Phú Quốc quy hoạch đô thị biển: định nghĩa một “đặc khu thế hệ mới”
Chiến lược mở rộng 4.500ha ra biển tại đặc khu Phú Quốc là kế hoạch tái cấu trúc không gian phát triển, kết hợp lấn biển, đô thị hóa và du lịch ven biển để hình thành một hệ sinh thái kinh tế biển đa chức năng, vừa là cực tăng trưởng mới vừa là đô thị du lịch – dịch vụ cấp vùng.
Trọng tâm của Phú Quốc quy hoạch đô thị lần này là dịch chuyển từ một “đảo du lịch nghỉ dưỡng” sang “đặc khu biển đa ngành”. Không gian đô thị không còn bó hẹp trên đảo hiện hữu mà được tính toán mở mạnh ra biển với khoảng 4.500ha dành cho đô thị, du lịch, thương mại – dịch vụ, vui chơi giải trí và hạ tầng đô thị biển. Đây không chỉ là câu chuyện thêm quỹ đất mà là thử nghiệm mô hình phát triển đặc khu thế hệ mới, nơi kinh tế biển, hạ tầng hàng không – cảng biển và khu du lịch ven biển được dựng lên như một chỉnh thể.
Theo phương án đang nghiên cứu, Phú Quốc có thể đạt khoảng 1,8 triệu người và đón 22 triệu lượt khách du lịch mỗi năm, một con số cho thấy quy mô tham vọng của chiến lược lấn biển Phú Quốc. Đặt trong bối cảnh Nghị quyết 26-NQ/TW định hướng Phú Quốc trở thành cực tăng trưởng mới có sức cạnh tranh quốc tế, đây là bước đi mang tính “đặt cược dài hạn” hơn là điều chỉnh kỹ thuật.
Rạch Vẹm – Gành Dầu: từ làng chài hoang sơ thành cực du lịch phía Bắc đảo
Nếu muốn hiểu Phú Quốc đang xoay trục như thế nào, hãy nhìn vào quyết định quy hoạch hơn 550ha đô thị du lịch tại Rạch Vẹm – Gành Dầu. Đây là hai điểm đến hoang sơ, nổi tiếng ở phía bắc đảo, có lợi thế về không gian biển, rừng và cảnh quan tự nhiên, nay được nâng cấp thành các khu đô thị du lịch gắn với nghỉ dưỡng và không gian công cộng ven biển.
Rạch Vẹm rộng khoảng 320ha, dự kiến phục vụ 12.000 người, được chia thành khu A đô thị du lịch khoảng 250ha và khu B du lịch gần 70ha. Đáng chú ý, một số ô đất hỗn hợp thương mại – dịch vụ tại khu đô thị Rạch Vẹm được phép xây tối đa 45 tầng, cho thấy mục tiêu dựng lên các “điểm nhấn cao tầng” ngay trên trục khu du lịch ven biển. Đây là lựa chọn táo bạo, đồng thời đặt ra bài toán kiểm soát chiều cao để không phá vỡ cảnh quan.
Gành Dầu với hơn 230ha được quy hoạch thành khu đô thị du lịch hỗn hợp, quy mô khoảng 6.500 người. Việc dành riêng 6,54ha đất cho tái định cư trong tổng 76ha đất nhóm nhà ở cho thấy chính quyền đã bắt đầu tính đến câu chuyện người dân hiện hữu chứ không chỉ là nhà đầu tư. Tuy vậy, áp lực biến làng chài thành đô thị du lịch sẽ thử thách cam kết bảo tồn cảnh quan tự nhiên vốn là “thương hiệu” của Rạch Vẹm – Gành Dầu.
Bãi Vòng: đô thị sinh thái phía Đông sân bay hay “sân sau” của nhà đầu tư lớn?
Bãi Vòng là mảnh ghép quyết định cục diện phía Đông đảo. UBND tỉnh đã phê duyệt quy hoạch phân khu Bãi Vòng rộng hơn 1.759ha, quy mô 35.000 người, định hướng hình thành khu đô thị phía Đông sân bay Phú Quốc với chức năng du lịch hỗn hợp, đô thị sinh thái, sân gôn, khu dân cư làng chài và tái định cư. Nói cách khác, đây là “cửa ngõ thứ hai” của đảo, chia sẻ tải với Dương Đông.
Đất dân dụng chiếm hơn 821ha, gần 47% tổng diện tích, trong đó nhóm đất ở hơn 665ha – một tỷ lệ cho thấy mục tiêu tạo ra quỹ nhà ở và sản phẩm đô thị quy mô lớn. Đất ngoài dân dụng hơn 548ha được dành cho dịch vụ du lịch hơn 126ha và sân gôn gần 82ha. Cấu trúc này đẩy Bãi Vòng trở thành khu du lịch ven biển – đô thị sinh thái kết hợp, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ “bê tông hóa” nếu thiếu kỷ luật quy hoạch.
Quy hoạch tổ chức thành 3 đơn vị ở, một khu tái định cư và một khu tiểu thủ công nghiệp hơn 59ha. Điều tích cực là làng chài ven biển được xác định bảo tồn và phát huy giá trị, song câu hỏi lớn là liệu mô hình “bảo tồn trong khu đô thị sinh thái” có giữ được lối sống ngư dân hay biến họ thành “phụ kiện văn hóa” cho dự án du lịch. Thời hạn thực hiện đến giai đoạn 2030 – 2040 cho thấy đây là chiến lược dài hơi chứ không phải làn sóng dự án ngắn hạn.
Dải ven biển phía Đông: hành lang du lịch – sân golf và nông nghiệp sinh thái
Song song với Bãi Vòng, dải ven biển phía Đông thuộc phân khu 9 được phê duyệt quy hoạch trên diện tích nghiên cứu khoảng 1.633ha, trong đó 1.608,79ha là diện tích lập quy hoạch và 24,4ha là khu vực cho thuê môi trường biển. Đây là bước nối để hình thành một chuỗi khu du lịch ven biển phía Đông gắn với núi Hàm Ninh, Bãi Vòng và biển.
Quy hoạch xác định khu vực này là khu dịch vụ du lịch, đô thị du lịch hỗn hợp, nghỉ dưỡng sinh thái, giải trí thể thao biển và sân golf. Đất khu dịch vụ du lịch rộng 429,32ha, chiếm 26,69% diện tích lập quy hoạch, trong khi đất sinh thái nông nghiệp rộng 397,94ha, chiếm 24,74%. Nói cách khác, gần nửa không gian được dành cho du lịch và nông nghiệp sinh thái – một cách phối hợp đáng chú ý giữa kinh tế biển và sản xuất nông nghiệp gắn với trải nghiệm.
Quỹ đất sân golf khoảng 59,61ha, đi cùng 195,45ha bãi cát ven biển, 37,51ha cây xanh cách ly, 17ha cây xanh công cộng và 27,41ha sông suối – kênh rạch. Đất nhóm nhà ở 207,13ha nhưng bị khống chế tỷ lệ đất ở tối đa 30% với khu hiện trạng, 40% với nhà ở phát triển mới và 15% với đất đô thị du lịch hỗn hợp. Đó là tín hiệu tích cực, cho thấy ý đồ giữ mật độ xây dựng ở mức kiểm soát, tránh biến bờ Đông thành “dãy resort bít kín biển”.
Lấn biển 4.500ha: cơ hội thành cực tăng trưởng hay phép thử cho kỷ luật phát triển?
Toàn bộ các quy hoạch Rạch Vẹm – Gành Dầu, Bãi Vòng và dải ven biển phía Đông chỉ là những mảnh ghép trong bức tranh lớn hơn: đặc khu Phú Quốc mở rộng ra biển khoảng 4.500ha cho các chức năng đô thị, du lịch, thương mại – dịch vụ, vui chơi giải trí và hạ tầng đô thị biển. Trong phương án cấp tỉnh, riêng khu vực Phú Quốc – Thổ Châu đã chiếm khoảng 2.300ha trong tổng 4.500ha các cụm lấn biển.
Việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung đô thị Phú Quốc đến 2050, tầm nhìn 2065 được yêu cầu không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật mà phải đặt Phú Quốc vào tầm nhìn một cực tăng trưởng mới. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn chỉnh nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch chung trong tháng 9 để trình Thủ tướng vào đầu tháng 10, cho kịp giai đoạn phát triển mới gắn với APEC 2027 và yêu cầu nâng cấp hạ tầng – dịch vụ – đô thị.
Điểm tích cực là Phú Quốc không bị “trói” vào du lịch nghỉ dưỡng cao cấp mà hướng đến hệ sinh thái kinh tế biển rộng hơn: hàng không, cảng biển, logistics, nuôi biển công nghệ cao, khu phi thuế quan, năng lượng sạch, công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, y tế và giáo dục. Nhưng chính vì tham vọng lớn, lấn biển Phú Quốc sẽ là phép thử nghiêm khắc cho kỷ luật quy hoạch, năng lực quản trị đặc khu và khả năng cân bằng giữa tăng trưởng, môi trường và bản sắc biển đảo. Nếu thành công, Phú Quốc có thể trở thành hình mẫu phát triển đặc khu; nếu thất bại, cái giá phải trả sẽ là bờ biển và niềm tin vào những quy hoạch thế hệ mới.
