Từ điều phối đến đóng góp thực chất
Hợp tác tài chính ASEAN là quá trình các nước trong khu vực phối hợp về chính sách, thể chế và sáng kiến nhằm tăng cường liên kết kinh tế, ổn định tài chính và phát triển thị trường. Trong tiến trình ấy, Bộ Tài chính Việt Nam không chỉ tham dự các diễn đàn mà còn giữ vai trò đầu mối, chủ trì nhóm công tác và thúc đẩy chương trình chuyên ngành. Cách tham gia này giúp vị thế Việt Nam được củng cố bằng đóng góp cụ thể thay vì chỉ bằng sự hiện diện.
Trong Trụ cột Kinh tế ASEAN, Bộ tham gia đối thoại kinh tế vĩ mô, đánh giá triển vọng tăng trưởng và tính bền vững của dòng vốn; đồng thời phối hợp về thuế, hải quan, kho bạc, bảo hiểm, thị trường tài chính và thị trường vốn. Bộ cũng kết nối với cộng đồng doanh nghiệp quốc tế và các tổ chức tài chính như IMF, Ngân hàng Thế giới, ADB và AIIB. Phạm vi này cho thấy hợp tác tài chính ASEAN gắn với cả hoạch định chính sách lẫn khả năng kết nối nguồn lực, đối tác.
ASEAN+3 và năng lực chống chịu khu vực
Trong ASEAN+3, Bộ Tài chính tham gia bàn về triển vọng kinh tế, theo dõi rủi ro vĩ mô liên quan đến tỷ giá, lạm phát và sự tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là phần việc đáng chú ý bởi các biến động này vượt khỏi phạm vi một nền kinh tế riêng lẻ, đòi hỏi phối hợp và chuẩn bị ở cấp khu vực.
Các sáng kiến được thúc đẩy gồm Đa phương hóa sáng kiến Chiềng Mai (CMIM), Sáng kiến Thị trường Trái phiếu châu Á (ABMI) và Tài chính ứng phó rủi ro thiên tai (DRFI). Theo định hướng của các cơ chế này, hợp tác không chỉ nhằm ứng phó biến động mà còn hỗ trợ tự cường tài chính, hội nhập thị trường vốn và nền tảng phát triển bền vững. Việc Việt Nam tham gia vào cả thảo luận rủi ro lẫn sáng kiến ứng phó cho thấy vai trò khu vực ngày càng gắn với năng lực đóng góp và phối hợp.
Tái cấu trúc cơ chế, mở thêm vai trò dẫn dắt
Hợp tác tài chính ASEAN đang điều chỉnh cách tổ chức để tăng hiệu quả điều phối, tập trung nguồn lực và đáp ứng yêu cầu mới của hội nhập. Tại Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN lần thứ 13 vào tháng 4/2026, các bên thông qua Project Revive. Từ năm 2027, sáu nhóm và ủy ban hiện hành dự kiến được sắp xếp thành bốn ủy ban về Kết nối; Tài chính số và bao trùm; Tích hợp và tự cường; Bền vững.
Đến tháng 10/2026, dự thảo Quy chế hoạt động của bốn ủy ban cùng Kế hoạch ngành Tài chính ASEAN giai đoạn 2026–2030 đã hệ thống hóa 295 hoạt động và chỉ tiêu. Trong bối cảnh đó, Cơ quan Tiền tệ Singapore đề nghị Bộ Tài chính Việt Nam đồng chủ trì Nhóm 2 của Ủy ban Công tác về Tài chính Bền vững trong nhiệm kỳ đầu 2027–2028. Bộ đang trình lãnh đạo xem xét chủ trương và xây dựng đề án triển khai. Đây là cơ hội để Việt Nam góp phần định hình chương trình nghị sự, song cũng đặt ra yêu cầu chuyển vai trò mới thành kết quả phối hợp cụ thể.
Những đóng góp khác cũng tạo nền cho vai trò ấy: Bộ thúc đẩy tự do hóa dịch vụ tài chính, chống xói mòn cơ sở thuế và tài chính xanh qua Hội đồng Phân loại Tài chính Bền vững ASEAN. Bộ tham gia đồng chủ trì các nhóm trong Kế hoạch hành động Diễn đàn Thị trường vốn ASEAN giai đoạn 2026–2030 và Nhóm Chương trình Phát triển Thị trường vốn ASEAN. Cục Hải quan đã hoàn thành nhiệm kỳ Chủ tịch Hải quan ASEAN 2024–2025, thúc đẩy ứng dụng công nghệ 4.0 và hiện đại hóa quản lý. Kết luận, vị thế Việt Nam tăng lên khi trách nhiệm trong cơ chế khu vực đi cùng chuyên môn và sự theo đuổi liên tục các sáng kiến.
