Đợt khảo sát hướng đến sự ghi nhận quốc tế
Làng gốm Bình Dương là cụm nghề thủ công lâu đời, nơi hoạt động sản xuất gốm sứ gắn với lịch sử địa phương và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ngày 8-11, đoàn chuyên gia quốc tế thuộc Hội đồng Thủ công Thế giới (WCC) đã khảo sát, đánh giá làng nghề gốm sứ thủ công tại Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là một chuyến thăm mang tính nghi thức: cuộc thẩm định thực tế có thể mở đường cho làng nghề được đánh giá về khả năng gia nhập mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Ý nghĩa đáng chú ý nằm ở việc đặt nghề gốm truyền thống vào một khuôn khổ ghi nhận rộng hơn, nơi di sản không chỉ được trưng bày mà còn cần được nhìn nhận qua những gì đang diễn ra tại cơ sở sản xuất và không gian văn hóa.
WCC xem xét những gì tại Bình Dương?
Theo kế hoạch, từ ngày 8 đến 11-11, đoàn khảo sát các cơ sở sản xuất, không gian nghệ thuật và những giá trị văn hóa đặc sắc gắn với lịch sử hình thành, phát triển của làng gốm trăm năm tuổi. Tại Bảo tàng Bình Dương, các chuyên gia xem không gian trưng bày hiện vật và sản phẩm gốm sứ thủ công, trong đó có những sản phẩm gốm được phát hiện qua khảo cổ. Thành phần đoàn cho thấy đây là một cuộc đánh giá có góc nhìn đa ngành: trưởng đoàn Sundeep Kumar là Phó Giám đốc WCC khu vực châu Á - Thái Bình Dương; cùng tham gia có các chuyên gia về nghệ thuật, thủ công và phát triển văn hóa quốc tế. Việc kết hợp dấu tích lịch sử với hoạt động nghề hiện nay là hướng tiếp cận hợp lý: danh tiếng của làng nghề cần được chứng minh bằng cả chiều sâu di sản lẫn sức sống sản xuất.
Di sản chỉ được bảo tồn khi còn gắn với đời sống nghề
Cuộc khảo sát diễn ra trong lộ trình thực hiện Kế hoạch số 424/KH-UBND của UBND Thành phố Hồ Chí Minh, với mục tiêu bảo tồn, phát huy di sản thủ công truyền thống và nâng vị thế các làng nghề trong mạng lưới sáng tạo toàn cầu. Đây là lý do việc đánh giá có ý nghĩa vượt ra ngoài câu chuyện danh hiệu: sự ghi nhận quốc tế chỉ có giá trị lâu dài nếu giúp làm nổi bật kỹ năng, lịch sử và không gian sản xuất của người thợ. Dù vậy, các thông tin hiện có mới nêu mục tiêu và nội dung thẩm định, chưa công bố kết quả hay quyết định gia nhập mạng lưới. Vì thế, không nên xem chuyến khảo sát là bằng chứng rằng Bình Dương đã được công nhận. Điều đáng chờ đợi là kết quả đánh giá có thể củng cố cách bảo tồn nghề gốm truyền thống mà vẫn giữ nó gắn với thực hành sống.
Một bước đánh giá, chưa phải đích đến
WCC thẩm định thực tế để đánh giá khả năng làng nghề gốm sứ thủ công Bình Dương gia nhập mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Điều đó khiến chuyến khảo sát vừa là cơ hội giới thiệu giá trị địa phương, vừa là dịp nhìn rõ những gì cần được lưu giữ và phát huy. Cách tiếp cận có sức thuyết phục không nên dừng ở hiện vật đẹp hay bề dày trăm năm; cần đặt chúng bên cạnh cơ sở sản xuất, không gian nghệ thuật và các giá trị văn hóa mà đoàn đang xem xét. Kết quả cuối cùng chưa được nêu trong thông tin công bố, nhưng hướng đi đã rõ: ghi nhận quốc tế cần song hành với bảo tồn thực chất. Nếu quá trình này duy trì được sự gắn kết giữa di sản và nghề đang sống, làng gốm Bình Dương sẽ có nền tảng vững hơn để bước vào mạng lưới sáng tạo toàn cầu.
