Dự án Hạ Long Xanh Vingroup và bài toán thu ngân sách Quảng Ninh

Hạ Long Xanh: siêu dự án đô thị và cú hích thu ngân sách chưa từng có

Dự án Hạ Long Xanh Vingroup là một khu đô thị phức hợp ven biển quy mô hàng nghìn hecta tại Quảng Ninh, được định hướng vừa là không gian phát triển đô thị, vừa là điểm đến du lịch, thương mại và dịch vụ, đồng thời trở thành cực tăng trưởng mới cho địa phương thông qua đóng góp nổi bật vào thu ngân sách Quảng Ninh và sự tái cấu trúc không gian đô thị vùng vịnh Hạ Long. Trong 8 tháng, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn Quảng Ninh đạt khoảng 73.000 tỷ đồng, tương đương hơn 101% kịch bản 9 tháng và gần 99% dự toán Trung ương giao. Đáng chú ý, tiền sử dụng đất vượt xa kế hoạch khi đạt trên 30.400 tỷ đồng, bằng 169% dự toán. Chính ở đây, Hạ Long Xanh bước vào tâm điểm: riêng dự án này đã nộp khoảng 26.360 tỷ đồng tiền sử dụng đất, tương đương khoảng 36% tổng thu ngân sách của thành phố trong 8 tháng và chiếm khoảng một phần ba tổng thu toàn tỉnh. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Riêng dự án Khu đô thị phức hợp Hạ Long Xanh đã đóng góp 26.359 tỷ đồng tiền sử dụng đất vào ngân sách, chiếm 1/3 tổng thu 8 tháng của Quảng Ninh". Con số này cho thấy mức độ chi phối của một dự án 18 tỷ USD đối với cấu trúc nguồn thu ngân sách địa phương, vượt xa vai trò của một dự án thông thường và tiệm cận tầm ảnh hưởng chính sách.

Một dự án chiếm 1/3 thu ngân sách: mô hình tài chính địa phương dựa vào tiền sử dụng đất

Điểm gây tranh luận không phải ở việc Hạ Long Xanh Vingroup đóng góp lớn, mà ở chỗ một nguồn thu mang tính một lần từ tiền sử dụng đất lại trở thành động lực chính trong thu ngân sách Quảng Ninh. Trong 8 tháng, nếu loại trừ tiền sử dụng đất, tổng thu ngân sách của thành phố chỉ còn khoảng 42.600 tỷ đồng, tương đương 83,9% kịch bản 9 tháng. Nói cách khác, hiệu quả thu ngân sách nhìn bề ngoài đang được "thổi phồng" bởi dòng tiền từ một siêu dự án đất đai. Mô hình tài chính hiện tại vì vậy thiên về khai thác đất đai hơn là tạo nền thu ổn định từ thuế, phí. Trong dự kiến cả năm, thu nội địa 89.000 tỷ đồng thì tiền sử dụng đất chiếm tới 44.000 tỷ đồng, gần tương đương phần thuế, phí 45.000 tỷ đồng. Khi một dự án như Hạ Long Xanh có thể một mình tạo ra phần lớn khoản này, cấu trúc thu ngân sách trở nên lệ thuộc vào tiến độ giải phóng mặt bằng, phê duyệt và nộp tiền của nhà đầu tư. Thu ngân sách Quảng Ninh vì thế mang hình hài của một bảng cân đối rủi ro, nơi đất đai và một tập đoàn lớn nắm vai trò chủ đạo.

Hạ Long Xanh và tham vọng phát triển đô thị ven vịnh: cơ hội lớn đi kèm rủi ro cấu trúc

Về mặt quy hoạch, Hạ Long Xanh được coi là "thành phố kỳ quan kết nối toàn cầu bên vịnh di sản", tích hợp các chức năng đô thị, nghỉ dưỡng, thương mại, dịch vụ và giải trí. Dự án có diện tích khoảng 6.200ha, nằm trên địa bàn hai phường Hà An và Tuần Châu. Theo kế hoạch đến năm 2030, nơi đây sẽ hình thành một khu đô thị với quy mô dân số khoảng 244.026 người, trong đó khu vực Hà An khoảng 201.245 người và các phường Tuần Châu, Đông Mai khoảng 42.781 người. Các hạng mục đầu tiên của khu đô thị dự kiến đi vào hoạt động từ năm 2028, cung cấp hơn 55.000 sản phẩm bất động sản gồm căn hộ, condotel, shophouse, biệt thự và khách sạn. Địa phương kỳ vọng dự án sẽ tạo dựng diện mạo đô thị ven biển, tái cấu trúc không gian đô thị và trở thành cực tăng trưởng mới cho các lĩnh vực kinh tế, thương mại, dịch vụ và du lịch. Nhưng đi cùng tham vọng phát triển đô thị là bài toán cân bằng lợi ích: khi một siêu dự án vừa định hình không gian đô thị, vừa chi phối thu ngân sách, quyền lực tài chính của nhà đầu tư trở thành yếu tố phải tính đến trong mọi quyết định phát triển dài hạn.

Tương lai thu ngân sách Quảng Ninh: cần vượt qua quỹ đạo phụ thuộc siêu dự án

Sở Tài chính Quảng Ninh dự kiến tổng thu ngân sách cả năm có thể đạt 107.300 tỷ đồng, vượt 7% mục tiêu phấn đấu 100.000 tỷ đồng. Con số nghe rất ấn tượng, nhưng nếu bóc tách, phần tăng trưởng nổi bật vẫn đến chủ yếu từ tiền sử dụng đất mà Hạ Long Xanh Vingroup là nhân tố chính. Thu xuất nhập khẩu dự kiến đạt 18.300 tỷ đồng, trong khi phần thuế, phí nội địa chỉ nhỉnh hơn tiền sử dụng đất một chút. Điều này cho thấy nền thu từ hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ chưa đủ mạnh để tự nâng ngân sách nếu thiếu các cú hích đất đai. Một hệ thống tài chính địa phương bền vững cần dựa trên nguồn thu tái diễn, ổn định, thay vì dựa vào chu kỳ lớn của giải ngân và thu tiền sử dụng đất từ vài dự án 18 tỷ USD. Khi Hạ Long Xanh hoàn thành giai đoạn nộp tiền đất, câu hỏi sẽ là: Quảng Ninh và các địa phương theo mô hình tương tự có đủ nền tảng kinh tế để duy trì mức thu ngân sách, hay phải tiếp tục tìm kiếm thêm siêu dự án để bù đắp? Câu trả lời sẽ quyết định liệu thành phố bên vịnh di sản có bước vào quỹ đạo phát triển đô thị lành mạnh, hay trượt dài trên dốc phụ thuộc vào những tập đoàn khổng lồ.