Từ thủ phủ than đến tham vọng trung tâm năng lượng xanh phía Bắc
Chuyển đổi năng lượng ở Quảng Ninh là quá trình tái cấu trúc toàn bộ hệ thống cung ứng và sử dụng năng lượng của tỉnh, từ chỗ phụ thuộc chủ yếu vào khai thác than và nhiệt điện sang xây dựng một tổ hợp năng lượng đa nguồn, linh hoạt, ưu tiên các dự án năng lượng xanh, gió ngoài khơi và khí LNG, gắn với mục tiêu tăng trưởng bền vững và an ninh năng lượng quốc gia.
Điểm mấu chốt ở đây là: Quảng Ninh không từ bỏ than ngay lập tức, nhưng đang chủ động thoát khỏi vị thế “thủ phủ than” một chiều để trở thành trung tâm năng lượng đa dạng của khu vực phía Bắc. Trong nhiều thập kỷ, địa phương này là trung tâm khai thác than lớn nhất cả nước, gắn với mạng lưới nhà máy nhiệt điện và cảng nhiên liệu quy mô lớn. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới và định hướng tại Nghị quyết 70-NQ/TW về an ninh năng lượng quốc gia đến 2030, tầm nhìn 2045, tỉnh xác định năng lượng phải trở thành động lực tăng trưởng kinh tế mới chứ không chỉ là “bình ắc quy” cung cấp điện.
Điều đáng chú ý là quá trình chuyển đổi năng lượng này diễn ra trong khi sản lượng than sạch 6 tháng đầu năm 2026 vẫn đạt khoảng 21,7 triệu tấn, bằng 101,3% kịch bản tăng trưởng, cho thấy Quảng Ninh đang chọn lộ trình “vừa giữ nền truyền thống, vừa mở không gian cho năng lượng xanh Quảng Ninh”.
Nền tảng than – LNG: điểm tựa để không “sốc” khi chuyển đổi
Bài toán lớn nhất của chuyển đổi năng lượng là làm sao không gây “sốc” cho hệ thống khi nguồn truyền thống vẫn giữ vai trò an ninh năng lượng. Quảng Ninh chọn phương án giữ ổn định ngành than trong khi dồn lực cho năng lượng xanh. Tỉnh tiếp tục phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam và các đơn vị liên quan tháo gỡ khó khăn trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ than. Ngày 9/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 28/2026/NQ-CP cho phép khai thác vượt không quá 15% công suất đối với các giấy phép than đang còn hiệu lực để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Song song đó, LNG được xem là “cầu nối” của quá trình chuyển đổi năng lượng. Nhà máy điện khí LNG Quảng Ninh là một trong các dự án quan trọng quốc gia, đã hoàn thành các bước giao, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và giao khu vực biển, nhà đầu tư đang đàm phán hợp đồng mua bán điện và lựa chọn nhà thầu EPC. Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Trong 6 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh đã thu hút 5 dự án nguồn điện với tổng vốn đầu tư khoảng 73.500 tỷ đồng”.
Trên nền đó, tỉnh tiếp tục hoàn thiện hạ tầng truyền tải với các công trình 220 kV kết nối Móng Cái – biên giới Việt Nam – Trung Quốc, Móng Cái – Hải Hà và Cộng Hòa – Cẩm Phả – Hải Hà, cùng các xuất tuyến 110 kV đồng bộ. Nhìn ở góc độ chiến lược, đây là bước “trải đường” để các nguồn năng lượng sạch khu vực sau này – từ gió ngoài khơi đến điện mặt trời – có thể giải tỏa công suất mà không bị bó hẹp bởi mạng lưới truyền tải cũ.
Biển, gió ngoài khơi và hệ sinh thái năng lượng sạch mới
Nếu than và LNG là điểm tựa, thì biển và gió ngoài khơi là tương lai của năng lượng sạch Quảng Ninh. Sở hữu đường bờ biển hơn 250 km cùng hệ thống hải đảo, mặt nước rộng, tỉnh có điều kiện lý tưởng quy hoạch các công trình năng lượng sạch. Môi trường biển nơi đây có nguồn gió dồi dào quanh năm; kiểm tra và đánh giá thực địa cho thấy tiềm năng điện gió ngoài khơi có thể đạt 13.000 MW, trong khi tiềm năng điện gió trên bờ khoảng 2.300 MW, nâng tổng công suất lý thuyết gần 16.000 MW.
Những con số này không chỉ là thống kê kỹ thuật, mà là “giấy khai sinh” cho tham vọng trở thành cực tăng trưởng gió ngoài khơi phía Bắc. Dự án Nhà máy điện gió Quảng Ninh 4 tại Cô Tô, công suất 50 MW, vốn đầu tư hơn 2.364 tỷ đồng, đang được thúc đẩy tiến độ, gắn với hệ thống tua-bin hiện đại và đường dây 110 kV đấu nối. Ở đất liền, Nhà máy điện gió Quảng Ninh 1 tại phường Hoành Bồ và xã Thống Nhất đã chính thức khởi công ngày 23/4/2026, với mục tiêu đóng góp gần 0,6 tỷ kWh mỗi năm cho lưới điện quốc gia.
Điều tỉnh đang làm không chỉ là “lắp trụ gió”, mà là xây dựng một hệ sinh thái năng lượng sạch khu vực: điện gió, điện mặt trời Đầm Hà 100 MW, điện rác Hạ Long 15 MW, cùng khoảng 55 MW điện mặt trời mái nhà đã vận hành. Sự kết hợp linh hoạt giữa khí, gió, mặt trời và xử lý rác tạo nên cấu trúc năng lượng xanh đa dạng, giảm phát thải và nâng sức chống chịu của hệ thống.
Từ chuyển đổi mô hình tăng trưởng đến trung tâm năng lượng phía Bắc
Cốt lõi của hướng đi Quảng Ninh không phải là vài dự án lẻ tẻ, mà là chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Từ chỗ phụ thuộc vào khai thác tài nguyên truyền thống như than, tỉnh đang lấy chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn làm động lực phát triển cốt lõi, liên tục rà soát và đề xuất đưa thêm nhiều dự án tiềm năng vào danh mục phát triển quốc gia. Đây là bước lựa chọn chính trị – kinh tế rõ ràng: tăng trưởng phải đi cùng bền vững, và năng lượng sạch là “công nghiệp chủ lực” của giai đoạn mới.
Theo định hướng, giai đoạn 2025–2030, tỉnh tập trung triển khai 21 dự án năng lượng với tổng công suất 3.502 MW, và giai đoạn 2031–2035 tiếp tục 8 dự án với công suất lên tới 6.684 MW. Tỉnh cũng nghiên cứu đề xuất bổ sung 8 dự án điện mặt trời với tổng công suất dự kiến 2.199–2.399 MW vào quy hoạch điện quốc gia. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Ánh khẳng định địa phương sẽ đồng hành, tháo gỡ khó khăn cho nhà đầu tư, hướng tới mục tiêu sớm trở thành trung tâm năng lượng của khu vực phía Bắc.
Trong thời gian tới, Quảng Ninh đặt mục tiêu đẩy nhanh các dự án LNG và năng lượng tái tạo, phát triển lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng, nghiên cứu trung tâm logistics năng lượng gắn với cảng biển nước sâu, cùng cơ chế thu hút sản xuất thiết bị năng lượng và hydrogen xanh. Nhìn tổng thể, nếu tỉnh kiên định với lộ trình này – giữ vai trò than trong ngắn hạn, mở rộng mạnh mẽ năng lượng sạch – Quảng Ninh có thể trở thành “cực năng lượng mới” không chỉ của phía Bắc mà của cả nước, và là một mẫu hình chuyển đổi năng lượng đáng tham khảo.
