Diễn đàn Huế: nơi chiến lược bị thử thách bằng hành động
Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản là một diễn đàn kinh tế khu vực nơi các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp hai nước gặp nhau để biến cam kết chiến lược thành chương trình hành động cụ thể, tập trung vào chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, phát triển hạ tầng Việt Nam và hợp tác đầu tư dài hạn.
Ngày 06/9 tại thành phố Huế, Bộ Ngoại giao phối hợp với các cơ quan đại diện hai nước tổ chức Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản với chủ đề “Kiến tạo tương lai số, xanh và bền vững: Từ cam kết chiến lược đến hành động thực chất”, có sự tham dự và phát biểu chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng. Đây không còn là sự kiện mang tính nghi thức: ngay từ chủ đề, diễn đàn đặt ra yêu cầu chuyển dịch từ tuyên bố chung sang những bước đi cụ thể ở cấp địa phương. Diễn đàn diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV và cụ thể hóa nội dung làm việc giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Takaichi Sanae, nên vô hình trung trở thành phép thử cho độ “thật” của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.
Ở Huế, câu hỏi không còn là “chúng ta thân thiết đến đâu”, mà là “chúng ta sẽ cùng làm gì trong 5–10 năm tới” và địa phương sẽ giữ vai trò ra sao trong bức tranh đầu tư Nhật Bản Việt Nam.
Từ hợp tác sang đồng kiến tạo: thay đổi tư duy, đổi hướng dòng vốn
Điểm nhấn chính trị quan trọng nhất của diễn đàn là yêu cầu chuyển từ “hợp tác” sang “đồng kiến tạo” mà Thủ tướng Lê Minh Hưng đưa ra. Khi ông nhấn mạnh phải “chuyển từ hợp tác sang đồng kiến tạo, từ chuyển giao sang cùng phát triển”, đó là lời nhắc thẳng với cả hai bên rằng mô hình cũ – ta nhận công nghệ, họ mang vốn – đã hết dư địa.
Quan hệ hợp tác địa phương Việt Nam Nhật Bản đã tích lũy gần 120 thỏa thuận trên nhiều lĩnh vực, trở thành một trụ cột thực chất của quan hệ song phương. Nhưng số lượng biên bản ghi nhớ không tự động biến thành nhà máy xanh, khu công nghiệp thông minh hay hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nếu tiếp tục coi địa phương là “người thực thi” các cam kết trung ương, chúng ta sẽ mắc kẹt trong vòng lặp các dự án rời rạc, khó tạo đột phá.
Thông điệp đồng kiến tạo buộc các tỉnh, thành phải bước lên vai trò đồng thiết kế chiến lược: cùng doanh nghiệp Nhật Bản bàn về cấu trúc chuỗi giá trị, chuẩn hạ tầng, chuẩn nhân lực, thay vì chỉ chờ đón một dự án FDI cụ thể cập bến.
Giải bài toán hạ tầng, thủ tục, nhân lực: chìa khóa mở rộng đầu tư Nhật Bản
Không phải ngẫu nhiên diễn đàn tập trung thẳng vào ba “nút thắt” hạ tầng, thủ tục hành chính và nguồn nhân lực. Đây là những yếu tố quyết định liệu hợp tác địa phương Việt Nam Nhật Bản có tiến thêm một cấp độ hay vẫn dừng ở mức mô hình tốt trên giấy. Sự kiện được thiết kế để tháo gỡ ba bài toán này nhằm tạo môi trường thuận lợi nhất cho doanh nghiệp Nhật Bản mở rộng đầu tư vào công nghiệp xanh, logistics và dịch vụ, mở ra chu kỳ hợp tác chiến lược mới.
Một phát biểu đáng chú ý là: “Sự kiện tập trung tháo gỡ các bài toán về hạ tầng, thủ tục hành chính và nguồn nhân lực, nhằm tạo môi trường thuận lợi nhất cho doanh nghiệp Nhật Bản mở rộng đầu tư vào công nghiệp xanh, logistics và dịch vụ”. Câu nói này cho thấy cách tiếp cận đã thực tế hơn: thay vì chỉ mời gọi đầu tư, Việt Nam chấp nhận nhìn thẳng vào điểm nghẽn của mình và đặt lên bàn cùng phía Nhật Bản.
Ở chiều ngược lại, Nhật Bản rõ ràng nhìn Việt Nam như một trung tâm mới cho chuỗi cung ứng số, xanh và bền vững. Các dự án hạ tầng xanh, chống ngập đô thị, xử lý rác và nước thải, nông nghiệp thông minh, năng lượng tái tạo và phòng chống thiên tai được xác định là những hướng hợp tác ưu tiên, không chỉ để cải thiện phát triển hạ tầng Việt Nam mà còn để bảo vệ chính các dự án đầu tư của doanh nghiệp Nhật trong dài hạn.
Diễn đàn kinh tế khu vực với “trái tim” là địa phương tiên phong đổi mới
Diễn đàn Huế không chỉ là một hội nghị; về bản chất, nó đang trở thành một diễn đàn kinh tế khu vực, nơi kết nối ODA, đầu tư, sản xuất kinh doanh, xúc tiến du lịch và công nghiệp văn hóa trong một khuôn khổ chung. Hai phiên chuyên đề về hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và công nghiệp văn hóa cho thấy hợp tác không bị giới hạn trong các khu công nghiệp khép kín, mà mở rộng sang đô thị thông minh, bảo tồn di sản gắn với kinh tế sáng tạo.
Thủ tướng đề nghị các địa phương và doanh nghiệp hai nước “phát huy vai trò tiên phong, tinh thần đổi mới sáng tạo, mạnh mẽ thay đổi tư duy và phương thức hợp tác”. Nói cách khác, trung ương đặt khung, nhưng thành công hay thất bại của đầu tư Nhật Bản Việt Nam sẽ được quyết định tại từng tỉnh, từng thành phố. Huế – với định hướng đô thị di sản xanh, sinh thái, thông minh – đang cố gắng chứng minh một mô hình: địa phương không chỉ là nơi tiếp nhận dự án, mà là phòng thí nghiệm cho những cách làm mới về chuyển đổi số, kinh tế xanh và dịch vụ giá trị cao.
Nếu các địa phương dám đảm nhận vai trò tiên phong, những kết nối giữa kinh nghiệm vùng của Nhật và sức trẻ của các đô thị Việt Nam sẽ tạo nên các cụm hợp tác có sức lan tỏa khu vực, thay vì những dự án đơn lẻ.
Kết luận: Kiểm chứng đồng kiến tạo bằng những dự án cụ thể
Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản tại Huế đặt ra một tiêu chuẩn mới: mọi tuyên bố chiến lược đều phải đi kèm lộ trình hành động ở cấp địa phương. Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện đang “phát triển mạnh mẽ, thực chất” chỉ có ý nghĩa khi được đo bằng số lượng khu công nghiệp xanh vận hành hiệu quả, số dự án hạ tầng thông minh hoàn thành đúng tiến độ, số chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao được triển khai cùng nhau.
Chính phủ Việt Nam đã công khai cam kết tiếp tục đồng hành với các địa phương và nhà đầu tư Nhật Bản, cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh và xây dựng thể chế thông thoáng để hợp tác địa phương hai nước hiệu quả, thực chất hơn. Nhưng cam kết đó chỉ có trọng lượng khi từng địa phương biến diễn đàn năm nay thành danh mục dự án cụ thể, với mốc thời gian rõ ràng và cơ chế đồng kiến tạo minh bạch.
Nếu làm được điều đó, diễn đàn Huế sẽ không chỉ là một sự kiện ngoại giao sau Đại hội XIV, mà là bước ngoặt biến hợp tác địa phương Việt Nam Nhật Bản thành lực kéo mới cho tăng trưởng số, xanh và bền vững ở cả hai bên.
