Tái định cư Phú Quốc: không chỉ là chuyện chuyển nhà, mà là tái thiết cuộc sống
Tái định cư Phú Quốc là tổng hợp các chính sách giải phóng mặt bằng, bồi thường giải tỏa và bố trí nơi ở mới cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi các dự án phát triển đô thị, du lịch và hạ tầng, với mục tiêu không chỉ di dời chỗ ở mà còn bảo đảm quyền lợi pháp lý, sinh kế và điều kiện sống lâu dài cho cộng đồng địa phương. Ngay trong các ngày 1/8 và 6/8, Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc Trần Minh Khoa liên tiếp chủ trì hai buổi đối thoại với người dân khu vực An Thới để nghe, giải thích và tháo gỡ những vướng mắc về bồi thường, tái định cư và đất đai. Việc lãnh đạo trực tiếp đối thoại cho thấy chính quyền hiểu rằng niềm tin của người dân là điều kiện tiên quyết để bất kỳ chính sách giải phóng mặt bằng nào có thể vận hành trơn tru.
4.600 nền đất tái định cư: con số lớn, thách thức còn lớn hơn
Điểm sáng dễ nhận thấy trong chính sách tái định cư Phú Quốc là quy mô quỹ đất đang được chuẩn bị khá dư dả. Đặc khu đã sẵn sàng khoảng 1.200 nền tại khu tái định cư An Thới (quy mô 24ha), khoảng 700 nền tại khu Hồ Suối Lớn và khoảng 2.700 nền tại khu Ngã ba Bãi Vòng. Con số cộng lại vượt 4.600 nền, đủ để trấn an nỗi lo thiếu đất ở của các hộ thuộc diện giải tỏa. Tuy vậy, người dân không chỉ nhìn vào số lượng nền mà quan tâm hạ tầng và pháp lý. Hai khu Hòn Thơm (4ha) và An Thới 7,3ha từng chậm tiến độ do nhà đầu tư cũ không hoàn thiện hạ tầng, khiến nhiều người hoài nghi. Chính quyền khẳng định đang gấp rút xử lý để kịp cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong tháng 8, nhưng niềm tin chỉ hồi phục khi người dân cầm được sổ đỏ trên tay, chứ không bằng lời hứa.
Hai phương án tái định cư: linh hoạt nhưng cần minh bạch và phù hợp sinh kế
Chiến lược tái định cư Phú Quốc không dừng ở chuyện phân nền. Chính quyền đưa ra hai phương án cho các hộ bị bồi thường giải tỏa: nhận đất nền tái định cư hoặc bố trí vào nhà ở xã hội, chung cư. Với đất nền, người dân được miễn tiền đất, chỉ trả chi phí hạ tầng kỹ thuật và giải phóng mặt bằng do nhà nước đầu tư không tính lợi nhuận, kèm cơ chế ghi nợ, trả chậm khi khó khăn tài chính. Đây là hướng tiếp cận coi người dân là chủ sở hữu đất mới, thay vì chỉ là người đi thuê chỗ ở. Ngược lại, phương án nhà ở xã hội phù hợp nhóm thu nhập thấp, gia đình nhỏ và người muốn có căn hộ khang trang, an ninh tốt. Vấn đề là cả hai phương án phải gắn với sinh kế: người làm nghề biển, chăn nuôi, buôn bán nhỏ có chấp nhận sống trong chung cư, hay cần mặt bằng gần khu dân cư để tiếp tục kinh doanh.
Đất đồng sở hữu và nhà trên đất nông nghiệp: bài kiểm tra khó nhất của chính sách
Những tranh chấp dai dẳng trong tái định cư Phú Quốc chủ yếu nằm ở các trường hợp đất đồng sở hữu, sổ chung và nhà xây trên đất nông nghiệp chưa tách thửa. Chính quyền thừa nhận đây là nhóm vướng mắc pháp lý phức tạp, nhưng khẳng định sẽ ưu tiên xét duyệt và bảo đảm quyền lợi tái định cư cho người dân. UBND đặc khu dự kiến họp liên ngành để tìm quan điểm thống nhất, đồng thời chủ động xin cơ chế riêng cho trường hợp nhà trên đất nông nghiệp hoặc đất cây lâu năm chưa tách sổ vẫn được bố trí tái định cư nếu bị giải tỏa toàn bộ. Với đất đồng sở hữu, giải pháp tạm thời là bố trí nhà ở xã hội, hoặc kiến nghị sửa quy định đất đai để cấp quyền sử dụng đất riêng cho từng hộ. Đây là bước đi cần thiết, bởi nếu không giải quyết dứt điểm, các hộ ở chung sổ dễ bị bỏ sót quyền lợi, tạo cảm giác bất công và kéo dài khiếu nại.
Đối thoại trực tiếp: khi giải phóng mặt bằng cần nhiều hơn bản thông báo
Hai buổi đối thoại liên tiếp tại An Thới không chỉ là hoạt động "tiếp dân" mang tính thủ tục, mà đang trở thành công cụ chính sách. Người dân nêu thẳng bức xúc: lo điều kiện sinh hoạt ở nơi mới, khó khăn di dời tài sản và chuồng trại nếu thời gian quá gấp, hoài nghi về hạ tầng dở dang tại các khu tái định cư triển khai nhiều năm trước. Đáp lại, chính quyền thống nhất mốc 3 tháng cho người dân cất nhà và di dời kể từ khi nhận tiền bồi thường, cam kết rà soát từng hồ sơ, bảo đảm toàn bộ quá trình thu hồi đất, bồi thường giải tỏa và tái định cư diễn ra minh bạch, thượng tôn pháp luật. Một câu nói đáng trích dẫn trong bối cảnh này: "Chính quyền luôn bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của bà con". Nếu các cam kết được thực thi đúng tiến độ, Phú Quốc có cơ hội biến những cuộc đối thoại thành nền tảng niềm tin lâu dài cho người dân, thay vì chỉ là lời trấn an nhất thời.
