Chính sách sách giáo khoa miễn phí ở Khánh Hòa: bước ngoặt cho phụ huynh và học sinh
Chính sách sách giáo khoa miễn phí ở Khánh Hòa là một chương trình hỗ trợ giáo dục trong đó ngân sách nhà nước chi trả toàn bộ chi phí mua sách giáo khoa theo chương trình do Bộ GD-ĐT ban hành cho người học phổ thông, giáo dục thường xuyên và xóa mù chữ trên địa bàn tỉnh, được triển khai theo lộ trình ba năm và hướng tới giảm gánh nặng tài chính cho gia đình, nâng cao chất lượng và tính công bằng trong tiếp cận giáo dục. Điểm đáng chú ý là quyết định này không chỉ thêm một chính sách giáo dục mới, mà là lời khẳng định rằng học sinh phải được tiếp cận sách giáo khoa như một quyền cơ bản, chứ không phải một khoản chi “cân nhắc” của phụ huynh. Ngày 27.8, HĐND tỉnh Khánh Hòa khóa VIII đã biểu quyết thông qua nghị quyết về sách giáo khoa miễn phí từ năm học 2026 – 2027 với sự thống nhất rất cao của các đại biểu. Nếu nhìn từ góc độ phụ huynh học sinh, đây là một tin tốt nhưng cũng đặt ra nhiều câu hỏi thực tế: ai được hưởng, lộ trình ra sao, trường phải làm gì và gia đình cần chuẩn bị như thế nào.
Lộ trình ba giai đoạn: vì sao không miễn phí ngay cho toàn tỉnh?
Thay vì miễn phí sách giáo khoa đồng loạt cho toàn bộ học sinh ngay trong một năm, Khánh Hòa chọn lộ trình ba giai đoạn từ năm học 2026 – 2027 đến 2028 – 2029. Đây là lựa chọn thực tế nếu nhìn vào quy mô hơn 800 cơ sở giáo dục với khoảng 440.000 học sinh các cấp trên toàn tỉnh. Phân tầng theo vùng III, vùng II rồi toàn tỉnh không chỉ là cách chia đều nguồn lực, mà còn là bài kiểm tra năng lực hậu cần và quản lý sách của từng địa phương. Cụ thể, giai đoạn đầu từ năm học 2026 – 2027 tập trung vào các xã, phường, đặc khu vùng III – nơi có nhiều học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn. Tiếp đó, năm học 2027 – 2028 mở rộng ra vùng II, trước khi bao phủ toàn tỉnh từ năm học 2028 – 2029. Với hơn 78,6 tỉ đồng kinh phí dự kiến cho giai đoạn 2026 – 2028, việc đi theo từng bước giúp tránh tình trạng sách về kho nhưng không kịp phát, hoặc phát sai đối tượng.
Những nhóm được hưởng lợi trực tiếp và tác động tới đời sống gia đình
Nhóm hưởng lợi rõ ràng nhất là các gia đình nghèo, cận nghèo và có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và vùng đặc biệt khó khăn. Với họ, bộ sách giáo khoa mới mỗi năm không phải khoản chi nhỏ; nhiều phụ huynh học sinh từng phải chọn mua thiếu đầu sách hoặc dùng lại sách cũ, ảnh hưởng trực tiếp đến việc học của con. Khi sách giáo khoa miễn phí, gánh nặng đó được nhấc bỏ để ngân sách gia đình có thể quay sang các nhu cầu khác như học thêm, thiết bị học tập, dinh dưỡng. Theo các quyết nghị đã ban hành, đối tượng được hưởng chính sách gồm người học theo chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên cấp THCS, THPT và chương trình xóa mù chữ. Điều này cho thấy cách nhìn rộng hơn về chính sách giáo dục: không chỉ chăm lo học sinh trong hệ thống chính quy, mà cả những người trưởng thành đang hoàn thành việc học dở dang. Câu nói có thể trích lại ở đây là: "Kinh phí dự kiến thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa trong giai đoạn 2026 – 2028 là hơn 78,6 tỉ đồng" – một con số thể hiện mức độ ưu tiên của tỉnh dành cho giáo dục cơ bản.
Trước thời điểm 2026 – 2027: phụ huynh và nhà trường cần chuẩn bị gì?
Dù chính sách sách giáo khoa miễn phí chưa áp dụng ngay trong các năm học hiện tại, sự kiện Khánh Hòa triển khai sớm hơn 3 năm so với lộ trình toàn quốc là tín hiệu để phụ huynh học sinh và nhà trường bắt đầu điều chỉnh cách chuẩn bị năm học mới. Với phụ huynh vùng III, từ năm học 2026 – 2027 trở đi, danh sách chi phí đầu năm sẽ thay đổi đáng kể khi không còn khoản mua sách giáo khoa cơ bản. Tuy vậy, phụ huynh vẫn cần chủ động hỏi rõ trường về quy trình phát sách, trách nhiệm bảo quản, và các loại sách tham khảo, bài tập bổ trợ không nằm trong diện được cấp. Về phía cơ sở giáo dục, việc nhận và phát sách sẽ trở thành khâu quan trọng trong tổ chức đầu năm học. Các trường cần thống kê chính xác sĩ số, chương trình học, và phối hợp chặt với phòng giáo dục để tránh thiếu – thừa sách giữa các lớp. Khi toàn tỉnh có 728 cơ sở công lập và 72 cơ sở ngoài công lập, cách mỗi trường triển khai sẽ quyết định việc chính sách đi vào đời sống học sinh suôn sẻ hay gây thêm thủ tục. Nếu làm tốt, sách giáo khoa miễn phí sẽ không chỉ là ưu đãi tài chính, mà là bước cải thiện rõ ràng trong chính sách giáo dục của địa phương.
Kết luận: cơ hội lớn nhưng cần giám sát để không biến thành hình thức
Nhìn tổng thể, Khánh Hòa đã chọn cách đi mạnh tay khi dành hơn 78,6 tỉ đồng trong ba năm để thực hiện chính sách sách giáo khoa miễn phí. Quyết định này mang ý nghĩa chính trị, xã hội và rất cụ thể trong đời sống: giảm chi trực tiếp của phụ huynh học sinh, tăng khả năng tiếp cận đầy đủ sách từ đầu năm, và thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, các nhóm dân cư. Nhưng như mọi chính sách giáo dục, chất lượng thực thi mới là yếu tố quyết định thành công. Điều phụ huynh và học sinh cần làm không phải là đứng ngoài chờ đợi, mà là đặt câu hỏi đúng: sách nào được miễn, khi nào trường phát, ai chịu trách nhiệm nếu sách thiếu hoặc bị hỏng, quy định về sử dụng lại sách ra sao. Chính sách đã mở đường cho một chuẩn mới về bình đẳng giáo dục trong tỉnh; bước tiếp theo là cùng giám sát để nguồn lực bỏ ra không bị lãng phí và sách giáo khoa miễn phí thực sự trở thành công cụ nâng cao chất lượng học tập, chứ không dừng lại ở con số trên nghị quyết.
