Đào tạo nghề thực tế là gì và vì sao doanh nghiệp phải vào trường
Đào tạo nghề thực tế là mô hình trong đó học viên được học nghề ngay trong môi trường sản xuất, với chương trình và hoạt động học tập được xây dựng trực tiếp theo yêu cầu của nhà máy, dây chuyền và vị trí việc làm cụ thể, thay vì chỉ luyện tay nghề trong xưởng trường tách biệt thực tế. Trong bối cảnh doanh nghiệp than phiền về khoảng cách giữa “học” và “làm được”, việc doanh nghiệp bước vào trường nghề không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn nếu chúng ta muốn học viên sẵn sàng việc làm ngay khi tốt nghiệp. Điểm mấu chốt ở đây: doanh nghiệp không chỉ xuất hiện ở khâu tuyển dụng, mà tham gia từ khâu khảo sát nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình, đến tổ chức thực tập doanh nghiệp và đánh giá đầu ra. Nhờ đó, khoảng cách giữa đào tạo sản xuất được thu hẹp theo thời gian, thay vì kéo dài như trước.
Từ lớp học đến dây chuyền: mô hình 2+1 và “học là làm được”
Một ví dụ điển hình cho đào tạo nghề thực tế là mô hình 2+1 tại một trường cao đẳng kỹ thuật ở Vĩnh Phúc. Năm thứ nhất, sinh viên học kiến thức nền và kỹ năng cơ bản tại trường; năm thứ hai, đào tạo kết hợp giữa trường và doanh nghiệp; năm thứ ba, phần lớn thời gian học và thực hành ngay tại doanh nghiệp. Mô hình này buộc người học va chạm liên tục với môi trường sản xuất, từ kỷ luật công nghiệp đến cách làm việc theo ca, theo chuyền. Sinh viên Nguyễn Thế Huy, ngành Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, chia sẻ rằng chỉ khi vào doanh nghiệp, Huy mới thấy làm đúng kỹ thuật chưa đủ, mà còn phải đảm bảo tiến độ, chất lượng, an toàn và phối hợp đồng đội. Cú “sốc” nghề nghiệp này, nếu diễn ra trong quá trình học, sẽ giúp học viên điều chỉnh bản thân trước khi ra trường, thay vì bị doanh nghiệp yêu cầu “đào tạo lại”. Theo thống kê của trường, tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng chuyên ngành hàng năm đạt trên 90%, một số ngành đạt 98-100%, cho thấy khi đào tạo bám sát dây chuyền, học viên sẵn sàng việc làm hơn hẳn.
Doanh nghiệp là “khách hàng” của chương trình đào tạo, không chỉ là nơi thực tập
Nhiều năm qua, chúng ta quen với cách làm: trường viết chương trình, doanh nghiệp tuyển người. Kết quả là khoảng cách giữa đào tạo sản xuất ngày càng lộ rõ. Ở góc độ doanh nghiệp, khoảng cách không nằm ở kiến thức chuyên môn, mà ở khả năng áp dụng vào công việc thực và thái độ nghề nghiệp. Đó là lý do doanh nghiệp phải trở thành “người dùng chính” của chương trình đào tạo, liên tục phản hồi để trường điều chỉnh. Tại các trường nghề hợp tác sâu với doanh nghiệp, doanh nghiệp tham gia khảo sát nhu cầu nhân lực, dự báo xu hướng ngành, cùng xây dựng và cập nhật chương trình, chuẩn kỹ năng và chuẩn đầu ra; cử kỹ sư vào dạy học phần chuyên môn; phối hợp đánh giá kết quả học tập, nhận sinh viên thực tập doanh nghiệp và ưu tiên tuyển dụng sau tốt nghiệp. Nhờ đó, yêu cầu thực tế của dây chuyền – từ công nghệ, quy trình đến kỷ luật – được “kéo” thẳng vào xưởng trường, thay vì nằm ngoài cổng trường.
Trường nghề – nhà máy: một chuỗi đào tạo liền mạch từ thực tập đến tuyển dụng
Điểm đột phá của các mô hình gắn kết mới là biến thực tập doanh nghiệp thành mắt xích trong một chuỗi đào tạo liền mạch, chứ không phải “đi thực tế cho đủ tín chỉ”. Với cách tổ chức này, thời gian ở doanh nghiệp là giai đoạn chuyển tiếp giúp sinh viên đi từ “học nghề” sang “làm được việc”, qua đó mở rộng cơ hội tìm được vị trí phù hợp ngay sau khi tốt nghiệp. Một trường nghề khác đã xây dựng mạng lưới đối tác gồm nhiều doanh nghiệp sản xuất lớn trong các lĩnh vực cơ khí, điện – điện tử, cơ điện tử, ô tô, logistics… với 12 nghề trình độ cao đẳng, 15 trung cấp và 45 sơ cấp. Doanh nghiệp không chỉ nhận sinh viên đi thực tập, mà còn tổ chức tham quan, trải nghiệm sản xuất, cấp học bổng, tài trợ thiết bị và tham gia đánh giá năng lực sinh viên. Ở đây, “ngày hội việc làm” không phải một sự kiện hình thức, mà là nơi học viên sớm tiếp xúc với nhà tuyển dụng, nghe yêu cầu cụ thể về tay nghề, kỷ luật, năng lực số, từ đó tự điều chỉnh quá trình học.
Khi nhà máy vào lớp học: rút ngắn khoảng cách, mở rộng cánh cửa việc làm
Khi nhà máy bước vào lớp học theo đúng nghĩa đen, đào tạo nghề thực tế không chỉ là khẩu hiệu. Ở một trường nghề, Honda Việt Nam đã tặng một xe Honda City cùng tài liệu kỹ thuật cho ngành Công nghệ ô tô, giúp sinh viên được thực hành ngay trên xe thật, hiểu cấu trúc hệ thống, quy trình kiểm tra – sửa chữa. Điều này biến xưởng thực hành thành “bản sao cô đọng” của xưởng dịch vụ, nơi mọi thao tác đều gắn với tiêu chuẩn thực. Giảng viên cũng được đưa vào doanh nghiệp để cập nhật công nghệ và quy trình sản xuất, từ đó đưa các yêu cầu kỹ thuật, kỹ năng mới vào bài giảng. Một trường nghề đã quyết định chuyển từ “trường có gì thì đào tạo nấy” sang đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động, tăng thời lượng thực hành và thực tập tại doanh nghiệp, có doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định nhu cầu nhân lực đến đánh giá và tuyển dụng. Chuỗi thay đổi này cho thấy: nếu chúng ta muốn học viên sẵn sàng việc làm, không có con đường nào khác ngoài việc để doanh nghiệp cùng thiết kế, cùng vận hành quá trình đào tạo. Chỉ khi đó, khoảng cách giữa đào tạo sản xuất mới thực sự bị kéo ngắn, và mỗi kỳ tốt nghiệp sẽ là một “đợt cung ứng nhân lực” ổn định, dự đoán được cho thị trường.
