Thành phố trực thuộc Trung ương: bước ngoặt hay phép thử cho Bắc Ninh?
Bắc Ninh thành phố trực thuộc là việc tỉnh Bắc Ninh được tổ chức lại theo mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, gắn với quy hoạch 3 vùng, 6 cụm động lực và mục tiêu trở thành đô thị lớn hơn 10 triệu dân, nhằm nâng tầm quản trị, phát triển kinh tế số, hạ tầng hiện đại và cải thiện chất lượng sống người dân trong dài hạn. Ngày 24/8, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, mở ra giai đoạn phát triển mới với không gian rộng hơn, tầm nhìn dài hạn hơn và yêu cầu quản trị cao hơn. Nghị quyết sẽ có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, thời điểm Bắc Ninh chính thức bước sang mô hình thành phố trực thuộc. Điều quan trọng là, thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là sự thay đổi tên gọi hay cấp hành chính; đó là phép thử xem Bắc Ninh có biến được vị thế mới thành chất lượng sống cao hơn, cơ hội việc làm tốt hơn và môi trường đô thị đáng sống hơn cho gần 4 triệu dân hiện tại. Nếu chỉ dừng lại ở danh xưng, thành phố sẽ bỏ lỡ cơ hội trở thành cực tăng trưởng công nghiệp, điện tử, bán dẫn và đổi mới sáng tạo của vùng Đồng bằng sông Hồng như kỳ vọng.
Vì sao Bắc Ninh được chọn thời điểm này để lên thành phố?
Quyết định nâng Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương đến từ sự chín muồi của cả năng lực kinh tế lẫn quy hoạch phát triển Bắc Ninh. Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 đã định hình cấu trúc dài hạn với 3 vùng chức năng, 6 cụm động lực và mục tiêu trở thành đô thị có khả năng dung nạp trên 10 triệu người, cho thấy tư duy không gian đô thị đã đi trước một bước. Các chỉ tiêu về diện tích, dân số, tỷ lệ đô thị hóa và cơ cấu kinh tế đều vượt ngưỡng yêu cầu cho một thành phố. Diện tích tự nhiên tương đương khoảng 188,55% mức tối thiểu, quy mô dân số đạt 159,58% ngưỡng 2,5 triệu người, tỷ trọng công nghiệp – xây dựng và dịch vụ trong GRDP ước đạt 93,12%, cao hơn yêu cầu tối thiểu 80%. Ngày 28/7/2026, Bắc Ninh được công nhận đạt tiêu chí đô thị loại I, tạo nền tảng pháp lý cần thiết trước khi chuyển sang mô hình thành phố. Nói cách khác, "mốc lên thành phố từ ngày 20/9/2026 không chỉ là thay đổi về mô hình hành chính, mà còn là điểm khởi đầu cho một lộ trình dài hạn tổ chức lại toàn bộ không gian đô thị, công nghiệp, dịch vụ và hạ tầng".
Quy hoạch 3 vùng, 6 cụm động lực: tham vọng đô thị hơn 10 triệu dân
Điểm nổi bật nhất của phát triển đô thị Bắc Ninh là cấu trúc quy hoạch phát triển Bắc Ninh dựa trên 3 vùng lớn và 6 cụm động lực, hướng tới đô thị công nghệ cao, kinh tế số và kinh tế xanh. Vùng thứ nhất là công nghiệp – đô thị trung tâm, gồm Từ Sơn, Tiên Du, Kinh Bắc, Yên Phong, Quế Võ, Bắc Giang, Hiệp Hòa và các không gian liên kết, giữ vai trò chủ đạo trong cấu trúc kinh tế hiện nay. Định hướng đến năm 2030, Bắc Ninh muốn trở thành cực tăng trưởng của miền Bắc và trung tâm công nghiệp điện tử, trọng tâm là bán dẫn, vi mạch và trí tuệ nhân tạo. Không gian thứ hai là vùng thương mại – dịch vụ – logistics phía Nam, gắn với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình như một đầu mối hạ tầng chiến lược. Không gian thứ ba mở rộng lên phía Bắc, kết nối với khu vực Tây Yên Tử, tạo trục liên kết công nghiệp – đô thị – sinh thái. Trên nền 3 vùng lớn này, Bắc Ninh hình thành 6 cụm động lực: Kinh Bắc – Bắc Giang – Quế Võ; Yên Phong – Hiệp Hòa; đô thị hạt nhân Gia Thuận; Từ Sơn – Tiên Du; Lạng Giang – Lục Nam; Lục Ngạn – Sơn Động. Cấu trúc này cho thấy tham vọng biến Bắc Ninh thành một không gian đô thị liên vùng, chứ không chỉ là nội tỉnh.
Hạ tầng đi trước và thành phố thông minh: cơ hội và rào cản
Để Bắc Ninh thành phố trực thuộc không bị nghẽn bởi tắc đường, ô nhiễm hay bất bình đẳng dịch vụ, cơ sở hạ tầng Bắc Ninh buộc phải đi trước một bước. Tỉnh đặt hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại là một trong 5 nhiệm vụ đột phá: phối hợp triển khai Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, Vành đai 4, Vành đai 5, tuyến kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội, đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh và các tuyến đường sắt đô thị. Hệ thống giao thông đa phương thức được coi là trục xương sống, liên kết các cụm động lực với sân bay, khu công nghiệp, trung tâm logistics và các vùng đô thị. Song song, Bắc Ninh đặt mục tiêu xây dựng thành phố thông minh với mô hình Bản sao số (Digital Twin), thí điểm tại phường Kinh Bắc và phường Bắc Giang để phục vụ quản lý đô thị thông minh. Kinh tế số hiện đã chiếm trên 46% tổng GRDP, cho thấy nền tảng công nghệ đủ mạnh để hỗ trợ quản trị số. Tuy vậy, bài toán lớn không chỉ là công nghệ, mà còn là năng lực lãnh đạo, phối hợp vùng và khả năng biến các công trình chiến lược thành giá trị thiết thực cho đời sống người dân, doanh nghiệp.
Thành phố để phục vụ người dân tốt hơn, không để mất bản sắc Kinh Bắc
Điểm đáng chú ý nhất trong quan điểm phát triển của Bắc Ninh là đặt người dân làm trung tâm và coi thành phố trực thuộc Trung ương là "nấc thang phát triển mới để phục vụ nhân dân tốt hơn", chứ không phải đích đến về cấp hành chính. Tỉnh xác định mọi nguồn lực và thành quả phát triển cuối cùng phải chuyển hóa thành chất lượng sống, thu nhập và hạnh phúc của người dân; hạ tầng phải đi trước để người dân đi lại nhanh hơn, chi phí thấp hơn, tiếp cận việc làm và dịch vụ thuận lợi hơn. Người lao động đến Bắc Ninh không chỉ có nơi làm việc mà phải có nơi an cư, trường học cho con, dịch vụ y tế và môi trường sống an toàn. Ở chiều ngược lại, phát triển đô thị Bắc Ninh không được phép đánh đổi môi trường, văn hóa và bản sắc Kinh Bắc để lấy tăng trưởng thuần túy. Bản sắc Kinh Bắc phải trở thành "nguồn lực mềm", tạo sức hấp dẫn và sự khác biệt trong quá trình hội nhập. Thách thức nằm ở chỗ vừa đẩy mạnh đô thị hóa, công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo, vừa giữ được không gian xanh, không gian công cộng, thiết chế văn hóa và di sản. Nếu làm được, Bắc Ninh sẽ không chỉ là thành phố trực thuộc Trung ương trên bản đồ hành chính, mà là một đô thị xanh, thông minh và văn minh được người dân lựa chọn để sống lâu dài.
