Học tiếng Việt trước lớp 1: bước khởi động bắt buộc, không phải lựa chọn
Việc tổ chức dạy và học tiếng Việt dân tộc thiểu số cho trẻ trước khi vào lớp 1 là một chương trình hỗ trợ giáo dục được thiết kế để giúp trẻ em người dân tộc thiểu số làm quen với tiếng Việt chuẩn, xây dựng vốn từ cơ bản và kỹ năng giao tiếp trong môi trường trường học, nhằm thu hẹp khoảng cách ngôn ngữ với trẻ người Kinh và giảm nguy cơ tụt hậu ngay từ những năm đầu tiểu học. Khánh Hòa đã thông qua nghị quyết hỗ trợ kinh phí tổ chức dạy và học tiếng Việt cho trẻ em là người dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1 trên địa bàn tỉnh. Điều này thể hiện quan điểm: nếu để trẻ bước vào lớp 1 khi tiếng Việt vẫn là “ngoại ngữ” thì mọi nỗ lực nâng cao chất lượng giáo dục vùng dân tộc thiểu số sẽ bị chậm lại ngay từ vạch xuất phát.
Khánh Hòa đang làm gì để hỗ trợ chuẩn bị vào lớp 1?
Nghị quyết mới của Khánh Hòa tập trung trực tiếp vào cấp tiểu học, áp dụng cho các cơ sở giáo dục thực hiện chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Các trường được cấp 60.000 đồng/trẻ để mua sắm đồ dùng học tập, còn cán bộ quản lý cấp trường và cán bộ phụ trách giáo dục tại xã, phường, đặc khu được hỗ trợ bằng 40% mức lương cơ sở hiện hành, cho thấy nhà nước sẵn sàng chi trả để giảm bớt gánh nặng chuẩn bị lớp 1 cho gia đình. Giáo viên trực tiếp đứng lớp được hỗ trợ tiền xăng xe và được quy đổi giờ dạy hoặc hưởng tiền lương dạy thêm giờ. Chương trình có thời lượng 80 tiết, mỗi tiết 35 phút, tổ chức trong một tháng hè – nghĩa là nếu phụ huynh bỏ lỡ giai đoạn này, con gần như mất cả mùa "luyện tiếng Việt" trước khi bước vào lớp 1.
Khoảng trống hỗ trợ giáo dục mầm non: rủi ro nền tảng tiếng Việt bị bỏ quên
Chính sách tiếng Việt trước lớp 1 là bước tiến, nhưng nếu nhìn rộng hơn vào chính sách giáo dục toàn diện cho trẻ dân tộc thiểu số, có thể thấy một khoảng trống đáng lo ở giai đoạn mầm non. Nghị định 57/2017/NĐ-CP quy định ưu tiên tuyển sinh và hỗ trợ học tập cho trẻ mầm non, học sinh, sinh viên thuộc 16 dân tộc rất ít người, tạo nền tảng quan trọng cho nguồn nhân lực các cộng đồng này. Tuy vậy, nghị định hầu như không bao phủ nhóm trẻ dưới 3 tuổi, được coi là giai đoạn vàng để hình thành ngôn ngữ. Việc trẻ trong nhà trẻ chưa thuộc diện được hưởng chính sách là một khoảng trống cần được xử lý. Khi tiếng mẹ đẻ chiếm ưu thế tuyệt đối ở giai đoạn này, thiếu hỗ trợ giáo dục mầm non bằng tiếng Việt khiến nhiều trẻ dân tộc thiểu số bước vào mẫu giáo, rồi vào lớp 1 trong tình trạng chưa có nền tảng tiếng Việt vững, dẫn đến khó theo kịp chương trình và dễ nản.
Không chỉ hỗ trợ tiền: hướng tới chính sách giáo dục toàn diện
Đường lối chung về giáo dục dân tộc thiểu số đang chuyển từ việc “đảm bảo cơ hội học tập” sang “đầu tư chiến lược cho nguồn nhân lực chất lượng cao”. Nghị định 57/2017/NĐ-CP, sau 9 năm thực hiện, đã hỗ trợ 37.174 trẻ mầm non thuộc các dân tộc rất ít người với tổng kinh phí hơn 193 tỉ đồng, chứng minh rằng hỗ trợ tài chính là nền tảng nhưng chưa đủ nếu thiếu các chương trình nội dung phù hợp và đi liền từ nhà trẻ đến tiểu học. Tại Khánh Hòa, nghị quyết về tiếng Việt dân tộc thiểu số được thiết kế gắn với chương trình tiểu học công lập, cùng chính sách sữa học đường cho trẻ mầm non vùng dân tộc thiểu số, miền núi và vùng đặc biệt khó khăn. Đây là dấu hiệu của một cách tiếp cận chính sách giáo dục toàn diện: ngôn ngữ, dinh dưỡng và môi trường học tập phải được nhìn như một thể thống nhất, thay vì những ưu đãi rời rạc.
Phụ huynh cần làm gì để tận dụng tối đa chính sách?
Chính sách sẽ vô nghĩa nếu phụ huynh không biết, không tin, hoặc không đưa con tham gia đầy đủ. Với chương trình 80 tiết tiếng Việt trong hè, phụ huynh nên coi đây là ưu tiên số một trong kế hoạch chuẩn bị lớp 1, không bị cạnh tranh bởi việc làm mùa hay di chuyển lao động. Bên cạnh đó, cần chủ động đăng ký cho con tại các trường tiểu học công lập thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số để bảo đảm quyền hưởng lợi từ chương trình. Trong năm mầm non, phụ huynh nên kết hợp tận dụng chính sách sữa học đường và các hỗ trợ gián tiếp khác để bảo đảm sức khỏe, dinh dưỡng, tạo nền tảng cho việc học ngôn ngữ. Quan trọng hơn, gia đình có thể duy trì sử dụng tiếng mẹ đẻ nhưng dành thời gian cố định mỗi ngày để cho trẻ làm quen với tiếng Việt qua sách tranh, câu chuyện và giao tiếp với giáo viên, tránh tình trạng “sốc ngôn ngữ” khi vào lớp 1.
