Từ tuyển sinh sang bảo đảm chỗ học
Tiếp nhận học sinh đầu cấp là cách tổ chức đầu vào dựa trên địa bàn, nhu cầu và năng lực của hệ thống trường lớp, với trách nhiệm chủ động bố trí nơi học phù hợp cho trẻ. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo quy chế tuyển sinh mới, chuyển trọng tâm từ “tuyển sinh” sang “tiếp nhận học sinh đầu cấp” ở lớp 1, lớp 6 và lớp 10. Đây không chỉ là thay đổi tên gọi: dự thảo xem việc bố trí chỗ học là một phần của quản trị giáo dục, gắn với dân cư, mạng lưới trường và điều kiện từng địa phương. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì chuyển trách nhiệm từ khâu xét đầu vào sang việc bảo đảm cơ hội học tập. Trong bối cảnh quản trị giáo dục, chuyển đổi số, mạng lưới cơ sở giáo dục và tổ chức chính quyền địa phương đang thay đổi, địa phương cần dự báo nhu cầu và chuẩn bị năng lực từ trước, thay vì chờ thiếu chỗ mới xử lý.
Trường hết chỗ: điều phối theo từng nấc
Điểm đáng giá nhất của dự thảo là đặt ra đường xử lý khi số đăng ký vượt khả năng tiếp nhận: học sinh không nên bị bỏ mặc để gia đình tự tìm trường. Việc phân bổ chỗ học trước hết căn cứ vào kế hoạch đầu năm đã được cấp quản lý trực tiếp phê duyệt. Nếu trường có nhiều cơ sở hoặc điểm trường, hiệu trưởng tổ chức sắp xếp theo nơi cư trú, năng lực từng điểm, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, đội ngũ, khoảng cách và mức độ an toàn trên đường đến trường. Khi một điểm vượt sức chứa, hiệu trưởng phải xác định số học sinh vượt khả năng và báo cáo cấp quản lý; đồng thời có thể điều phối sang điểm khác trong cùng trường nếu còn chỗ, bảo đảm thuận tiện, an toàn và quyền học tập. Nếu toàn trường không thể bố trí đủ, cơ quan quản lý giáo dục sẽ rà soát năng lực các trường trong địa bàn để phối hợp sắp xếp.
Dữ liệu phải đi cùng điều kiện thực tế
Điều phối chỉ công bằng nếu dựa trên dữ liệu đủ tốt và phản ánh đúng điều kiện tại chỗ. Dự thảo xác định dữ liệu là công cụ để dự báo nhu cầu, xác định địa bàn, quy mô học sinh, năng lực tiếp nhận và phương án bố trí. Nhưng dữ liệu không thể thay thế việc xem xét cơ sở vật chất, giáo viên, khoảng cách đi lại và an toàn cho từng nhóm học sinh. Vì vậy, địa phương cần công khai phương án dựa trên các căn cứ có thể kiểm chứng, thay vì phân chỗ theo một công thức cứng áp dụng cho mọi nơi. Dự thảo cũng hướng tới hỗ trợ người dân khi gặp khó khăn trong môi trường số và có phương án tiếp nhận phù hợp khi hệ thống gặp sự cố. Đây là chi tiết thiết thực: quy trình trực tuyến chỉ có ý nghĩa nếu gia đình vẫn tiếp cận được khi công nghệ trục trặc.
Lớp 1, lớp 6 và điều phụ huynh cần theo dõi
Với tuyển sinh lớp 1 lớp 6, dự thảo giới hạn việc sàng lọc để việc phân bổ không biến thành một cuộc cạnh tranh đầu vào. Trẻ vào lớp 1 không bị kiểm tra, đánh giá, phân loại hay tuyển chọn làm căn cứ tiếp nhận. Lớp 6 cũng không phân loại, tuyển chọn, trừ trường hợp cơ sở được giao nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng học sinh năng khiếu hoặc có thành tích nổi bật và thực hiện xét tuyển theo quy định. Ở lớp 10, dự thảo nêu định hướng thi tuyển gồm hai môn Toán và Ngữ văn. Tuy nhiên, quy định về nguyên tắc chưa tự động giải quyết tình trạng thiếu chỗ: hiệu quả sẽ phụ thuộc vào dự báo dân số học đường, nguồn lực và cách phối hợp của từng địa phương. Phụ huynh nên theo dõi nội dung dự thảo cùng phương án triển khai tại nơi cư trú, đặc biệt là tiêu chí phân tuyến, điều phối giữa các điểm trường và cách hỗ trợ khi đăng ký trực tuyến gặp trục trặc.
