Từ 108 phòng thực hành STEM đến một mô hình đổi mới giáo dục
Chương trình STEM Innovation Petrovietnam là sáng kiến xây dựng mạng lưới phòng thực hành STEM tại trường phổ thông, kết nối thiết bị, giáo viên, học liệu và cộng đồng học sinh nhằm đổi mới phương pháp giảng dạy, khơi mở tư duy học sinh sáng tạo và đưa nhà trường Việt Nam bước vào hệ sinh thái FabLab MIT Việt Nam toàn cầu. Sau một năm, đây không chỉ là dự án CSR mà trở thành một mô hình đáng để ngành giáo dục xem như chất xúc tác cho chuyển đổi dạy học theo định hướng khoa học – công nghệ – kỹ thuật – toán học. Chương trình được khởi động tháng 9/2025 nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập Tập đoàn, trên cơ sở định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Việc một doanh nghiệp năng lượng chọn đầu tư vào phòng thực hành STEM cho thấy nhận thức mới: cạnh tranh trong chuyển dịch năng lượng bắt đầu từ lớp học hôm nay.
Quy mô 108 phòng thực hành STEM và kết nối FabLab MIT
Điểm nhấn lớn nhất của chương trình là tốc độ mở rộng mạng lưới phòng thực hành STEM: chỉ trong một năm, 108 phòng đã xuất hiện tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Đây là con số không nhỏ nếu đặt trong bối cảnh nhiều trường phổ thông còn đang chật vật với thiết bị tối thiểu cho thí nghiệm khoa học. Các phòng được trang bị bảng tương tác thông minh, thiết bị robotics, lập trình, mô hình khoa học và dụng cụ thí nghiệm, tạo điều kiện cho bài học theo dự án và hoạt động liên môn gắn với vấn đề thực tiễn. Đáng chú ý hơn, 91 trong số 108 phòng được đăng ký vào hệ thống FabLab của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), giúp Việt Nam dẫn đầu châu Á và nằm trong Top 5 thế giới về số lượng cơ sở tham gia mạng lưới này. Đây là lần hiếm hoi trường phổ thông Việt Nam bước thẳng vào một mạng lưới sáng tạo toàn cầu thay vì chỉ đứng bên lề tham quan.
Tác động thực tế: gần 40.000 học sinh và lớp học dựa trên dự án
Nếu chỉ đếm số phòng, chương trình sẽ dễ bị coi là một dự án đầu tư cơ sở vật chất. Điểm đáng tranh luận nằm ở việc nó đã chạm tới lớp học như thế nào. Đến tháng 9/2026, mạng lưới phòng thực hành STEM tiếp cận gần 40.000 học sinh, hơn 1.300 giáo viên tham gia giảng dạy và hơn 850 bài giảng STEM được xây dựng. Mạng lưới này không chỉ nối các phòng lab, mà còn kết nối giáo viên, học liệu và hoạt động sáng tạo giữa nhiều trường học. Theo chuyên gia STEM Đỗ Hoàng Sơn, mạng lưới 108 phòng thực hành là nguồn lực giá trị cho bồi dưỡng nhân lực khoa học, công nghệ. Ở góc độ dạy – học, phòng thực hành cho phép giáo viên tổ chức bài học theo dự án, còn học sinh thì được tự thiết kế, thử nghiệm rồi điều chỉnh sản phẩm, qua đó rèn tư duy khoa học, kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề. Nói cách khác, phòng thực hành STEM trở thành hạ tầng cho phương pháp dạy học mới chứ không chỉ là “phòng máy đẹp”.
FabLab MIT Việt Nam: Cửa ngõ quốc tế cho học sinh sáng tạo
Việc 91 trường tham gia mạng lưới FabLab của MIT là điểm tạo khác biệt cho chương trình. FabLab vốn là hệ thống phòng lab mở, nơi người học tự thiết kế, chế tạo và trao đổi ý tưởng trên nền tảng công nghệ số. Khi các phòng thực hành STEM tại Việt Nam bước vào hệ sinh thái này, học sinh không chỉ có thêm máy móc, mà có cả cộng đồng quốc tế để trò chuyện về thiết kế, lập trình robot, và các giải pháp kỹ thuật mà chính các em là người tạo ra. Từ đây, học sinh tại các trường trong mạng lưới có khả năng tiếp cận, làm quen, giao lưu với học sinh quốc tế và phát huy năng lực sáng tạo của mình. Câu lạc bộ STEM Innovation Petrovietnam được xây dựng để kết nối chuyên gia, nhà quản lý giáo dục, giáo viên và học sinh, cho phép các trường chia sẻ bài giảng, phương pháp, kinh nghiệm vận hành phòng thực hành và phối hợp tổ chức hoạt động sáng tạo. Đây là cách cụ thể để bảo đảm rằng FabLab MIT Việt Nam không chỉ là một cái tên đẹp, mà là mạng lưới học sinh sáng tạo hoạt động hàng ngày.
Sau một năm châm ngòi: ngành giáo dục sẽ làm gì với cơ hội này?
Nếu coi 108 phòng thực hành STEM là những "hạt nhân" đổi mới giáo dục, câu hỏi tiếp theo là ai sẽ nuôi dưỡng phản ứng dây chuyền. Trong chia sẻ về những khó khăn triển khai, lãnh đạo chương trình nhấn mạnh rằng đầu tư cơ sở vật chất mới chỉ là bước đầu; thách thức lớn hơn là làm sao để phòng thực hành trở nên sinh động, có tác dụng với giáo dục đào tạo và đổi mới sáng tạo trong nhà trường. Ngành giáo dục vì thế được kỳ vọng ban hành định hướng chương trình và hệ thống bài giảng thống nhất, đồng bộ để sử dụng hiệu quả các phòng lab. Bản thân Petrovietnam đã ban hành Chiến lược Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số đến năm 2030, định hướng đến 2050, coi khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chính cho năng suất và năng lực cạnh tranh toàn Tập đoàn. Việc một doanh nghiệp năng lượng chủ động gắn chiến lược dài hạn với đổi mới giáo dục đặt ra yêu cầu rõ ràng: nếu ngành giáo dục không nhanh chóng xây dựng cơ chế, chuẩn chương trình và đào tạo giáo viên dựa trên hạ tầng này, 108 phòng thực hành STEM và mạng lưới FabLab MIT Việt Nam sẽ khó đi hết tiềm năng. Ngược lại, nếu coi đây là nền tảng, Việt Nam có thể biến những lớp học hôm nay thành lực lượng dẫn dắt chuyển dịch năng lượng và đổi mới công nghệ ngày mai.
