Thỏa thuận Patriot hàng tháng: Bước tiến nhỏ trước một khoảng trống lớn
Thỏa thuận mới giữa Kiev và Washington về việc cung cấp tên lửa Patriot Ukraine theo từng tháng là một cơ chế viện trợ quân sự Mỹ nhằm duy trì năng lực phòng không Ukraine, nhưng số lượng bàn giao đang thấp hơn nhu cầu thực tế và giảm mạnh so với trước, khiến bầu trời Ukraine tiếp tục dễ tổn thương trước các đợt tấn công tên lửa Nga. Phát biểu tại cuộc họp báo chung ở Belgrade ngày 8/8, Tổng thống Volodymyr Zelensky xác nhận Mỹ đã đồng ý chuyển tên lửa đánh chặn hàng tháng nhưng “số tên lửa đó có đủ không? Không”. Tình huống trớ trêu là Kiev cuối cùng cũng được bảo đảm nhịp cung cấp, nhưng lại rơi vào thế phải phòng thủ với kho đạn ngày càng mỏng: theo ông Zelensky, số tên lửa Patriot hiện chỉ bằng 40% so với năm 2025. Khi Nga tăng cường tập kích đường không, một thỏa thuận mang tính chu kỳ nhưng thiếu chiều sâu về số lượng chỉ tạo ra cảm giác an toàn phần nào chứ không phải lá chắn phòng không đáng tin cậy.
Những con số biết nói: 1%, 5%, 10% và khoảng cách giữa lý thuyết và chiến trường
Điểm gây tranh cãi nhất trong câu chuyện tên lửa Patriot Ukraine chính là tỷ lệ phân bổ từ kho dự trữ Mỹ mà ông Zelensky công khai nêu ra. Trong cuộc phỏng vấn do CNN đăng tải ngày 13/8, ông nói: “Nếu Mỹ bán cho chúng tôi 5% số tên lửa đánh chặn Patriot hiện có trong kho của họ, chúng tôi sẽ vượt qua mùa đông và cứu được nhiều sinh mạng. Nếu Mỹ có thể bán cho chúng tôi 10%, chúng tôi sẽ tiêu diệt toàn bộ tên lửa đạn đạo của Nga. Nhưng hiện tại chúng tôi chỉ nhận được 1%”. Câu nói này vừa là lời kêu gọi, vừa là bản cáo trạng đối với mức độ viện trợ quân sự Mỹ hiện nay. Thêm vào đó, Ukraine cho biết lượng tên lửa phòng không được bàn giao đã giảm gấp ba lần so với năm ngoái, dù các đối tác “vẫn có nguồn lực cần thiết”. Khi Nga đang sản xuất số tên lửa đạn đạo mỗi tháng nhiều gấp đôi trước đây, việc Kiev chỉ được tiếp cận một phần rất nhỏ kho Patriot không phải là chiến lược chiến thắng, mà là công thức của sự tổn thất kéo dài.
Ám ảnh công nghệ: Nỗi lo Patriot rơi vào tay Nga và sự tự trói tay của Washington
Đằng sau sự thiếu hụt tên lửa Patriot Ukraine là cuộc giằng co về công nghệ giữa Kiev và Washington. Về lý thuyết, việc cho phép Ukraine tự sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot tại chỗ có thể giải quyết căn bản vấn đề cung ứng. Nhưng đầu tháng 8, Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker khẳng định Washington sẽ không cho phép Ukraine tự sản xuất Patriot, nhấn mạnh loại tên lửa này nằm trong diện kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt và “không cho phép bất kỳ ai ngoài các nhà sản xuất Mỹ sản xuất chúng”. Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã từng nêu ý tưởng cấp phép cho Kiev sản xuất Patriot, rồi sau đó tự phủ nhận trong cuộc họp nội các, gọi việc chuyển giao công nghệ là “vấn đề nhạy cảm” và cảnh báo rằng những đối tác hôm nay có thể trở thành đối thủ ngày mai. Nỗi lo công nghệ rơi vào tay Nga – thông qua chiến lợi phẩm hoặc hoạt động tình báo – là có cơ sở về mặt an ninh. Tuy nhiên, việc Washington nhất quyết giữ Patriot như “báu vật” cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận để phòng không Ukraine sống nhờ từng lô viện trợ nhỏ giọt, thay vì xây dựng năng lực sản xuất ổn định tại chỗ.
Bầu trời vẫn mở cửa cho tên lửa Nga và cuộc chạy đua ngoại giao tuyệt vọng
Thực tế chiến trường cho thấy mọi tranh luận về công nghệ Patriot đều quy về một câu hỏi duy nhất: bầu trời Ukraine được bảo vệ đến mức nào. Nga gần đây tăng cường các cuộc tấn công đường không vào mục tiêu quân sự và hạ tầng năng lượng của Ukraine. Khi Patriot là hệ thống duy nhất trong kho khí tài có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo Nga, việc thiếu đạn đánh chặn khiến mỗi cuộc tấn công của tên lửa Nga đều có xác suất “lọt lưới” lớn hơn. Chính Kiev thừa nhận họ càng ngày càng khó khăn trong việc đánh chặn tên lửa đạn đạo Nga do thiếu Patriot. Đó là lý do ông Zelensky phải sống “cùng nhiệm vụ” đi tìm thêm tên lửa đánh chặn mỗi ngày, với “hàng triệu cuộc điện thoại” và những thỏa thuận không thể công khai. Đồng thời, Ukraine nỗ lực tìm nguồn thay thế từ châu Âu: ông Zelensky nói Đức, Ba Lan và các nước Bắc Âu có thể giúp nhiều và “các quốc gia khác cũng đang hỗ trợ từng chút một”. Tuy nhiên, các nguồn bổ sung này mới ở mức manh mún, trong khi nguy cơ từ trên không thì tăng theo cấp số nhân.
Kết luận: Patriot ít ỏi và giới hạn viện trợ đang khóa chặt trần phòng không của Ukraine
Nhìn tổng thể, thỏa thuận cung cấp tên lửa Patriot Ukraine hàng tháng là một cơ chế cần thiết nhưng không phải là lời giải cho bài toán phòng không Ukraine. Số lượng thực tế thấp hơn những năm trước, kho đạn hiện tại chỉ bằng 40% năm 2025, trong khi lượng tên lửa Nga tăng gấp đôi và viện trợ phòng không giảm ba lần. Việc Mỹ từ chối cho Kiev tự sản xuất Patriot vì lo ngại công nghệ nhạy cảm bị lộ có thể hiểu được từ góc nhìn an ninh quốc gia Mỹ, nhưng nó cũng đặt trần cứng lên năng lực phòng không Ukraine, buộc Kiev phải phụ thuộc vào viện trợ quân sự Mỹ và châu Âu trong một cuộc chiến tiêu hao kéo dài. Khi ông Zelensky khẳng định chỉ với 10% kho Patriot Mỹ, Ukraine có thể “tiêu diệt toàn bộ tên lửa đạn đạo của Nga”, thông điệp không chỉ là yêu cầu tăng viện, mà là lời nhắc rằng phương Tây đang chủ ý giữ Ukraine ở trạng thái “đủ sống, không đủ thắng”. Nếu không có thay đổi lớn về quy mô viện trợ hoặc chính sách chuyển giao công nghệ, bầu trời Ukraine sẽ tiếp tục là nơi các hệ thống Patriot phải chiến đấu trong tình trạng thiếu hụt kinh niên – và người trả giá cuối cùng là dân thường dưới mỗi loạt tên lửa Nga.
