Giải ngân gần 5.000 tỷ đồng: dấu mốc quan trọng nhưng chưa đủ an tâm
Giải ngân APEC 2027 tại Phú Quốc là quá trình sử dụng vốn đầu tư công và vốn đối tác công tư cho 21 dự án hạ tầng trọng điểm, nhằm vừa bảo đảm cơ sở vật chất phục vụ Hội nghị cấp cao APEC, vừa tạo nền tảng phát triển kinh tế – xã hội, du lịch và tăng cường bảo vệ chủ quyền biển đảo trong dài hạn. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng số dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc theo Quyết định 948/QĐ-TTg ngày 17/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ là 21 dự án. Trong đó, có 10 dự án sử dụng vốn đầu tư công và 11 dự án triển khai theo phương thức PPP và đầu tư kinh doanh. Đến cuối tháng 7/2026, 9 dự án công Việt Nam có hỗ trợ ngân sách trung ương đã giải ngân 4.956,98 tỷ đồng, đạt 44,88% kế hoạch vốn được bố trí. Đây là bước tiến rõ rệt, nhưng nếu nhìn vào mốc 2027 đang đến gần, tỷ lệ này vẫn đặt ra câu hỏi: tiến độ xây dựng hiện nay có đủ để hoàn thành các công trình đúng hẹn không?
Tiến độ hạ tầng Phú Quốc: đường găng công trình và khoảng trống pháp lý
Về mặt vốn, ngân sách trung ương đã bố trí 11.045,996 tỷ đồng cho 9 dự án đầu tư hạ tầng, tương đương 99,9% nhu cầu. Kế hoạch năm 2025 là 2.751 tỷ và năm 2026 là 8.294,996 tỷ đồng. Nghĩa là tiền hầu như không thiếu, vấn đề nằm ở khả năng biến vốn thành khối lượng công trình trên thực địa. Một số dự án xử lý rác, chất thải rắn, nước thải, hạng mục ngầm hóa hạ tầng kỹ thuật và khu tái định cư vẫn chưa triển khai xây lắp hoặc khối lượng thực hiện còn thấp. Tỉnh An Giang đang tập trung kiểm soát đường găng, yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu huy động đủ vốn, nhân lực, thiết bị, vật liệu, mặt bằng, tổ chức bù tiến độ và bảo đảm thời gian vận hành thử nghiệm trước khi nghiệm thu, khai thác. Nhưng nếu các vướng mắc pháp lý không được tháo gỡ kịp thời ngay tại kỳ họp Quốc hội không thường lệ, nguy cơ công trình không hoàn thành đúng tiến độ là rất lớn. Nói cách khác, tiến độ xây dựng đang bị treo bởi cả năng lực thực thi lẫn khuôn khổ pháp lý.
Cơ chế đặc thù: cần linh hoạt nhưng không được nới lỏng kỷ cương
Quốc hội đang thảo luận dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC tại đặc khu Phú Quốc. Nhiều đại biểu yêu cầu rà soát kỹ danh mục dự án nằm trong phạm vi điều chỉnh, tránh mở rộng ngoài chủ trương đã được phê duyệt tại Quyết định 948/QĐ-TTg. Đáng chú ý, có ý kiến cho rằng thời hạn hiệu lực của Nghị quyết không nên ấn định cứng 5 năm; hiệu lực phải gắn với việc nghiệm thu, bàn giao và đưa công trình vào khai thác, sử dụng. Quan điểm này hợp lý, vì nếu dự án kéo dài, cần xác định rõ khung pháp lý cho kiểm tra, nghiệm thu và quyết toán vốn để không tạo khoảng trống. Đồng thời, các đại biểu nhấn mạnh nguyên tắc không hợp pháp hóa sai phạm mang tính vụ lợi; không miễn trừ trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân vi phạm; tăng cường hậu kiểm, thanh tra, kiểm toán để phòng chống tham nhũng, lãng phí, thất thoát tài sản nhà nước. Một cơ chế đặc thù hiệu quả phải là sự kết hợp giữa linh hoạt trong tổ chức và nghiêm khắc trong kỷ luật.
Ý nghĩa chiến lược dài hạn: APEC chỉ là cú hích khởi đầu
Các dự án hạ tầng Phú Quốc không chỉ nhắm vào vài ngày diễn ra APEC, mà là đặt nền móng cho nhiều thập kỷ phát triển. Nhiều đại biểu Quốc hội khẳng định hệ thống hạ tầng tại Phú Quốc mang ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với phát triển kinh tế – xã hội, du lịch, bảo vệ chủ quyền biển đảo và củng cố quốc phòng – an ninh vùng biển Tây Nam. Nếu các tuyến giao thông, hệ thống xử lý môi trường, khu tái định cư, trung tâm hội nghị được hoàn thành đồng bộ, Phú Quốc sẽ có sức hút nhà đầu tư và du khách vượt xa khuôn khổ một sự kiện. Theo Bộ Tài chính, nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình chuẩn bị hạ tầng đã được các cơ quan trung ương định hướng, tháo gỡ, giúp công trình chuyển biến tích cực. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế tháo gỡ vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Chính phủ cũng đã trình Quốc hội Nghị quyết về cơ chế đặc thù cho các dự án APEC. Nếu những nỗ lực này được triển khai nhất quán, APEC sẽ trở thành cú hích để Phú Quốc chuyển mình thành trung tâm kinh tế biển và du lịch tầm khu vực, chứ không chỉ là điểm đến cho một hội nghị.
Kết luận: từ áp lực thời gian đến cơ hội tái định hình Phú Quốc
Nhìn vào con số gần 5.000 tỷ đồng đã được giải ngân cho 9 dự án đầu tư công, có thể nói dòng vốn phục vụ APEC đang chảy mạnh ra công trường. Nhưng tiến độ giữa các dự án vẫn chưa đồng đều, đặc biệt ở các hạng mục môi trường và tái định cư. Đó là những mắt xích quyết định khả năng vận hành an toàn, bền vững của hạ tầng Phú Quốc sau APEC, nên không thể coi là phần phụ. Bộ Tài chính kiến nghị, sau khi cơ chế, chính sách được Quốc hội và Chính phủ ban hành, UBND tỉnh An Giang phải đẩy nhanh tiến độ giải ngân số vốn ngân sách trung ương đã phân bổ năm 2026 và phần vốn kéo dài từ 2025 sang 2026. Đồng thời, tỉnh cần hoàn thiện đề xuất điều chỉnh Quyết định 948/QĐ-TTg để báo cáo Thủ tướng xem xét. Bài toán lúc này không chỉ là hoàn thành công trình trước APEC, mà là dùng áp lực thời gian để tái định hình Phú Quốc thành không gian phát triển mới cho khu vực biển Tây Nam. Nếu giải quyết được các vướng mắc và giữ vững kỷ cương trong đầu tư hạ tầng, APEC sẽ để lại cho Việt Nam nhiều hơn một sự kiện – đó là một đô thị biển hiện đại có vai trò chiến lược lâu dài.
