách giáo khoa như một dịch vụ công thiết yếu, tương tự điện sáng lớp học hay bàn ghế, chứ không phải món hàng mà từng gia đình phải tự thương lượng với thị trường. Câu nói có thể trích dẫn là: "Kinh phí dự kiến thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa trong giai đoạn 2026-2028 là hơn 78,6 tỉ đồng". Khi ngân sách giáo dục được phân bổ cho một hạng mục có tác động trực tiếp đến mọi học sinh, tính minh bạch và hiệu quả của việc mua sắm, phân phối sách cần được đặt dưới kính lúp của dư luận.
Tác động tới phụ huynh và học sinh: Gỡ áp lực mùa tựu trường hay chỉ là hỗ trợ bề nổi?
Việc ban hành nghị quyết được xác định nhằm giảm gánh nặng chi phí học tập cho các gia đình, đặc biệt là hộ nghèo, cận nghèo, gia đình khó khăn và học sinh vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn. Mỗi mùa tựu trường, tiền sách giáo khoa luôn là khoản chi khiến nhiều phụ huynh phải cân đo, nhất là khi chương trình thay sách liên tục. Khi tỉnh đứng ra chịu trách nhiệm khoản này, phần chi phí đầu năm cho phụ huynh được nhẹ đi thấy rõ.
Đối với học sinh, tác động còn rõ hơn: chính sách được kỳ vọng bảo đảm tất cả đều có đủ sách ngay từ đầu năm học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và thực hiện mục tiêu công bằng trong tiếp cận giáo dục. Không còn cảnh em có em không, em mượn em chép, nhất là trong các chương trình giáo dục thường xuyên cấp THCS, THPT và cả chương trình xóa mù chữ. Tuy vậy, nếu không đi kèm hướng dẫn sử dụng và bảo quản sách để luân chuyển lại cho các khóa sau, chính sách có nguy cơ dừng ở mức hỗ trợ bề nổi, tăng chi ngân sách mà chưa tối ưu hiệu quả.
Bao phủ mọi cấp học: Bước tiến về công bằng hay gánh nặng lâu dài?
Dự thảo nêu rõ chính sách miễn phí sách giáo khoa áp dụng cho học sinh phổ thông và người học tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn Khánh Hòa, bao gồm chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên cấp THCS, THPT và chương trình xóa mù chữ. Nói cách khác, đây là một chính sách hỗ trợ học sinh 2026-2027 theo chiều ngang (tất cả loại hình học tập) và chiều dọc (từ người mới xóa mù đến học sinh THPT). Đây là điểm vượt ra ngoài nhiều chương trình hỗ trợ hiện nay vốn chỉ nhắm đến một số nhóm ưu tiên.
Tuy nhiên, phạm vi bao phủ rộng đồng nghĩa gánh nặng dài hạn cho ngân sách giáo dục không nhỏ. Khi sách giáo khoa là mặt hàng thường xuyên điều chỉnh, nguy cơ đội chi nếu không kiểm soát giá, số lần tái bản, hoặc nếu có nhiều bộ sách song song là điều cần tính tới. Khánh Hòa đang phát đi thông điệp tích cực về chính sách giáo dục của mình, nhưng để thông điệp đó bền vững, tỉnh sẽ phải biến sách miễn phí thành một hệ thống luân chuyển, tái sử dụng thông minh thay vì chu kỳ "mua – phát – thu gom" lãng phí.
Từ nghị trường đến lớp học: Điều gì cần làm để chính sách không "chết trên giấy"?
Hiện nay, tờ trình chính sách miễn phí sách giáo khoa đã được UBND tỉnh gửi đến kỳ họp bất thường của HĐND tỉnh để xem xét, thông qua. Nếu nghị quyết được thông qua, chính sách sẽ được triển khai từ năm học 2026-2027, với mục tiêu bảo đảm học sinh trên địa bàn có đủ sách phục vụ học tập ngay từ đầu năm. Quãng thời gian chuẩn bị từ nay đến lúc đó là phép thử năng lực tổ chức của ngành giáo dục và tài chính địa phương.
Để chính sách miễn phí sách giáo khoa phát huy hết ý nghĩa, Khánh Hòa cần công khai kế hoạch mua sắm, xây dựng cơ chế phân phối tới từng trường, từng lớp, đồng thời khuyến khích học sinh bảo quản để dùng nhiều năm. Về mặt xã hội, đây là dịp để địa phương kêu gọi thêm tài trợ, xã hội hóa đúng chỗ, thay vì trông chờ hoàn toàn vào ngân sách. Nếu làm được, khoản hơn 78,6 tỉ đồng sẽ không chỉ là chi phí, mà là khoản đầu tư tạo ra thay đổi lâu dài trong văn hóa học tập, giảm bất bình đẳng và củng cố niềm tin vào chính sách giáo dục Khánh Hòa.
