Kỳ thi lớp 10 chỉ còn Toán, Ngữ văn: áp lực điểm số dịch chuyển chứ không mất đi

Đề xuất kỳ thi hai môn: nỗ lực giảm áp lực hay mở ra bài toán mới?

Đề xuất giảm số môn thi trong tuyển sinh lớp 10 xuống còn hai môn Toán và Ngữ văn là chính sách hướng tới giảm áp lực thi cử, cắt giảm chi phí tổ chức, nhưng đồng thời làm dấy lên tranh luận về việc dồn áp lực điểm số vào hai môn nền tảng và nguy cơ học sinh bỏ bê tiếng Anh cùng các môn khác.

Bộ GD-ĐT hiện đang xây dựng phương án nếu tổ chức thi tuyển vào lớp 10, học sinh chỉ thi hai môn Toán và Ngữ văn, thay vì ba môn như hiện nay. Về mặt lịch sử, ở TPHCM và nhiều địa phương, kỳ thi lớp 10 từng chỉ có hai môn này, sau đó mới bổ sung tiếng Anh làm môn thứ ba để đáp ứng yêu cầu hội nhập và định hướng đưa ngoại ngữ trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường. Chính vì vậy, đề xuất quay lại mô hình kỳ thi hai môn không phải là một bước nhảy vào vùng chưa biết, mà là một vòng lặp chính sách, lần này diễn ra trong bối cảnh Đảng và Nhà nước chủ trương giảm áp lực các kỳ thi, hướng tới phổ cập giáo dục trung học.

Lợi ích được nhấn mạnh: áp lực thi cử giảm nhưng chưa chạm đúng gốc rễ

Những người ủng hộ phương án kỳ thi hai môn cho rằng đây là bước đệm hợp lý trong bối cảnh cơ sở vật chất, trường lớp công lập vẫn chưa đáp ứng nhu cầu học sinh, khiến tuyển sinh lớp 10 trở thành cuộc cạnh tranh khốc liệt hơn là một cánh cửa phổ cập. Việc rút gọn còn Toán Ngữ văn giúp giảm khối lượng ôn tập, giảm nhu cầu học thêm môn thứ ba và tiết kiệm chi phí ngân sách từ khâu ra đề, in ấn, vận chuyển, coi thi, chấm thi. Với các địa bàn khó khăn, nơi hầu như không có trung tâm ngoại ngữ, việc bỏ thi môn tiếng Anh rõ ràng góp phần giảm gánh nặng di chuyển và chi phí học thêm cho phụ huynh.

Về chuyên môn, nhiều hiệu trưởng nhận định Toán và Ngữ văn là hai trụ cột năng lực nền tảng của chương trình giáo dục phổ thông 2018: một bên đánh giá tư duy logic, định lượng, bên còn lại kiểm tra tư duy ngôn ngữ và khả năng giao tiếp. Nếu đề thi được thiết kế tốt, đáng lẽ kỳ thi hai môn có thể đo được phần cốt lõi năng lực học sinh mà không khiến các em sa vào luyện đề máy móc. Tuy nhiên, lập luận này mới chạm vào phần kỹ thuật, chưa giải được bài toán gốc: số lượng chỗ học ở trường công vẫn không tăng tương ứng, nên áp lực cạnh tranh chỉ dịch chuyển từ ba môn sang hai môn chứ không biến mất.

Áp lực điểm số dồn lên Toán Ngữ văn: nỗi lo từ bàn học gia đình

Từ góc độ phụ huynh ở TPHCM, tin tức về kỳ thi hai môn không được đón nhận như một tin vui trọn vẹn. Nhiều gia đình có con lớp 9 đã lên kế hoạch ôn ba môn từ đầu năm, nay bị đặt vào thế phải điều chỉnh gấp trong khi kỳ thi vẫn giữ vai trò cánh cửa chính vào trường công lập. Họ thừa nhận việc giảm môn thi giúp cắt bớt một phần nội dung ôn tập, nhưng lo ngại rằng áp lực điểm số sẽ trở nên gay gắt hơn khi cả quá trình cạnh tranh chỉ dựa trên hai thang điểm Toán và Ngữ văn.

Một phụ huynh chia sẻ, khi chỉ thi hai môn, học sinh buộc phải tập trung ôn luyện rất nhiều để cạnh tranh, trong khi nếu có ba môn, các em có thể dùng thế mạnh ở từng môn để cải thiện tổng điểm. Nỗi lo phổ biến được tóm lại trong nhận xét: giảm môn thi chưa chắc đã giảm áp lực, bởi cửa vào trường công không rộng hơn. Không ít phụ huynh còn nhấn mạnh rằng tiếng Anh đã được đầu tư lâu dài, việc bỏ môn này khỏi kỳ thi có thể làm mất đi cơ hội phát huy thế mạnh, khiến những em giỏi ngoại ngữ cảm thấy nỗ lực nhiều năm không được ghi nhận đúng mức trong tuyển sinh lớp 10.

Nguy cơ “thi gì học nấy”: tiếng Anh và các môn khác bị đẩy xuống hàng thứ yếu

Giáo viên THCS và THPT bày tỏ lo ngại rất rõ ràng về tâm lý “học để thi” vẫn đang chi phối nhà trường. Khi tuyển sinh lớp 10 chỉ còn hai môn, xu hướng học lệch gần như được nuôi dưỡng thêm: học sinh sẽ ưu tiên Toán Ngữ văn, dồn thời gian, tiền bạc vào hai môn này, trong khi ngoại ngữ và các lĩnh vực khác bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Một hiệu trưởng nhận xét, nếu không thi tiếng Anh, phụ huynh sẽ ít đầu tư hơn, chất lượng môn học khó lòng được giữ vững. Đây là nghịch lý so với chiến lược đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Không chỉ giáo viên, phụ huynh cũng lo ngại tâm lý “không thi thì không cần học” sẽ lan rộng nếu ngoại ngữ vắng bóng trong kỳ thi lớp 10. Một phụ huynh tại TPHCM cho biết gia đình đã chi nhiều cho các khóa tiếng Anh, coi đó là khoản đầu tư cho tương lai, nhưng thừa nhận nếu môn này không còn trong kỳ thi, một bộ phận học sinh sẽ có xu hướng giảm bớt nỗ lực. Từ phía trường THPT, quản lý nhà trường cảnh báo rằng Toán và Ngữ văn không thể đại diện cho toàn bộ năng lực học sinh: năng lực ngoại ngữ, khoa học, công nghệ, tin học và các kỹ năng khác đều có nguy cơ bị xem nhẹ nếu chỉ hai môn quyết định cánh cửa vào cấp ba.

Cần một lộ trình tuyển sinh lớp 10 công bằng, ổn định và khuyến khích học đều

Tự thân đề xuất kỳ thi hai môn không phải là một quyết định sai, nhưng nó chỉ có ý nghĩa nếu được đặt trong một lộ trình tuyển sinh lớp 10 rộng hơn, hướng tới giảm áp lực thật sự và đánh giá năng lực học sinh toàn diện. Các ý kiến quản lý giáo dục nhấn mạnh: gốc rễ áp lực vẫn nằm ở việc trường lớp công lập chưa đủ, nên mọi điều chỉnh môn thi cần đi kèm chiến lược tăng chỉ tiêu, đa dạng hóa phương thức xét tuyển và sử dụng kết quả học tập ở THCS một cách hợp lý.

Điều quan trọng nữa là sự ổn định và minh bạch: phương án tuyển sinh phải được công bố sớm, đủ thời gian để học sinh và gia đình chuẩn bị, tránh tình trạng học đến cuối cấp mới biết mình phải thi những gì. Bất kỳ thay đổi nào về môn thi, cách tính điểm hay tiêu chí tuyển sinh đều cần lộ trình chuyển tiếp rõ ràng, thay vì “quay xe” đột ngột. Nếu mục tiêu là giảm áp lực điểm số, chính sách không thể dừng ở việc bỏ bớt môn, mà phải thiết kế được hệ thống đánh giá khuyến khích học sinh học đều, coi trọng ngoại ngữ và các năng lực khác. Bằng không, kỳ thi hai môn sẽ chỉ là cuộc đổi màu nỗi lo, chứ không phải bước tiến thực sự của giáo dục phổ thông.