Tái định cư Phú Quốc là gì và vì sao 4.600 nền đất là bước ngoặt?
Tái định cư Phú Quốc là tổng thể các chính sách đất đai đặc khu và giải pháp nhà ở mà chính quyền bố trí cho người dân bị thu hồi đất, nhằm ổn định đời sống sau giải phóng mặt bằng, đồng thời tạo quỹ đất sạch phục vụ các dự án phát triển đô thị, du lịch và hạ tầng chiến lược. Trong câu chuyện hiện nay, điểm then chốt là việc Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc Trần Minh Khoa công bố quỹ hơn 4.600 nền tái định cư đã được chuẩn bị, đi kèm cam kết đối thoại trực tiếp và ưu tiên quyền lợi người dân trong các dự án như Khu đô thị An Thới và những công trình phục vụ APEC 2027. Đây là bước ngoặt, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu những nút thắt như đất đồng sở hữu, sổ chung, nhà trên đất nông nghiệp chưa tách thửa được xử lý nhất quán và minh bạch.
Khung chính sách: 4.600 nền tái định cư và hai lựa chọn cho người dân
Điểm tích cực rõ nhất của chính sách tái định cư Phú Quốc hiện nay là chính quyền không chỉ nói về tầm nhìn, mà đưa ra con số và phương án cụ thể. Theo công bố, đặc khu đã chuẩn bị khu tái định cư An Thới quy mô 24ha với khoảng 1.200 nền, khu Hồ Suối Lớn khoảng 700 nền và khu Ngã ba Bãi Vòng khoảng 2.700 nền, tổng cộng hơn 4.600 nền tái định cư. Đây là phát biểu dễ trích dẫn: “Địa phương hoàn toàn chủ động và bảo đảm đủ nền đất cho tất cả các trường hợp đủ điều kiện”. Trên nền tảng quỹ đất này, hai phương án tái định cư được đưa ra: nhận đất nền (miễn tiền đất, chỉ chi trả phần hạ tầng và giải phóng mặt bằng với chính sách ghi nợ, trả chậm) hoặc lựa chọn nhà ở xã hội, chung cư cho nhóm thu nhập thấp và hộ muốn vào căn hộ hiện đại. Cách thiết kế song song này cho thấy chính sách đất đai đặc khu đang chuyển từ tư duy “cấp chỗ ở tối thiểu” sang “cho người dân quyền chọn phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính”.
Giải phóng mặt bằng Phú Quốc: đối thoại thay vì áp đặt
Bối cảnh của loạt quyết sách này là quá trình giải phóng mặt bằng Phú Quốc cho Khu đô thị An Thới và các dự án phục vụ APEC 2027. Ngày 1/8, ông Trần Minh Khoa chủ trì buổi đối thoại để giải quyết vướng mắc về bồi thường, tái định cư tại dự án Khu đô thị An Thới. Ngày 6/8, ông tiếp tục đối thoại trực tiếp với các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án thu hồi đất tại phường An Thới, với mục tiêu “giải đáp thắc mắc và đưa ra cam kết cụ thể, bảo đảm quyền lợi tối đa cho người dân” trong các dự án phục vụ APEC 2027 và phát triển lâu dài của Phú Quốc. Đáng chú ý, địa điểm tái định cư được ưu tiên ngay tại An Thới để người dân không phải di chuyển xa, trừ khi có nguyện vọng chuyển sang Suối Lớn, Hàm Ninh. Cách làm này cho thấy một chuyển biến quan trọng: thay vì định sẵn phương án rồi yêu cầu người dân tuân theo, chính quyền chấp nhận đối thoại, lắng nghe lo ngại về thời gian di dời tài sản, chuồng trại, và thống nhất mốc ba tháng để cất nhà, bàn giao mặt bằng kể từ khi nhận bồi thường.
Nút thắt đất đồng sở hữu, sổ chung và nhà trên đất nông nghiệp
Điểm yếu nhất của nhiều đợt tái định cư trước đây thường nằm ở các trường hợp “xám”: đất đồng sở hữu sổ chung, nhà xây trên đất nông nghiệp chưa tách thửa, đất cây lâu năm không rõ ranh. Lần này, chính quyền Phú Quốc công khai nhìn nhận đây là vướng mắc pháp lý lớn và khẳng định “luôn ưu tiên xét duyệt và bảo đảm quyền lợi tái định cư cho người dân” đối với những trường hợp này. Tuy nhiên, vẫn còn sự chưa thống nhất giữa địa phương và các sở ngành nên UBND đặc khu sẽ họp liên ngành để tìm giải pháp chung. Một hướng đi đáng chú ý là xin cơ chế riêng từ Chính phủ để những hộ cất nhà trên đất nông nghiệp hoặc đất cây lâu năm chưa tách sổ nhưng bị giải tỏa toàn bộ vẫn được tái định cư. Với các trường hợp đồng sở hữu hoặc chung sổ, giải pháp hiện tại là bố trí nhà ở xã hội hoặc kiến nghị sửa quy định đất đai để cấp quyền sử dụng đất riêng cho từng người dân. Nếu các kiến nghị này được chấp thuận, đây sẽ là tiền lệ quan trọng cho chính sách đất đai đặc khu nói chung.
Hạ tầng, pháp lý và niềm tin: điều gì cần được làm tiếp theo?
Dù quỹ nền tái định cư Phú Quốc đã khá rõ, bài toán niềm tin vẫn nằm ở tiến độ hạ tầng và tính minh bạch trong triển khai. Thực tế, khu tái định cư Hòn Thơm (4ha) và An Thới (7,3ha) từng chậm tiến độ do nhà đầu tư cũ chưa hoàn thiện, buộc địa phương phải gấp rút xử lý, dự kiến hoàn tất thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân trong tháng 8. Song song đó, khu Suối Lớn rộng 73ha vẫn đang tháo gỡ các nút thắt pháp lý để đẩy nhanh đầu tư hạ tầng đồng bộ. Về giá bồi thường, lãnh đạo đặc khu khẳng định vì dự án thu hồi đất do Nhà nước quản lý và tính giá nên không thỏa thuận từng hộ, mà áp dụng mức bồi thường sát giá thị trường theo quy định. Đây là điểm khiến một số người dân e dè, nhưng nếu quy trình kiểm đếm, định giá và bố trí tái định cư được công khai, có đối thoại thường xuyên, thì chính sách hiện nay có cơ hội trở thành một mô hình tái định cư Phú Quốc mang tính cân bằng hơn giữa phát triển đô thị và quyền lợi người dân.
