Cúm mùa là gì và ai có thể mắc?
Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi và diễn biến từ nhẹ đến nặng tùy sức khỏe từng người. Đây là bệnh truyền nhiễm virus, không nên xem như một đợt cảm vặt có thể bỏ qua. Trong bốn nhóm virus cúm A, B, C và D, cúm A và B là tác nhân phổ biến gây các đợt cúm mùa ở người; cúm C thường nhẹ hơn, còn cúm D chủ yếu được ghi nhận ở gia súc. Cúm A có thể biến đổi và gây dịch trên diện rộng, nhưng cúm B cũng có khả năng dẫn đến biến chứng nghiêm trọng. Vì vậy, đoán mức độ nguy hiểm chỉ từ tên chủng là không đáng tin cậy. Trẻ nhỏ và người lớn đều có thể mắc; số ca ở cả hai nhóm có thể tăng trong mùa dịch. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch cần đặc biệt thận trọng.
Nhận diện triệu chứng và hiểu đường lây
Nhận diện triệu chứng cúm sớm giúp người bệnh chủ động nghỉ ngơi, hạn chế lây cho người khác và biết khi nào cần đi khám. Cúm thường khởi phát đột ngột với sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi, ho, đau họng, sổ mũi hoặc nghẹt mũi; trẻ em đôi khi buồn nôn, nôn hay tiêu chảy. Cảm lạnh cũng có thể gây ho và sổ mũi, nhưng cúm thường khiến người bệnh mệt rũ, đau nhức và sốt rõ hơn. Chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài thì không thể xác định chắc chắn cúm A hay cúm B. Virus lây qua các giọt dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho hoặc hắt hơi; tiếp xúc gần, nhất là ở trường học và nơi đông người, làm nguy cơ lây tăng. Người mắc có thể lây từ khoảng một ngày trước khi có triệu chứng đến 5–7 ngày sau đó, với khả năng lây cao nhất trong ba ngày đầu.
Biến chứng và dấu hiệu cần đi khám
Cúm mùa không phải lúc nào cũng tự khỏi an toàn: bệnh có thể gây viêm phổi, viêm cơ tim hoặc suy đa cơ quan nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch và người có bệnh nền như tim mạch, bệnh phổi, thận hoặc đái tháo đường. Hãy liên hệ cơ sở y tế khi sốt cao kéo dài, mệt mỏi tăng, ho nặng hơn, khó thở hoặc đau tức ngực. Với trẻ, thở nhanh, tím tái, lồng ngực rút lõm, mất nước nặng hay co giật là những dấu hiệu cần được khám khẩn cấp; sốt dai dẳng hoặc không cải thiện cũng cần được đánh giá. Đừng đợi đến khi triệu chứng trở nên nguy kịch mới tìm trợ giúp. Việc đánh giá sớm đặc biệt quan trọng với người có bệnh nền, bởi cúm có thể làm tình trạng sẵn có nặng thêm.
Phòng chống cúm mùa: những việc nên làm
Phòng ngừa cúm hiệu quả cần nhiều lớp bảo vệ, chứ không chỉ trông chờ vào việc tránh người đang ho. Tiêm vaccine cúm mùa theo khuyến cáo là biện pháp phòng bệnh đặc hiệu; kết hợp rửa tay thường xuyên, che kín miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ nhà cửa thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp. Ở nơi tập trung đông người, đeo khẩu trang và chú ý vệ sinh bàn tay giúp giảm nguy cơ lây lan. Dinh dưỡng phù hợp, vận động đều đặn và nghỉ ngơi cũng hỗ trợ duy trì sức khỏe, nhưng không thay thế vaccine hay việc thăm khám khi có dấu hiệu cảnh báo. Gia đình nên theo dõi biểu hiện của trẻ và người lớn tuổi, đồng thời chủ động giảm tiếp xúc khi có người mắc bệnh. Cách phòng chống cúm mùa thiết thực nhất là biến các thói quen này thành việc làm thường ngày, thay vì chỉ bắt đầu khi dịch đã lan rộng.
