Hầm Mang Yang là gì và vì sao đáng chờ đợi?
Hầm Mang Yang là hầm khoan xuyên núi nằm trên tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, đi qua khu vực đèo Mang Yang hiểm trở của tỉnh Gia Lai rộng thứ hai cả nước, được xây dựng trong khuôn khổ Dự án thành phần 2 dài 68 km với tổng mức đầu tư 27.576 tỷ đồng nhằm rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí vận tải và tăng an toàn giao thông trên trục Đông - Tây chiến lược.
Điểm mấu chốt lúc này là thời điểm khoan xuyên núi chỉ còn cách khoảng một tháng, khi các gói thầu đang gấp rút mở đường công vụ và tiếp cận cửa hầm Mang Yang. Đây không chỉ là một hạng mục công trình, mà là phép thử năng lực tổ chức thi công của Gia Lai trên một trong những tuyến cao tốc khó nhất khu vực Tây Nguyên. Quan điểm cần nhấn mạnh: nếu hầm Mang Yang chậm, toàn bộ ý nghĩa chiến lược của cao tốc Quy Nhơn - Pleiku sẽ bị kéo lùi, còn nếu kịp tiến độ, bản đồ giao thông Gia Lai sẽ thay đổi theo hướng bứt tốc.
Tiến độ dự án: Gia Lai chọn cách “tăng tốc thay vì chờ đợi”
Ngày 27/9, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn trực tiếp kiểm tra và đôn đốc Dự án thành phần 2 cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, thể hiện rõ quan điểm không chấp nhận chậm trễ thêm. Dự án này dài 68 km, phân từ Km22+000 đến Km90+000, với phần giải phóng mặt bằng (GPMB) chiếm 62,47 km, còn lại 5,53 km là hệ thống hầm trên tuyến. "Đến ngày 25/9, các địa phương đã bàn giao khoảng 44,85/62,47 km mặt bằng, đạt 72%" – con số cho thấy tiến độ tương đối khả quan, nhưng vẫn còn khoảng trống đáng kể.
Tỉnh đặt mục tiêu đến 30/9, mặt bằng sẽ đạt 50,33/62,47 km, tương đương 80,6% phạm vi cần GPMB. Hai xã Hra và Đak Pơ – nơi có đoạn đi qua hầm – được thúc đẩy mạnh: Hra đã bàn giao 8,6/9,36 km, dự kiến hoàn tất trước 5/10; Đak Pơ đã bàn giao 78% và phấn đấu xong trước 10/10. Trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng lớn bị kẹt ở khâu đất đai, việc Gia Lai đẩy GPMB lên trước là lựa chọn đúng, dù áp lực lên chính quyền cơ sở và người dân bị thu hồi đất chắc chắn không nhỏ.
Khoan xuyên núi hầm Mang Yang: công trường “3 ca, 4 kíp”
Với hầm Mang Yang, lãnh đạo tỉnh không muốn mất thêm ngày nào: Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu nhà thầu rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị, tập trung mở đường công vụ, huy động đầy đủ thiết bị và phấn đấu trong vòng 1 tháng tiếp cận được cửa hầm để bắt đầu khoan xuyên núi. Đây là yêu cầu tham vọng, bởi hiện nay các gói thầu mới ở bước dựng lán trại, phát quang và hình thành đường công vụ phục vụ thi công hầm.
Dự án thành phần 2 được mô tả là hợp phần có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp với hai công trình hầm cấp đặc biệt và hai cầu cấp đặc biệt đi qua đèo An Khê và Mang Yang – hai đèo hiểm trở bậc nhất Việt Nam. Điều này đồng nghĩa công nghệ khoan xuyên núi, tổ chức nổ mìn, gia cố và thoát nước sẽ phải được kiểm soát ở mức cao hơn nhiều so với các đoạn đường thông thường. Tỉnh yêu cầu thi công theo phương châm “3 ca, 4 kíp”, tức chấp nhận áp lực vận hành 24/7 để đổi lấy thời gian. Câu hỏi đặt ra: liệu các nhà thầu có đủ nhân lực chất lượng và kinh nghiệm hầm núi để biến khẩu hiệu thành sản lượng thực?
Tác động đến giao thông Gia Lai và trục Đông - Tây Tây Nguyên
Về bản chất, hầm Mang Yang không chỉ giúp tránh một đoạn đèo hiểm trở; nó là mảnh ghép then chốt trong trục giao thông Đông - Tây kết nối Duyên hải Nam Trung Bộ với Tây Nguyên. Khi hoàn thành cùng toàn tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, đường đi từ biển Quy Nhơn lên Pleiku dự kiến rút xuống khoảng 1,5–2 giờ, đồng thời giảm áp lực giao thông và nguy cơ mất an toàn trên hai đèo An Khê, Mang Yang. Điều này trực tiếp lợi cho người dân, doanh nghiệp vận tải và cả ngành du lịch khu vực.
Gia Lai – tỉnh rộng thứ hai cả nước với diện tích 21.576 km2 – từ lâu chịu cảnh “xa mọi nơi” vì thiếu trục cao tốc liên thông. Tuyến Quy Nhơn - Pleiku khi khép kín sẽ kết nối với cao tốc Bắc - Nam, cảng Quy Nhơn, sân bay và Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, tạo một mạch lưu thông mới cho hàng hóa Tây Nguyên ra biển và ngược lại. Từ góc độ phát triển, đây là cơ hội để Gia Lai thoát khỏi thế phụ thuộc vào vài trục quốc lộ độc đạo dễ tắc nghẽn, nhưng chỉ phát huy nếu chất lượng hầm và đường được đặt ngang bằng với tốc độ thi công.
Kết luận: Hầm Mang Yang sẽ đo “tầm nhìn dài” hay “bệnh nóng vội”?
Dự án đặc biệt như hầm Mang Yang đang đứng giữa hai lực kéo: nhu cầu cấp bách thay đổi diện mạo giao thông Gia Lai và rủi ro hiện hữu của việc chạy theo tiến độ bằng mọi giá. Tỉnh đã chọn cách gây sức ép mạnh lên nhà thầu, yêu cầu "rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị" và thi công “3 ca, 4 kíp”. Ở tầm chiến lược, đó là quyết định đúng, vì chậm trễ nghĩa là tiếp tục để Tây Nguyên bị kìm hãm bởi những đèo hiểm trở.
Nhưng một dự án hầm khoan xuyên núi phức tạp không cho phép đánh đổi an toàn và chất lượng. Bài toán của Gia Lai giờ không chỉ là khoan được hầm trong 1 tháng tới, mà là khoan đúng thiết kế, vận hành ổn định trong hàng chục năm. Hầm Mang Yang, khi hoàn thành, sẽ là thước đo xem địa phương đang bước vào thời kỳ quy hoạch hạ tầng bài bản dài hạn, hay vẫn còn vướng “bệnh nóng vội” trong những quyết định mang tính thế hệ.
