Điểm nghẽn mặt bằng buộc Phú Quốc phải vẽ lại quy hoạch
Dự án sân bay Phú Quốc mở rộng là kế hoạch đầu tư hạ tầng hàng không quy mô lớn nhằm nâng công suất, tái bố trí các hạng mục kỹ thuật và dịch vụ, đồng thời điều chỉnh quy hoạch sân bay Phú Quốc để đáp ứng nhu cầu vận chuyển hành khách tăng mạnh và phục vụ APEC 2027 hạ tầng trong giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Vấn đề là dự án đang bị chính mặt bằng kéo chậm, khiến bài toán tiến độ trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Nhìn thẳng vào thực tế, vướng mắc giải phóng mặt bằng sân bay không chỉ là chi tiết kỹ thuật; nó là yếu tố có thể quyết định khả năng kịp hay trễ cuộc hẹn APEC. Khi Hội đồng thẩm định Bộ Xây dựng phải ra kết luận điều chỉnh quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, nghĩa là bản thiết kế ban đầu đã không còn phù hợp với tình hình triển khai trên đất.
Quy mô 22.000 tỷ đồng và sức ép công suất 20 triệu khách
Việc điều chỉnh quy hoạch không diễn ra trong khoảng trống: đó là một dự án khổng lồ với tổng vốn đầu tư khoảng 22.000 tỷ đồng, diện tích khoảng 1.050ha, định vị sân bay Phú Quốc như mắt xích trung tâm của chiến lược mở rộng hạ tầng du lịch đảo. Theo phương án đầu tư công bố, công suất sân bay Phú Quốc mở rộng dự kiến đạt 20 triệu hành khách/năm, gấp khoảng 4,5 lần hiện nay. Đồng thời, quy hoạch được đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt cấp 4E theo tiêu chuẩn ICAO với khoảng 10 triệu khách/năm và 25.000 tấn hàng hóa, tầm nhìn đến năm 2050 là 18 triệu khách và 50.000 tấn hàng hóa. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Công suất sân bay Phú Quốc dự kiến được nâng lên 20 triệu hành khách/năm, gấp khoảng 4,5 lần công suất hiện nay". Đây không chỉ là con số hoành tráng trên giấy, mà là áp lực thực tế lên toàn bộ chuỗi hạ tầng: từ đường băng tiếp nhận Boeing 747, 787, Airbus A350 cho tới hệ thống nhà ga, sân đỗ và mạng dịch vụ đi kèm.
APEC 2027: cú hích hay "bẫy" tiến độ cho dự án mở rộng?
APEC 2027 hạ tầng đang trở thành mốc thời gian vừa là cơ hội vừa là sức ép. Quá trình triển khai dự án mở rộng sân bay Phú Quốc theo Nghị quyết 01 đang gặp khó khăn về mặt bằng, có nguy cơ ảnh hưởng tiến độ một số công trình phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC. Động thái Hội đồng thẩm định yêu cầu điều chỉnh quy hoạch rõ ràng cho thấy nếu tiếp tục bám theo bản vẽ cũ, dự án khó lòng chạy kịp lịch. Vấn đề là APEC đòi hỏi năng lực phục vụ lượng khách tăng đột biến trong thời gian ngắn. Điều đó ép các bên không chỉ xây thêm nhà ga T2, ga VIP, kéo dài đường băng, mà còn phải tính đồng bộ hệ thống cấp điện, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, chất thải rắn, giao thông kết nối vào khu nhà ga hành khách. Nếu những cấu phần "hậu trường" này không được nâng cấp tương xứng, APEC rất dễ trở thành phép thử phơi bày toàn bộ điểm yếu của dự án.
Tái thiết hạ tầng kỹ thuật: bài toán không còn là chuyện trong hàng rào sân bay
Một điểm đáng chú ý là yêu cầu rà soát toàn diện hạ tầng kỹ thuật, từ năng lượng, nước đến thoát nước và kết nối giao thông. Hội đồng thẩm định đòi hỏi phải tính đủ nhu cầu sử dụng năng lượng cho giai đoạn ngắn hạn lẫn dài hạn, gắn với xu hướng phương tiện giao thông xanh và kịch bản lượng hành khách tăng vọt khi phục vụ APEC. Cơ sở dữ liệu hiện trạng, tiến độ đầu tư, logic giữa hồ sơ và bản vẽ quy hoạch cũng phải được cập nhật, thay thế tư duy quy hoạch chung chung bằng một ma trận tính toán cụ thể. Đi xa hơn, yêu cầu đánh giá kỹ hệ thống thoát nước trong và ngoài sân bay, tính khả thi điều chỉnh hồ điều hòa, phương án đấu nối với hạ tầng ngoài hàng rào cho thấy sân bay không thể quy hoạch như một ốc đảo. Khi số chuyến bay, lượng khách và xe cộ tăng, áp lực lan ra toàn bộ mạng lưới đô thị xung quanh. Nếu không "ăn khớp" với quỹ đất khu đề-pô đường sắt đô thị, các tuyến đường trục vào nhà ga, bãi đỗ xe, thì việc mở rộng công suất sẽ dễ biến thành mở rộng tắc nghẽn.
Liệu Phú Quốc có biến cửa ngõ hàng không thành động lực du lịch lâu dài?
Ở chiều tích cực, nếu dự án sân bay Phú Quốc mở rộng vượt qua được điểm nghẽn giải phóng mặt bằng và kịp hoàn thành các hạng mục trọng yếu, đây sẽ là bước nhảy có thể thay đổi cấu trúc thị trường du lịch đảo. Năng lực hàng không được mở rộng không chỉ phục vụ riêng APEC 2027 mà còn mở rộng đáng kể "cửa ngõ" đưa khách tới Phú Quốc, từ đó tác động trực tiếp đến lưu trú, bán lẻ, dịch vụ, vận tải và hệ sinh thái du lịch. Nói cách khác, nếu biết tận dụng, lượng khách quốc tế tăng thêm hoàn toàn có thể chuyển hóa thành sức mua dài hạn cho nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, để làm được điều đó, quy hoạch khu khách sạn phải kết nối hợp lý với nhà ga, đáp ứng nhu cầu lưu trú ngắn hạn mà vẫn bảo đảm tĩnh không sân bay. Công tác quy hoạch sử dụng đất, kiểm soát chiều cao công trình, xem xét lại khu đề-pô đường sắt đô thị sẽ là phép thử năng lực phối hợp giữa cơ quan trung ương và địa phương. Nếu hồ sơ điều chỉnh quy hoạch được hoàn thiện nhanh, phê duyệt kịp thời và đi cùng quyết tâm tháo gỡ mặt bằng, Phú Quốc có cơ hội biến áp lực APEC thành bệ phóng cho một cửa ngõ hàng không hiện đại, thay vì một công trường chạy đua với thời gian.
