Trung tâm Việt Nam học: Biểu tượng mới của quan hệ giáo dục Việt-Thái
Trung tâm Việt Nam học tại Đại học Khon Kaen là một thiết chế học thuật và văn hóa được thành lập nhằm nghiên cứu, giảng dạy tiếng Việt, quảng bá văn hóa Việt Nam và thúc đẩy quan hệ giáo dục Việt-Thái trong bối cảnh hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, hướng tới gắn kết lâu dài giữa thế hệ trẻ hai bên thông qua ngôn ngữ, tri thức và giao lưu nhân dân. Việc hình thành trung tâm này không chỉ mang tính tượng trưng mà mở ra một tầng hợp tác mới: Việt Nam học được đặt đúng vị trí như một lĩnh vực nghiên cứu có tầm khu vực, nằm giữa “điểm nối” Đông Bắc Thái Lan – nơi cộng đồng người Việt sinh sống đông đảo – với hệ thống các trường đại học chủ chốt của Việt Nam. Đây là bước dịch chuyển đáng chú ý, từ hợp tác rời rạc sang kiến tạo hạ tầng học thuật chung cho hợp tác giáo dục Đông Nam Á.
Lễ hội văn hóa Việt Nam-Thái Lan: Phòng thí nghiệm xã hội cho thế hệ trẻ
Nếu trung tâm Việt Nam học là hạ tầng lâu dài, thì Lễ hội Văn hóa Việt Nam-Thái Lan tại Udon Thani lại đóng vai trò như “phòng thí nghiệm xã hội” nơi giới trẻ hai nước trực tiếp trải nghiệm nhau. Ngày 28/8, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Khon Kaen phối hợp với Đại học Rajabhat Udon Thani khai mạc lễ hội nhân dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao, biến một tỉnh vùng Đông Bắc Thái Lan thành không gian giao thoa văn hóa. Điều đáng nói là lễ hội không dừng ở trình diễn văn nghệ: triển lãm tranh “50 năm quan hệ Thái Lan-Việt Nam”, hoạt động giới thiệu âm nhạc, ẩm thực, cùng sự tham gia đông đảo của sinh viên hai nước đã biến sự kiện thành một lớp học lịch sử sống động và dễ nhớ. Khi Tổng Lãnh sự Đinh Hoàng Linh nhấn mạnh thế hệ trẻ sẽ là người tiếp nối và vun đắp quan hệ Việt Nam-Thái Lan trong những thập kỷ tới, ông đặt lễ hội vào đúng trọng tâm – tạo ký ức chung để từ đó hình thành trách nhiệm chung.
Cuộc thi hùng biện tiếng Việt: Ngôn ngữ như tấm vé bước vào không gian ASEAN
Trong chuỗi hoạt động kỷ niệm, cuộc thi hùng biện tiếng Việt dành cho học sinh, sinh viên Thái Lan là điểm nhấn cho thấy liên kết giáo dục song phương đang đi vào chiều sâu. Khi học sinh phổ thông Thái tự tin hùng biện về “Ngôn ngữ, xã hội và văn hóa Việt Nam”, ngôn ngữ không còn là môn học xa lạ mà trở thành tấm vé để các em bước vào mạng lưới kinh doanh, du lịch và giao lưu trong không gian ASEAN tương lai. Một câu nói đáng nhắc lại là: “Hàng năm, hai bên trao đổi khoảng hơn 200 lượt sinh viên, học viên sau đại học.” Con số này cho thấy tiếng Việt và tiếng Thái đang dịch chuyển từ vai trò môn học phụ sang công cụ hợp tác thực chất. Khi giảng viên các trường Việt Nam tham gia chấm thi, tổ chức lớp tiếng Việt trực tuyến miễn phí và bồi dưỡng phương pháp giảng dạy, quan hệ giáo dục Việt-Thái không chỉ được nói đến trên văn bản mà được thể hiện bằng năng lực cụ thể trong lớp học.
Mạng lưới Mekong học và các thư viện Việt Nam: Hạ tầng trí thức cho hợp tác Đông Nam Á
Một điểm quan trọng thường bị bỏ qua trong các bản tin đối ngoại là chiều sâu nghiên cứu đang dần hình thành quanh trung tâm Việt Nam học. Ở chiều rộng khu vực, các trường đại học Việt Nam và Thái Lan đã cùng các đối tác Lào tham gia mạng lưới giáo dục đại học Tiểu vùng sông Mekong với 17 trường, đặt nền móng cho các chương trình Mekong học và đổi mới sáng tạo chung. Đây là hợp tác giáo dục Đông Nam Á ở dạng “hạ tầng trí thức”: chia sẻ nhân lực, cơ sở vật chất, và nhất là chung một bộ chủ đề nghiên cứu. Song song, tại Udon Thani, một thư viện Việt Nam đặt trong Trung tâm Việt Nam học đã được khánh thành, được kỳ vọng là không gian đọc, học tiếng Việt, xem phim, nghe nhạc và trải nghiệm văn hóa Việt Nam cho sinh viên và cư dân địa phương. Khi ngôn ngữ, tài liệu, ký ức về các khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và gần 880 năm giao thương Việt – Xiêm La cùng xuất hiện trong một không gian học thuật, bản đồ tinh thần của hợp tác khu vực được vẽ lại theo hướng gần gũi hơn với người trẻ.
Từ Khon Kaen nhìn rộng ra 50 năm và 50 năm tới
Nhìn từ Khon Kaen và Udon Thani, có thể thấy rõ một chuyển dịch trong cách hai nước coi trọng văn hóa và giáo dục: đây không còn là “phần phụ” của quan hệ chính trị, mà là trụ cột được đầu tư bài bản với trung tâm Việt Nam học, lễ hội văn hóa Việt Nam, mạng lưới Mekong học và chuỗi hoạt động giao lưu nhân dân. Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Khon Kaen đóng vai trò “nhạc trưởng”, phối hợp với các trường Rajabhat Udon Thani, Khon Kaen và nhiều đại học khác để biến chủ trương Đối tác chiến lược toàn diện thành chương trình học tập, thi hùng biện, thư viện và ký kết nghiên cứu cụ thể. Trong 50 năm tới, như định hướng đã được nêu, chính hiệu quả hợp tác giáo dục và văn hóa sẽ góp phần nâng tầm hai quốc gia trong khối thịnh vượng chung ASEAN. Vấn đề không chỉ là thêm một trung tâm mới, mà là liệu chúng ta có chủ động biến các hạ tầng ấy thành nơi người trẻ hai nước cùng học, cùng sáng tạo, và cùng chịu trách nhiệm về tương lai khu vực.
