Từ nền kinh tế nghèo nhất khu vực đến điểm sáng tăng trưởng ASEAN
Cú bứt phá GDP của Việt Nam là quá trình nền kinh tế chuyển từ vị thế nghèo, nặng về nông nghiệp và đứng cuối bảng xếp hạng ASEAN sang một cấu trúc công nghiệp–xuất khẩu, giúp quy mô GDP Việt Nam vượt Philippines, bám sát Thái Lan và thu hẹp khoảng cách thu nhập bình quân đầu người với Indonesia, qua đó thay đổi tương quan quyền lực kinh tế trong khu vực và mở ra cơ hội mới cho định vị chiến lược của quốc gia. Nếu ở đầu thập niên 1990, GDP Việt Nam chỉ bằng gần 1/8 Philippines và thu nhập đầu người chỉ bằng khoảng 1/6–1/7, ít người hình dung được một sự đảo chiều toàn diện như ngày nay. Bức tranh kinh tế Đông Nam Á từng xoay quanh những cái tên như Thái Lan, Indonesia và Philippines, còn Việt Nam chủ yếu được nhắc tới như một nền kinh tế hậu chiến, phụ thuộc nông nghiệp. Việc Việt Nam bước vào nhóm nước thu nhập trung bình cao và tiến gần nhóm đầu về quy mô GDP không chỉ là câu chuyện số liệu, mà là sự đổi vai vai trò trong cấu trúc kinh tế ASEAN.
GDP Việt Nam vượt Philippines: đảo chiều một trật tự cũ
Thành tựu GDP Việt Nam vượt Philippines là biểu tượng rõ nhất cho việc trật tự kinh tế khu vực đã đổi chiều. Năm 1990, GDP Việt Nam khoảng 6,5 tỷ USD, trong khi Philippines đạt khoảng 50,5 tỷ USD; khoảng cách gần như không thể san lấp trong mắt nhiều nhà quan sát khi đó. Thế nhưng sau Đổi mới, Việt Nam kiên trì con đường mở cửa, chuyển sang kinh tế thị trường, thu hút mạnh FDI và xây dựng chiến lược sản xuất hướng xuất khẩu. "Trong nhiều thập niên, Việt Nam từng bước mở cửa, thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển sản xuất hướng tới xuất khẩu và hội nhập ngày càng sâu vào thương mại toàn cầu". Kết quả là đến giai đoạn 2024–2025, GDP danh nghĩa Việt Nam vượt lên trên Philippines và GNI bình quân đầu người cũng nhích cao hơn. Quan trọng hơn, Việt Nam chỉ tạo ra khoảng 0,5% GDP toàn cầu nhưng lại đóng góp gần 1,8% xuất khẩu hàng hóa, thể hiện một mô hình tăng trưởng dựa trên thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu đậm đặc. Đây không còn là câu chuyện “đuổi kịp một nước bạn trong ASEAN”, mà là bước chuyển Việt Nam thành mắt xích then chốt trong mạng lưới sản xuất châu Á.
Bám sát Thái Lan, thu hẹp khoảng cách với Indonesia: tái sắp xếp thứ hạng kinh tế ASEAN
Việt Nam không chỉ đổi vị trí với Philippines, mà còn bước vào cuộc đua với những nền kinh tế từng bỏ xa mình như Thái Lan và Indonesia. Theo các số liệu gần đây, quy mô GDP Việt Nam đã áp sát Thái Lan và Indonesia, đứng thứ 4 trong ASEAN và khoảng cách không còn quá lớn nếu so với tốc độ tăng trưởng hiện tại. Một đánh giá quốc tế thậm chí cho rằng Việt Nam có thể vượt Thái Lan về GDP danh nghĩa trong vài năm tới nếu duy trì đà tăng trưởng khoảng 8% mỗi năm, trong khi Thái Lan chỉ tăng quanh 2–3%. Đây là điểm nút quan trọng: nếu Việt Nam vươn lên nhóm đầu về quy mô GDP, kết cấu quyền lực kinh tế ASEAN sẽ thay đổi khi một nền kinh tế trẻ, đang trong thời kỳ công nghiệp hóa sâu được đặt cạnh các nước đã bắt đầu già hóa. Với Indonesia, khoảng cách thu nhập bình quân đầu người đang dần bị thu hẹp, phản ánh việc Việt Nam không chỉ lớn hơn về quy mô, mà còn cải thiện rõ rệt chất lượng tăng trưởng và mức sống. Cú bứt phá này báo hiệu khả năng Việt Nam chuyển từ vai trò “người theo sau” sang “đối trọng kinh tế” trong khu vực.
Ý nghĩa chiến lược: từ công xưởng mới đến trung tâm kinh tế trong bản đồ ASEAN
Đằng sau những con số GDP và thu nhập bình quân đầu người là một thay đổi chiến lược về vị thế. Nhờ môi trường chính trị ổn định, cải cách thị trường, mạng lưới hiệp định thương mại rộng, cùng dòng vốn FDI mạnh, Việt Nam đã trở thành một trung tâm sản xuất mới của châu Á và một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. "Điều đó cho thấy nền kinh tế đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu và thuộc nhóm có độ mở thương mại cao nhất thế giới". Nếu kịch bản Việt Nam vượt Thái Lan về quy mô GDP xảy ra, bản đồ kinh tế Đông Nam Á sẽ có một thay đổi đáng kể khi Việt Nam vươn lên nhóm đầu ASEAN. Tuy nhiên, tham vọng trở thành nước thu nhập cao vào giữa thế kỷ vẫn đầy thách thức: bẫy thu nhập trung bình là nơi nhiều nền kinh tế như Thái Lan hay Brazil đã mắc kẹt. Việt Nam đang đứng ở ngã rẽ: cú bứt phá GDP đã tạo nền tảng, nhưng để duy trì vị thế mới trong kinh tế ASEAN, quốc gia phải tiếp tục nâng năng suất, đa dạng hóa chuỗi giá trị và nuôi dưỡng một khu vực doanh nghiệp nội địa đủ sức cạnh tranh khu vực.
