Điều chỉnh quy hoạch: bước ngoặt để cứu tiến độ APEC
Điều chỉnh quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc là việc rà soát, sắp xếp lại toàn bộ không gian chức năng, hạ tầng kỹ thuật và nhu cầu sử dụng đất của dự án mở rộng sân bay, nhằm vừa giải quyết vướng mắc mặt bằng, vừa bảo đảm tiến độ phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC, đồng thời giữ được dư địa phát triển dài hạn cho hạ tầng hàng không và du lịch đảo Phú Quốc. Chính điểm này cho thấy bài toán sân bay Phú Quốc mở rộng không còn là chuyện vài hạng mục nhà ga hay đường băng, mà là lựa chọn tư duy quy hoạch: chấp nhận chỉnh lại từ gốc để chạy kịp APEC 2027 hạ tầng, hay cố giữ phương án cũ và đối mặt nguy cơ chậm tiến độ. Hội đồng thẩm định của Bộ Xây dựng đã thống nhất sự cần thiết điều chỉnh Quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Động thái này diễn ra trong bối cảnh dự án sân bay Phú Quốc mở rộng, theo Nghị quyết số 01 ngày 1/6/2025, đang gặp khó khăn về mặt bằng, ảnh hưởng trực tiếp đến các công trình phục vụ APEC. Quyết định điều chỉnh vì thế không phải là một thủ tục hành chính, mà là cú “phanh gấp” cần thiết trước khi công trình lao vào vùng rủi ro tiến độ.
22.000 tỷ đồng giữa áp lực APEC và yêu cầu phát triển dài hạn
Dự án mở rộng sân bay Phú Quốc với tổng vốn khoảng 22.000 tỷ đồng và diện tích khoảng 1.050 ha được định vị là mắt xích lớn trong chiến lược mở rộng hạ tầng du lịch trên đảo. Theo phương án đầu tư, công suất sân bay dự kiến nâng lên 20 triệu hành khách mỗi năm, gấp khoảng 4,5 lần hiện nay. Đây là con số tham vọng, đồng thời là lời cam kết rằng những đồng vốn ngân sách và xã hội hóa không chỉ để đón vài đoàn nguyên thủ trong APEC 2027. Một câu nói có thể được trích lại nguyên văn là: “Với quy mô đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng và công suất hướng tới 20 triệu khách mỗi năm, câu chuyện của sân bay Phú Quốc vì thế đã vượt ra ngoài mục tiêu phục vụ một kỳ APEC”. Chính sự vượt ra ngoài ấy đặt lên vai cơ quan lập quy hoạch trách nhiệm cân bằng: nếu quá tập trung vào APEC 2027 hạ tầng, nguy cơ quy hoạch ngắn hạn, chắp vá là rất lớn; ngược lại, nếu chỉ chăm chút cho tầm nhìn 2050, dự án sẽ khó chạy kịp các mốc công trình bắt buộc trước Tuần lễ Cấp cao. Điều chỉnh quy hoạch lúc này là cách “định dạng lại” ưu tiên: làm hạng mục nào trước, giữ hạng mục nào cho đường dài.
Vướng mắc mặt bằng và bài toán tối ưu đất đai
Vấn đề mấu chốt khiến dự án phải tính lại quy hoạch là vướng mắc mặt bằng dự án. Hội đồng thẩm định ghi nhận quá trình triển khai đang gặp khó khăn về mặt bằng, ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng một số công trình phục vụ APEC. Khi đất đai không thể bàn giao đúng nhịp, mọi bản vẽ lý tưởng đều có nguy cơ biến thành “giấy đẹp” nhưng không thi công được. Phản ứng của cơ quan quản lý không phải là cố gắng “ép” tiến độ trên nền mặt bằng chưa sạch, mà là yêu cầu rà soát, bố trí lại vị trí và bổ sung một số hạng mục để phù hợp công năng khai thác và nhu cầu phát triển dài hạn. Việc điều chỉnh được kỳ vọng tối ưu nhu cầu sử dụng đất của cảng, tức là dùng ít đất hơn nhưng hiệu quả hơn, thay vì mở rộng dàn trải. Đây là cách xử lý khá tỉnh táo: thừa nhận ràng buộc đất đai, sau đó quay lại tinh chỉnh thiết kế để những khu vực đã có mặt bằng sạch được ưu tiên cho các hạng mục “xương sống” như nhà ga, đường băng, hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Nếu làm tốt, vướng mắc mặt bằng sẽ không còn là lý do cho chậm tiến độ, mà trở thành chất xúc tác buộc dự án phải nâng chất lượng quy hoạch.
Chạy kịp APEC 2027 nhưng không hy sinh năng lực hệ thống
Một sân bay 20 triệu khách không thể vận hành ổn chỉ bằng nhà ga rộng và đường băng dài. Hội đồng thẩm định yêu cầu tính toán đồng bộ các hệ thống cấp điện, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, chất thải rắn và giao thông kết nối, trong đó có cả tình huống lượng hành khách tăng đột biến trong giai đoạn phục vụ APEC 2027. Nếu những hạng mục “hậu trường” này bị xem nhẹ, APEC 2027 hạ tầng sẽ đứng trước nguy cơ nghẽn xe ở cửa ngõ, ngập nước trong mưa lớn hoặc quá tải xử lý rác. Điểm đáng chú ý là hồ sơ quy hoạch mới phải tính đến xu hướng giao thông xanh, nhu cầu năng lượng và tổ chức giao thông khi lượng xe tăng cao trên trục vào nhà ga. Cùng với đó là yêu cầu kết nối khu khách sạn với nhà ga để đáp ứng lưu trú ngắn hạn, khống chế độ cao công trình để bảo đảm tĩnh không sân bay và tính đúng diện tích khu đề-pô đường sắt đô thị theo luật đất đai, đường sắt và hàng không. Cách tiếp cận này cho thấy mục tiêu không phải là “bằng mọi giá kịp APEC”, mà là kịp APEC trong khi vẫn xây được một hệ thống vận hành an toàn, có thể nâng tải sau 2027 mà không phải phá đi làm lại.
Từ áp lực sự kiện tới cơ hội tái cấu trúc cửa ngõ du lịch
Nếu hoàn thành theo kế hoạch, việc nâng mạnh năng lực hàng không không chỉ phục vụ APEC 2027 mà còn mở rộng đáng kể “cửa ngõ” đưa khách tới Phú Quốc. Năng lực này sẽ tác động trực tiếp tới thị trường lưu trú, bán lẻ, dịch vụ, vận tải và cả hệ sinh thái du lịch trên đảo. Nói cách khác, thành công hay thất bại của việc điều chỉnh quy hoạch sân bay hôm nay sẽ phản chiếu trong phòng khách sạn, cửa hàng, bến xe và thu nhập người dân đảo những năm sau. Với yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh, dự án đang được đặt trong thế “vừa chạy vừa xếp hàng”: vừa đáp ứng các nhiệm vụ trước mắt, đặc biệt là phục vụ APEC 2027, vừa tạo nền tảng hạ tầng phù hợp với nhu cầu khai thác và phát triển dài hạn của sân bay Phú Quốc. Vấn đề còn lại là chất lượng quyết sách. Nếu điều chỉnh được phê duyệt nhanh nhưng giữ được chuẩn mực kỹ thuật, sự kiện APEC sẽ là cú hích giúp sân bay bước vào chu kỳ khai thác mới. Ngược lại, nếu quy hoạch bị rút gọn quá mức để kịp tiến độ, Phú Quốc có thể gánh một cửa ngõ hàng không lớn về quy mô nhưng nhỏ về trải nghiệm, khó chuyển lượng khách tăng thêm thành sức mua thực tế trong du lịch, lưu trú và dịch vụ sau 2027.
