Giải ngân gần 57.000 tỷ: Tăng tốc nhưng vẫn là “cuộc đua ngược dòng”
Giải ngân vốn đầu tư công của TP.HCM là quá trình sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước đã được phê duyệt cho các dự án đầu tư, nhằm chuyển tiền trên giấy thành các công trình hạ tầng, dịch vụ công và động lực tăng trưởng kinh tế cụ thể, đo lường được theo tiến độ từng dự án, từng quý và từng năm. Tính đến ngày 24/7, TP.HCM đã giải ngân 56.965 tỷ đồng vốn đầu tư công, tương đương gần 57.000 tỷ, đạt 39,2% kế hoạch do UBND thành phố giao và 38,6% kế hoạch vốn Thủ tướng giao. Con số này khiến thành phố “vừa mừng vừa lo”: mừng vì tốc độ đã cải thiện, lo vì để đạt mục tiêu giải ngân 100% trong đợt thi đua 150 ngày đêm và tối thiểu 70% đến hết quý III, áp lực dồn lên những tháng cuối năm là rất lớn. Thực tế này buộc TP.HCM phải chuyển từ tư duy giữ vốn sang tư duy bơm vốn cho những dự án làm được việc.
Vốn chảy về đâu: Cao tốc, kênh rạch và các dự án công trình trọng điểm
Năm nay, TP.HCM được giao kế hoạch vốn đầu tư công tới 147.599 tỷ đồng, tăng 22,6% so với năm trước và chiếm khoảng 14,7% tổng kế hoạch cả nước. Câu hỏi quan trọng là: dòng vốn này đang ưu tiên cho những mảng hạ tầng TP.HCM nào. Câu trả lời là các dự án công trình trọng điểm có khả năng “mở khóa” ách tắc giao thông và cải thiện môi trường đô thị. Tháng 7, thành phố đã khởi công tuyến chính cao tốc TP.HCM – Mộc Bài giai đoạn 1, đồng thời triển khai đường gom dân sinh và cầu vượt, đặt mục tiêu thông xe cuối năm 2027. Cùng với đó là các hạng mục thuộc cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu (thành phần 3), dự án cải tạo kênh Tham Lương – Bến Cát – Rạch Nước Lên, kênh Đôi, rạch Xuyên Tâm… Đây là lựa chọn đúng: dồn vốn cho những nơi có tác động lan tỏa lớn thay vì dàn trải.
Điều chuyển vốn, siết trách nhiệm: Vì sao nhiều dự án “nóng” lên nhanh chóng?
Điểm đáng chú ý trong cách TP.HCM giải ngân vốn đầu tư công là sự quyết liệt trong điều chuyển vốn: chỉ riêng quý II đã có ba đợt điều chỉnh, chuyển 22.261 tỷ đồng khỏi các dự án chậm sang dự án giải ngân tốt hơn. Điều này gửi thông điệp rõ ràng: dự án nào làm không kịp thì phải nhường sân. Cùng với đó, thành phố tăng kiểm tra hiện trường, tháo gỡ vướng mắc giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật, thẩm định, lựa chọn nhà thầu và áp dụng chuyển đổi số để giám sát tiến độ theo tháng, theo quý. Các cuộc giao ban chuyên đề buộc từng chủ đầu tư, từng sở ngành phải “lộ diện” về kết quả, không còn chỗ cho tâm lý chờ đợi. Chính cách siết kỷ luật này giúp các dự án công trình trọng điểm như rạch Xuyên Tâm (hơn 17.200 tỷ đồng, khối lượng 2–60%) tăng tốc rõ rệt.
Thu ngân sách đất: Mặt trận tài chính hậu thuẫn cho đầu tư hạ tầng
Muốn giải ngân mạnh phải có nguồn lực ổn định, và TP.HCM đang nhắm trực diện vào thu ngân sách đất như một trụ cột tài chính. UBND thành phố đã yêu cầu các sở, ngành đẩy nhanh xác định giá đất cụ thể, đấu giá quyền sử dụng đất, thông báo và thu nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất để hoàn thành chỉ tiêu thu ngân sách từ đất. Kế hoạch là thu khoảng 96.806 tỷ đồng từ đấu giá đất và các nghĩa vụ tài chính liên quan. Trong bối cảnh tổng nợ thuế đến 30/6 lên tới 89.284 tỷ đồng, trong đó nợ tiền sử dụng đất và tiền thuê đất chiếm 40.384 tỷ, việc siết lại thu hồi nợ và đẩy nhanh đấu giá là lựa chọn không thể trì hoãn. Nếu làm tốt, đây sẽ là nguồn lực then chốt để TP.HCM nuôi dưỡng tham vọng thu ngân sách trên 1 triệu tỷ đồng và tiếp tục đầu tư cho hạ tầng TP.HCM quy mô lớn.
Kết luận: Thành phố phải biến áp lực giải ngân thành động lực cải cách
Giải ngân gần 57.000 tỷ đồng mới là nửa chặng đường, nhưng đủ cho thấy TP.HCM đang dịch chuyển tư duy: coi giải ngân vốn đầu tư công gắn với ưu tiên hạ tầng TP.HCM và cải cách quản trị, chứ không phải “chạy chỉ tiêu” đơn thuần. Việc điều chuyển vốn quyết liệt, tập trung cho dự án công trình trọng điểm và mở rộng thu ngân sách đất là ba mũi nhọn đang song hành. Tuy vậy, thách thức phía trước vẫn lớn: tiến độ thực tế phải bắt kịp kế hoạch tham vọng 100% giải ngân, trong khi khối nợ thuế đất chưa nhỏ. Nếu thành phố duy trì được kỷ luật thực thi, minh bạch trong định giá và đấu giá đất, đồng thời tiếp tục ưu tiên các dự án hạ tầng có hiệu ứng lan tỏa, áp lực hiện nay có thể trở thành bước ngoặt nâng tầm cấu trúc phát triển đô thị.
