Miễn phí sách giáo khoa: Khánh Hòa chọn đi trước, không đợi cả nước
Chính sách miễn phí sách giáo khoa là chủ trương dùng ngân sách công để chi trả toàn bộ hoặc phần lớn chi phí sách giáo khoa cho học sinh, nhằm bảo đảm mọi người học đều có đủ sách theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giảm gánh nặng cho gia đình và thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các nhóm thu nhập. Ngày 27/8, tại kỳ họp chuyên đề lần thứ 4, HĐND tỉnh Khánh Hòa đã biểu quyết thông qua nghị quyết về chính sách miễn phí sách giáo khoa cho học sinh trên địa bàn tỉnh từ năm học 2026-2027, với sự thống nhất rất cao của các đại biểu. Khánh Hòa không chờ lộ trình chung đến năm 2030 mà chọn đi trước 3 năm, biến một ý tưởng vốn dễ bị coi là khẩu hiệu thành cam kết chính thức bằng nghị quyết, kèm lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm rõ ràng.
Ba năm, ba vùng: Lộ trình thông minh thay vì dàn trải
Điểm đáng chú ý của chính sách giáo dục này là cách Khánh Hòa thiết kế lộ trình triển khai: không ôm đồm, nhưng cũng không trì hoãn. Tỉnh chia thành 3 giai đoạn: từ năm học 2026-2027 áp dụng với học sinh tại các xã, phường, đặc khu vùng III; từ năm học 2027-2028 mở rộng đến vùng II; và từ năm học 2028-2029 áp dụng trên toàn tỉnh, hoàn thành miễn phí sách giáo khoa cho toàn bộ người học thuộc các chương trình do Bộ GD-ĐT ban hành. Đây là cách sắp xếp thể hiện rõ quan điểm ưu tiên: vùng khó khăn nhất được hưởng trước, thay vì đợi khi đủ điều kiện mới làm đồng loạt. Quyết định này gửi đi thông điệp chính trị rõ ràng: công bằng không chỉ là chia đều, mà là đưa nhiều nguồn lực hơn đến nơi thiếu thốn nhất.
78,6 tỉ đồng: Chi phí không nhỏ, nhưng là khoản đầu tư buộc phải chi
Theo nghị quyết, kinh phí thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa giai đoạn 2026-2028 dự kiến hơn 78,6 tỉ đồng, từ ngân sách địa phương theo phân cấp, ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu và các nguồn tài trợ, viện trợ, xã hội hóa hợp pháp. Với hơn 440.000 học sinh tại 800 cơ sở giáo dục trên địa bàn, con số này không hề nhẹ đối với một địa phương đang đồng thời sắp xếp lại mạng lưới trường lớp. Nhưng nói đây là gánh nặng thuần túy là cách nhìn ngắn hạn. Bỏ ra một phần ngân sách để bảo đảm học sinh – nhất là con em hộ nghèo, cận nghèo, vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn – có đủ sách ngay từ đầu năm học đồng nghĩa với việc giảm chi phí xã hội dài hạn của tình trạng bỏ học, học kém và tái nghèo.
Tác động thực tế: Từ giảm áp lực phụ huynh đến nâng chất lớp học
Miễn phí sách giáo khoa không chỉ là một dòng trong danh mục hỗ trợ học sinh; đây là thay đổi chạm thẳng vào chi tiêu thường xuyên của hàng trăm nghìn gia đình. Chính sách đặt mục tiêu “giảm gánh nặng chi phí học tập cho các gia đình, nhất là hộ nghèo, cận nghèo, hoàn cảnh khó khăn, học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn, đồng thời tạo điều kiện để tất cả học sinh được tiếp cận đầy đủ sách giáo khoa ngay từ đầu năm học”. Khi sách không còn là nỗi lo, phụ huynh có dư năng lực để đầu tư cho những nhu cầu khác như dinh dưỡng, đi lại, kỹ năng mềm. Ở tầm lớp học, giáo viên không phải chắp vá tiết dạy vì học sinh thiếu sách, giảm sự lệch nhịp giữa các em, từ đó nâng chất lượng dạy và học một cách thiết thực chứ không chỉ trên báo cáo.
Đi trước 3 năm: Lợi thế cạnh tranh giáo dục hay phép thử đầy rủi ro?
Khánh Hòa chọn triển khai miễn phí sách giáo khoa sớm hơn 3 năm so với lộ trình chung trên phạm vi cả nước. Đây là quyết định mang tính cạnh tranh vùng: một địa phương du lịch – dịch vụ muốn trở thành điểm đến học tập cũng phải có chính sách giáo dục đủ hấp dẫn. Ở chiều tích cực, đi trước giúp tỉnh thử nghiệm cơ chế đấu thầu, cấp phát, quản lý sách, từ đó rút kinh nghiệm trước khi cả nước bước vào giai đoạn bắt buộc. Tuy nhiên, đi trước cũng đồng nghĩa chấp nhận rủi ro: nếu khâu đấu thầu chậm, phân phối lúng túng, hay sách không đến kịp địa bàn xa, niềm tin công chúng sẽ bị bào mòn. Như Giám đốc Sở GD-ĐT khẳng định, việc nghị quyết mới được thông qua “không ảnh hưởng đến kế hoạch cấp sách cho học sinh”, nhưng tuyên bố tự tin chỉ có ý nghĩa khi được kiểm chứng bằng từng bộ sách đến tay từng em.
