Một chương trình chung cho ma túy và nhiều loại tội phạm
Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm là kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026–2035 nhằm phối hợp phòng ngừa, phát hiện và xử lý ma túy cùng các loại tội phạm khác trên phạm vi cả nước. Sáng 5/11, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình Quốc hội chủ trương đầu tư chương trình; Quốc hội đồng thời nghe báo cáo thẩm tra của cơ quan phụ trách pháp luật và tư pháp.
Việc tích hợp hai mảng công tác là lựa chọn hợp lý trước tình hình tội phạm đan xen giữa hình sự, ma túy, kinh tế, môi trường và công nghệ. Chính phủ cảnh báo nguy cơ Việt Nam bị lợi dụng làm địa bàn trung chuyển hoặc nơi đặt cơ sở của các tổ chức xuyên quốc gia; thủ đoạn mới, tinh vi cũng gây thêm sức ép cho lực lượng thực thi.
Vì vậy, chương trình phòng chống ma túy không nên bị hiểu như một gói nhiệm vụ riêng cho lực lượng chuyên trách. Đây là cách tổ chức một phản ứng liên ngành, trong đó phòng ngừa tại cơ sở phải đi cùng đấu tranh với tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia và trên không gian mạng.
Quy mô đầu tư lớn, mục tiêu phải đo được
Chính phủ đề xuất hơn 45.301 tỷ đồng cho giai đoạn 2026–2030 và dự kiến khoảng 18.152 tỷ đồng cho giai đoạn 2031–2035, nâng tổng ngân sách chống tội phạm và phòng, chống ma túy lên khoảng 63.453 tỷ đồng. Đây là quy mô đáng kể, nên câu hỏi không chỉ là có đủ tiền hay không, mà còn là từng khoản chi tạo ra kết quả gì và ai chịu trách nhiệm chứng minh.
Đến năm 2030, Chính phủ đặt mục tiêu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội, đồng thời phấn đấu để ít nhất 50% số xã, phường, đặc khu không có ma túy. Mục tiêu giảm tội phạm có sức nặng chính trị, nhưng cần được đánh giá bằng dữ liệu nhất quán: nếu chỉ tiêu không đi kèm cách tính, mốc so sánh và kiểm chứng độc lập, tỷ lệ giảm có thể che khuất khác biệt giữa các địa bàn.
Mười dự án thành phần trải rộng từ chống tội phạm có tổ chức đến bảo vệ môi trường, tài nguyên và an toàn thực phẩm. Độ bao phủ này có thể tạo phối hợp tốt hơn, nhưng cũng làm tăng nguy cơ dàn trải nếu ưu tiên và đầu ra của từng dự án không được xác định rành mạch.
Giao việc cho cơ sở phải đi cùng quyền hạn và nguồn lực
Các đại biểu ủng hộ định hướng lấy phòng ngừa từ cơ sở làm trọng tâm, song yêu cầu hoàn thiện thể chế, phân định rõ thẩm quyền và bảo đảm nguồn lực thực hiện. Đây là điều kiện quyết định: giao cấp xã tổ chức công việc mà thiếu nhân lực, kinh phí, hướng dẫn chuyên môn và cơ chế giải trình sẽ biến phân cấp thành chuyển gánh nặng.
Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị làm rõ ai có quyền điều chỉnh chỉ tiêu, quyết định cơ chế đặc thù và phân bổ vốn giữa các cấp; những thay đổi làm biến động mục tiêu tổng quát hoặc quy mô chương trình cần được xử lý đúng thẩm quyền của Quốc hội. Dự thảo cũng cần thống nhất với pháp luật về ngân sách và chính quyền địa phương. Những ranh giới này không phải thủ tục phụ: chúng quyết định liệu địa phương có thể hành động mà không vướng chồng chéo hay không.
Tác động với người dân cũng phải hiện rõ trong thiết kế. Đại biểu Nguyễn Thị Tuyến nhấn mạnh việc nâng khả năng phát hiện, tố giác tội phạm, phát huy vai trò công an xã và hỗ trợ nạn nhân, nhất là người bị mua bán, ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.
Đánh giá kết quả trước khi quyết định giai đoạn tiếp theo
Chương trình chia thành hai giai đoạn; sau khi kết thúc giai đoạn 2026–2030, Chính phủ sẽ báo cáo kết quả để Quốc hội xem xét bố trí nguồn lực cho giai đoạn tiếp theo theo quy định. Cách làm này tạo một điểm rà soát cần thiết, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu báo cáo công khai mức độ đạt mục tiêu, hiệu quả từng dự án và những địa bàn còn yếu.
Quốc hội thảo luận không chỉ về quy mô đề xuất mà còn về cơ chế kiểm soát, phân cấp và trách nhiệm giải trình. Với một chương trình kết hợp nhiều lĩnh vực, tiêu chí đánh giá cần phân biệt kết quả phòng ngừa, xử lý tội phạm và hỗ trợ người dân, thay vì chỉ cộng dồn số vụ hoặc số địa bàn đạt chuẩn.
Hơn 63.450 tỷ đồng là cam kết nguồn lực lớn, nhưng không tự bảo đảm an toàn hay kéo giảm tội phạm. Chương trình chỉ thuyết phục khi từng cấp có đủ thẩm quyền và điều kiện hành động, còn mục tiêu giảm 10% được đo lường minh bạch và gắn với kết quả thực chất trong đời sống.
