Những lối đi riêng dẫn vào âm nhạc cổ điển
Giọng ca nữ cổ điển Việt Nam là những nghệ sĩ dùng kỹ thuật thanh nhạc phương Tây để thể hiện opera, nhạc thính phòng và tác phẩm Việt, đồng thời mang theo dấu ấn quê hương, trải nghiệm và di sản văn hóa riêng. Ba hành trình của Đỗ Thị Phương Mai, Lê Dung và Hà Phạm Thăng Long cho thấy con đường đến sân khấu không có một khuôn mẫu duy nhất: người đi từ môi trường quân đội, người rẽ khỏi lựa chọn ngành Y, người mang nền tảng văn hóa Mường vào opera. Điểm chung không phải xuất thân giống nhau mà là kỷ luật học tập và khổ luyện. Cũng cần nhìn thẳng vào cái giá nghề nghiệp: người hát phải làm chủ kỹ thuật, ngôn ngữ tác phẩm, diễn xuất và sức bền để đi trọn vai diễn. Nhiều năm tích lũy không bảo đảm thu nhập ổn định hay sự ghi nhận rộng rãi.
Đỗ Thị Phương Mai: giọng soprano trong màu áo quân đội
Ở Phương Mai, hình ảnh quân nhân và nghệ sĩ không loại trừ nhau; trái lại, sự bền bỉ của môi trường đào tạo và biểu diễn góp phần tạo nên một sự nghiệp âm nhạc cổ điển vững nghề. Chị tốt nghiệp xuất sắc Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, sau đó học tại Học viện Âm nhạc quốc gia Gnesin ở Moskva, nhận bằng thạc sĩ loại xuất sắc và tiếp tục thực tập, trợ giảng sau đại học. Năm 2009, chị giành giải Nhất Cuộc thi hát Thính phòng - Nhạc kịch toàn quốc lần thứ IV. Năm 2013, chị nhận giải Nhì tại cuộc thi âm nhạc cổ điển quốc tế ở Moskva. Các giải thưởng tiếp theo gồm giải Nhì tại Warszawa năm 2017, giải Ba cuộc thi “Giọng hát vàng” ở Army Games năm 2020 và Huy chương Vàng Liên hoan âm nhạc toàn quốc năm 2024. NSƯT Lan Anh nhận xét chị có giọng nữ cao hiếm, dày, sáng và âm lượng tốt. Nay là Trung tá, thạc sĩ và Trưởng khoa Thanh nhạc, Phương Mai cũng đề xuất dạy kỹ năng xây dựng hình ảnh cho nghệ sĩ biểu diễn.
Lê Dung: chọn tiếng hát thay vì ngành Y
Lê Dung là minh chứng thuyết phục rằng năng khiếu chỉ mở cửa, còn lựa chọn và đào tạo mới định hình nghệ sĩ. Sinh năm 1951 tại Quảng Ninh trong gia đình bình dân, bà từng làm ruộng và phụ mẹ bán rau; năng khiếu được phát hiện từ năm tám tuổi, rồi đưa bà đến với hoạt động ca hát. Dù thi đỗ đại học ngành Y, bà quyết định không theo học mà chọn con đường nghệ thuật. Bắt đầu biểu diễn chuyên nghiệp ở tuổi 17, bà sau đó học thanh nhạc bài bản tại Nhạc viện Hà Nội. Năm 1982, bà tốt nghiệp thủ khoa. Năm 1986, bà sang Liên Xô học cao học tại Nhạc viện Tchaikovsky, tiếp cận sâu hơn với kỹ thuật thanh nhạc cổ điển phương Tây. Chất giọng soprano sáng, vang và giàu nội lực giúp bà thể hiện từ opera, nhạc cổ điển đến ca khúc cách mạng và dân ca. Đó là một di sản đáng kể: đưa kỹ thuật hàn lâm vào những giai điệu gần gũi với công chúng.
Hà Phạm Thăng Long: từ bản Mường đến opera
Hà Phạm Thăng Long cho thấy bản sắc văn hóa không phải thứ phải gác lại để bước vào opera. Sinh ra bên sông Bứa, Thanh Sơn, Phú Thọ, nữ nghệ sĩ người Mường theo đuổi dòng nhạc đòi hỏi kỹ thuật cao bằng sự kết hợp giữa học tập lâu dài và nội lực được rèn từ tuổi thơ lao động. Chị từng phải vượt sông, leo núi và làm việc nặng; những năm tháng ấy có thể góp phần tạo sức bền cần thiết cho hơi thở và những trường đoạn dài. Năm 2004, chị là nữ ca sĩ Việt Nam đầu tiên chính thức dự thi Paul Robeson Vocal Competition lần thứ 11 tại Mỹ. Chị đảm nhận nhiều vai opera trong nước, biểu diễn cùng nghệ sĩ quốc tế và Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Việt Nam. Vai chính trong Cô Sao, phiên bản dựng năm 2012, cùng nốt B5 vang mạnh là dấu ấn nổi bật. Hiện giảng dạy tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, chị nối trải nghiệm sân khấu với việc truyền nghề. Ba nghệ sĩ, mỗi người một lối đi, cùng khẳng định thanh nhạc cổ điển Việt Nam giàu sức sống nhất khi kỹ thuật phương Tây gặp gỡ căn cốt văn hóa bản địa.
