Từ bãi cát làm tổ đến thương hiệu du lịch bảo tồn rùa
Du lịch bảo tồn rùa tại Côn Đảo là mô hình kết hợp trải nghiệm mùa rùa biển làm tổ với các hoạt động nghiên cứu, giáo dục và tham gia trực tiếp vào chương trình bảo vệ hệ sinh thái, qua đó vừa tạo ra sản phẩm du lịch sinh thái bền vững, vừa mang lại động lực kinh tế để gìn giữ quần thể rùa biển Côn Đảo cho các thế hệ sau. Cách làm của Côn Đảo không còn dừng ở vài tour xem rùa, mà là một định hướng rõ ràng: lấy bảo tồn làm trục chính cho phát triển du lịch. Quần đảo hiện có 18 bãi đẻ, nơi hơn 85% rùa biển sinh sản ở vùng biển Việt Nam quay về làm tổ mỗi năm, biến Côn Đảo thành một trong những điểm làm tổ quan trọng nhất Đông Nam Á. Khi bảo tồn trở thành trải nghiệm có giá trị, nó đổi vai từ "chi phí" sang "tài sản" của điểm đến.
Mùa rùa Côn Đảo: mùa cao điểm du lịch nhưng không hy sinh thiên nhiên
Mùa rùa Côn Đảo nesting season diễn ra từ tháng 4 đến tháng 11 hằng năm, khi rùa cái trở về sau hành trình dài trên biển để lên bờ đẻ trứng. Cao điểm là từ tháng 7 đến tháng 9, mỗi đêm có hàng chục cá thể lên bãi, trùng khớp với mùa du lịch chính từ tháng 6 đến tháng 9. Thay vì để nhu cầu du lịch lấn át, Vườn Quốc gia đã biến thời gian này thành bài học sống về du lịch sinh thái bền vững: khách có thể đi tour đêm quan sát rùa, tham gia thả rùa con dưới sự hướng dẫn của kiểm lâm, đồng thời được nhắc nhở nghiêm ngặt về khoảng cách, ánh sáng và tiếng ồn. Một câu nói có thể trích lại là: "Bằng cách biến bảo tồn thành trải nghiệm ý nghĩa, Côn Đảo cho thấy du lịch và bảo vệ môi trường có thể bổ trợ nhau". Trong bối cảnh nhiều điểm đến chạy theo số lượng khách, Côn Đảo lựa chọn giữ nguyên ưu tiên: an toàn cho rùa trước, rồi mới đến trải nghiệm cho người.
Khoa học bảo tồn tạo nền tảng cho sản phẩm du lịch sinh thái bền vững
Điểm khác biệt của du lịch bảo tồn rùa ở Côn Đảo là phía sau mỗi giây phút thả rùa con là cả một quy trình khoa học, được thiết kế trước hết vì phúc lợi động vật chứ không phải để phục vụ chụp ảnh. Sau khi rùa mẹ đẻ trứng, cán bộ vườn quốc gia đo, gắn thẻ rồi chuyển trứng vào các bãi ấp nhân tạo, nơi nhiệt độ và độ ẩm được theo dõi chặt chẽ để tránh triều cường, thú săn mồi và thời tiết cực đoan. Nhờ quy trình này, tỷ lệ nở đạt khoảng 87%, cao nhất Việt Nam, kéo số lượng rùa mẹ làm tổ tăng từ khoảng 220 cá thể năm 1993 lên 987 cá thể vào năm 2025. Những con số ấy không chỉ là thành tích khoa học; chúng là câu trả lời cho hoài nghi rằng du lịch sinh thái bền vững là khái niệm đẹp nhưng khó đo lường. Ở Côn Đảo, dữ liệu về tổ rùa, số trứng và rùa con được bảo vệ chính là thước đo cụ thể cho hiệu quả của mô hình.
Chạy Bộ Vì Rùa Biển: thể thao biến thành dòng chảy bảo tồn
Nếu mùa rùa là linh hồn của du lịch bảo tồn rùa, thì giải Chạy Bộ Vì Rùa Biển là nhịp tim kết nối cộng đồng với hành trình ấy. Mùa giải năm nay đánh dấu cột mốc 5 năm của giải, vốn bắt đầu từ mong muốn gắn kết thể thao với bảo tồn thiên nhiên và đã dần biến thành hành động cụ thể qua mỗi mùa, mỗi vận động viên, mỗi đối tác. Các cung đường chạy đi qua rừng nguyên sinh, ven biển, khu dân cư, để mỗi bước chân trở thành cơ hội cảm nhận Côn Đảo như một hệ sinh thái sống cần được trân trọng, không phải chỉ là phông nền du lịch. Năm nay, giải đóng góp thêm 100.000.000 đồng cho hoạt động bảo tồn rùa biển, nâng tổng mức đóng góp giai đoạn 2022–2026 lên 529.000.000 đồng. Quan trọng hơn con số, giải chạy thoát khỏi khuôn khổ một sự kiện thể thao: nó biến câu chuyện rùa biển Côn Đảo thành điều người tham gia mang về trong nhận thức, để lan tỏa trong gia đình, cộng đồng và cả những điểm đến khác.
Động lực kinh tế cho bảo tồn và bài kiểm tra của tương lai
Khi lượng khách nửa đầu năm 2026 đạt hơn 410.000 lượt, doanh thu du lịch vượt 2 nghìn tỷ đồng, rõ ràng bảo tồn rùa không làm Côn Đảo "mất khách" mà ngược lại, tạo ra lợi thế cạnh tranh. Các trải nghiệm gắn với rùa biển Côn Đảo trở thành sản phẩm du lịch có trả phí, tạo động lực kinh tế để địa phương kiên định với hướng du lịch sinh thái bền vững. Nhiều cơ sở lưu trú đã lắp điểm refill nước, phân loại rác, giảm đồ nhựa dùng một lần, sử dụng vật liệu tái chế, cho thấy du lịch bảo tồn rùa không chỉ diễn ra trên bãi cát mà ăn sâu vào hạ tầng dịch vụ. Khi du khách và vận động viên hiểu hơn về hệ sinh thái nơi đây, họ cũng trở thành một phần của hành trình bảo tồn. Tuy nhiên, mục tiêu đón hơn 1 triệu lượt khách mỗi năm đến 2030 sẽ là bài kiểm tra khó: hoặc Côn Đảo giữ vững nguyên tắc "phát triển không đánh đổi môi trường", hoặc những tổ rùa hôm nay sẽ là điều chúng ta chỉ còn thấy trong số liệu quá khứ.
