Đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu là gì và vì sao mang tính bước ngoặt?
Đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu là tuyến trục gần 6km, mặt cắt 60m với 12 làn xe và tốc độ thiết kế 60km/h, được đầu tư khoảng 8.782 tỷ đồng nhằm tách dòng xe container khỏi khu dân cư, kết nối cảng Cát Lái với vành đai 3 để hình thành một hành lang logistics riêng cho khu Đông TP.HCM, giảm tắc nghẽn giao thông và rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa giữa các cảng lớn.
Điểm đáng nói là đây không chỉ là một tuyến đường mới, mà là tuyên bố chính sách: TP.HCM chấp nhận chi mạnh để "giải cứu" nút thắt hạ tầng logistics phía Đông, thay vì chắp vá nâng cấp những trục đường vốn đã quá tải. Tuyến đường bắt đầu từ nút giao Nguyễn Thị Định (gần giao lộ Trương Văn Bang), kết thúc ở nút giao giữa vành đai 3 và cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, đi qua khu vực Cát Lái và Long Trường. Đây là cấu hình cho thấy thành phố muốn tạo một trục chuyên dụng cho hàng hóa, không tiếp tục đẩy xe container vào mạng lưới đường nội đô.
Vì sao phải làm ngay: Bài toán tắc nghẽn tại cụm cảng Cát Lái – Phú Hữu
Cụm cảng Cát Lái – Phú Hữu hiện xử lý phần lớn lượng hàng container xuất nhập khẩu của cả nước. Thế nhưng trong nhiều năm, toàn bộ dòng xe container lại dồn lên vài trục huyết mạch mỏng manh như Nguyễn Thị Định, Đồng Văn Cống, Nguyễn Duy Trinh, Võ Chí Công, khiến khu Đông trở thành "điểm đen" tắc nghẽn giao thông kéo dài. Khi hạ tầng logistics bị bóp nghẹt, chi phí vận chuyển tăng, độ tin cậy chuỗi cung ứng giảm, doanh nghiệp phải trả giá đầu tiên và nền kinh tế đô thị chịu thiệt hại theo. "The long-standing problem of vehicles being concentrated on existing roads such as Nguyen Thi Dinh, Dong Van Cong, Nguyen Duy Trinh, and Vo Chi Cong has caused severe congestion". Tức là, vấn đề không còn là chuyện vài nút thắt cục bộ mà đã thành rủi ro hệ thống cho toàn bộ trục xuất nhập khẩu khu Đông.
Trong bối cảnh đó, nếu tiếp tục vá víu những tuyến đường hiện hữu, thành phố chỉ kéo dài tình trạng chi phí logistics cao và tai nạn giao thông gia tăng. Giải pháp hợp lý phải là tạo một đường liên cảng TP.HCM độc lập, ưu tiên cho xe tải nặng, để tách hẳn luồng hàng hóa khỏi luồng xe cá nhân. Việc lựa chọn đầu tư một tuyến mới quy mô lớn, thay vì "gọt giũa" những con đường cũ, cho thấy thành phố đã thừa nhận rằng sức chịu tải hạ tầng khu Đông đã chạm trần.
Thiết kế 12 làn, đường trên cao: Cách tách xe container khỏi đô thị
Tuyến đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu được thiết kế gần 6km, bề rộng 60m với 12 làn xe và tốc độ thiết kế 60km/h. Đây là con số cho thấy thành phố không làm một con đường "cầm chừng" mà đặt mục tiêu cho vài thập kỷ, tính đến dư địa tăng trưởng của cảng và luồng hàng. Điểm nhấn kỹ thuật là tổ chức giao thông phân tầng: từ cảng Phú Hữu đến nút giao cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây sẽ có một đoạn đường trên cao 4 làn với các ram lên xuống riêng, cho phép tách hoàn toàn xe container và xe tải nặng khỏi hệ thống giao thông đô thị hiện hữu.
Bên cạnh đó, cầu Ba Cua mới 10 làn được xây dựng đồng bộ trên tuyến, bảo đảm dòng lưu thông liên tục cho cả xe hàng và xe cá nhân. Theo mô hình này, mặt đất có thể ưu tiên chức năng kết nối khu dân cư và các tuyến nội đô, trong khi tầng trên dành cho logistics. Cách tiếp cận này không chỉ tăng sức chứa của tuyến đường liên cảng TP.HCM mà quan trọng hơn, giảm va chạm giữa dòng xe nặng và đời sống đô thị – yếu tố từng gây ám ảnh tai nạn và ô nhiễm cho khu Đông.
Hành lang logistics mới và tác động tới đời sống người dân
Khi hoàn thành và đưa vào khai thác, tuyến đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu được kỳ vọng sẽ trực tiếp giảm tắc nghẽn giao thông trên các tuyến đường nội đô, giảm tai nạn và rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng từ cụm cảng ra các tuyến cao tốc liên vùng. Nói cách khác, một hành lang giao thông mới sẽ hình thành, nối cảng Cát Lái với vành đai 3 và cao tốc, để dòng container đi thẳng ra mạng lưới đường đối ngoại mà không phải xuyên qua các khu dân cư đông đúc.
Theo phân tích của cơ quan chức năng, đây là mắt xích quan trọng để hoàn thiện mạng lưới giao thông đối ngoại, tăng sức cạnh tranh của hạ tầng logistics TP.HCM và cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. "Upon completion in 2029, this dedicated road will directly alleviate traffic congestion on inner-city routes, reduce traffic accidents, and significantly shorten the time it takes to transport goods from the port cluster to inter-regional expressways". Với người dân khu Đông, lợi ích nhìn thấy được là ít xe container chạy xuyên khu dân cư hơn, tiếng ồn và bụi giảm, khả năng tiếp cận dịch vụ đô thị tốt hơn nhờ mặt đường nội đô được "trả lại" cho giao thông đô thị.
Thời gian, chi phí và bài toán thực thi: Cơ hội hay phép thử?
Dự án đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu có tổng mức đầu tư khoảng 8.782 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật khoảng 1.400 tỷ đồng, chi phí xây dựng khoảng 7.382 tỷ đồng. Dự kiến khởi công vào quý III/2026 và hoàn thành, đưa vào khai thác cuối năm 2029. Con số và mốc thời gian này là tham vọng nhưng cũng là phép thử đối với năng lực tổ chức thực hiện, nhất là khâu giải phóng mặt bằng – nơi rất nhiều dự án lớn từng bị "kẹt".
Nếu dự án được triển khai đúng tiến độ, đường liên cảng TP.HCM này sẽ là minh chứng rằng thành phố có thể xoay trục khỏi tư duy mở rộng manh mún sang chiến lược xây hành lang logistics chuyên biệt. Ngược lại, nếu chậm trễ, chi phí đội vốn và tắc nghẽn kéo dài sẽ bào mòn lợi thế của cụm cảng Cát Lái – Phú Hữu. Vì vậy, bài toán lúc này không chỉ là có tiền và có thiết kế, mà là kỷ luật tiến độ, minh bạch trong giải phóng mặt bằng và sự phối hợp chặt giữa các bên để biến một bản vẽ 12 làn thành tuyến đường sống động trong đời sống kinh tế – xã hội.
