Đề xuất mới: hai môn thi, nhiều phương thức tuyển sinh
Kỳ thi vào lớp 10 là hình thức đánh giá học sinh trước khi vào trung học phổ thông, được tổ chức theo kế hoạch tuyển sinh của địa phương và căn cứ vào điều kiện tiếp nhận của trường. Dự thảo thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất số môn thi tuyển gồm Toán và Ngữ văn, thay vì để từng nơi tự xác định danh sách môn thi trong phương thức thi tuyển. Đây là thay đổi đáng chú ý, nhưng không đồng nghĩa mọi học sinh đều phải dự cùng một kiểu tuyển sinh. Dự thảo cho phép tiếp nhận bằng xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp hai cách. Tỉnh, thành sẽ chọn phương thức cho từng trường hoặc nhóm trường dựa trên quy mô học sinh, nhu cầu học tập, chỉ tiêu, khả năng tiếp nhận, điều kiện bảo đảm chất lượng và tình hình thực tế. Vì vậy, đề xuất tuyển sinh vừa đặt ra khung môn thi, vừa để địa phương quyết định cách áp dụng.
Hai môn có thể tạo chuẩn rõ ràng, nhưng công bằng còn tùy cách thực hiện
Thi Toán Ngữ văn có ưu điểm dễ nhận diện: học sinh, gia đình và nhà trường biết rõ hai môn cần tập trung nếu địa phương tổ chức thi tuyển. Tuy nhiên, ít môn thi hơn không tự động đồng nghĩa với tuyển sinh công bằng hơn. Kết quả còn phụ thuộc vào cách tính điểm, quy đổi kết quả học tập và rèn luyện, cũng như việc phối hợp điểm thi với học bạ nếu địa phương chọn phương thức kết hợp. Dự thảo yêu cầu các nguyên tắc này được xác định cụ thể trong kế hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và công khai trước khi học sinh đăng ký. Đây là điều kiện cần để gia đình hiểu luật chơi từ sớm, thay vì phải suy đoán cách mỗi trường xét tuyển. Theo tôi, chất lượng của đề xuất sẽ được đo không chỉ bằng số môn, mà còn bằng mức độ minh bạch và nhất quán của quy trình.
Kế hoạch địa phương sẽ quyết định trải nghiệm của thí sinh
Dự thảo nêu thời gian làm bài Ngữ văn là 120 phút, còn Toán là 90 hoặc 120 phút. Nội dung thi không vượt quá yêu cầu cần đạt của chương trình trung học cơ sở. Với học sinh dự tuyển trường chuyên, hai môn chung vẫn được giữ, đồng thời phải thi thêm một môn chuyên có đề riêng nhằm tuyển chọn năng khiếu ở môn đó. Những chi tiết này cho thấy đề xuất không xóa bỏ sự khác biệt giữa các nhóm trường; thay vào đó, nó tạo một nền thi chung và giữ thêm yêu cầu riêng cho tuyển sinh chuyên. Sau khi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt kế hoạch, Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức kỳ thi tại các cơ sở thuộc phạm vi quản lý; phương thức phải được công khai trước hạn đăng ký. Học sinh và phụ huynh vì thế cần theo dõi kế hoạch tại địa phương, thay vì xem đề xuất như quy định đã áp dụng đồng loạt.
