Miễn phí sách giáo khoa Hà Nội: kỳ vọng lớn nhưng phải chờ thêm
Chính sách miễn phí sách giáo khoa Hà Nội là chủ trương dùng ngân sách thành phố để mua, quản lý và cho học sinh mượn sách giáo khoa, giúp giảm chi phí học tập cho mọi gia đình, thu hẹp chênh lệch cơ hội tiếp cận giáo dục giữa các nhóm dân cư và gắn với lộ trình sắp xếp lại mạng lưới trường lớp trên địa bàn. Liên quan đến chính sách miễn phí sách giáo khoa Hà Nội, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn khẳng định năm học 2026-2027 thành phố chưa triển khai do không còn đủ thời gian tổ chức các thủ tục mua sắm, lựa chọn nhà thầu theo quy định. Điều này khiến nhiều phụ huynh bất ngờ, bởi thông tin về lộ trình miễn phí SGK từng được kỳ vọng áp dụng sớm. Quyết định hoãn cho thấy bài toán pháp lý và thủ tục đấu thầu có thể chậm hơn tốc độ mong muốn của người dân, nhưng cũng phản ánh sự thận trọng trong chính sách giáo dục Hà Nội, tránh vội vàng rồi xảy ra sai phạm.
Vì sao phải hoãn tới năm học 2027-2028?
Thông điệp quan trọng là: việc hoãn không phải vì thiếu quyết tâm, mà vì hệ thống chưa đủ thời gian vận hành đúng luật. Quy định tại Nghị định 271/2026/NĐ-CP yêu cầu mua sắm sách giáo khoa phải qua đấu thầu, cơ sở giáo dục phải tiếp nhận, nhập kho và kiểm kê sách trước ngày 15/6 hằng năm và cho học sinh mượn chậm nhất 15 ngày trước khai giảng. Khi thời điểm bàn thảo chính sách trùng với giai đoạn cận kề ngày khai giảng, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội thừa nhận không đủ thời gian lập dự toán, xây dựng kế hoạch và lựa chọn nhà thầu cung cấp sách đảm bảo đúng quy định pháp luật. Đáng chú ý, thành phố cùng lúc thực hiện sắp xếp lại mạng lưới trường, giảm số cơ sở giáo dục từ 2.343 xuống 1.092 đơn vị, tương ứng giảm 53,3%. Việc phải đồng thời vừa tổ chức lại hệ thống, vừa chuẩn bị sách miễn phí cho toàn bộ học sinh rõ ràng là thách thức vận hành khổng lồ.
Lộ trình miễn phí SGK: ba năm để bao phủ toàn bộ hệ thống
Dù hoãn, lộ trình miễn phí SGK vẫn khá rõ ràng. Sở Giáo dục và Đào tạo đang phối hợp các sở, ngành và UBND cấp xã xây dựng kế hoạch, dự kiến thực hiện chính sách từ năm học 2027-2028 và đến năm học 2029-2030 bảo đảm học sinh, sinh viên thuộc các cơ sở giáo dục do UBND phường, xã quản lý được thụ hưởng chính sách. Nghĩa là, chính sách giáo dục Hà Nội không chỉ dừng ở vài điểm trường thí điểm mà hướng tới bao phủ tất cả cơ sở giáo dục do thành phố quản lý trong vòng ba năm. Song song với lộ trình miễn phí SGK, thành phố đang mạnh tay tái cấu trúc, số trường mầm non, tiểu học, THCS thuộc UBND xã giảm từ 2.163 xuống 938 trường, tương ứng giảm 56,6% số trường. Cùng lúc, đầu tư cơ sở vật chất làm số phòng học tăng thêm khoảng 1.745 phòng so với năm học trước, với 801 phòng hoàn thành trước ngày khai giảng. Đây là nền tảng vật chất cần thiết để một chính sách phân phối sách giáo khoa quy mô lớn vận hành trơn tru.
Tác động tới phụ huynh: không thể trông chờ sách miễn phí ngay
Quyết định hoãn khiến nhiều gia đình phải điều chỉnh kỳ vọng: sách giáo khoa vẫn là khoản chi bắt buộc trong năm học hiện tại, thay vì được miễn phí như dự tính. Khi miễn phí sách giáo khoa Hà Nội chưa kịp triển khai, phụ huynh vẫn phải chủ động chọn, mua và bảo quản SGK cho con như trước đây. Mặt tích cực là hệ thống trường lớp đang được sắp xếp tinh gọn hơn, mỗi xã có ít nhất một trường mầm non, một tiểu học và một trung học cơ sở, không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông, không sắp xếp cơ sở giáo dục chuyên biệt với trường phổ thông đại trà. Điều này giúp việc học của con trẻ ít bị xáo trộn về địa điểm, mặc dù sách chưa miễn phí. Trong chính sách giáo dục Hà Nội, thành phố cũng dành nguồn lực hỗ trợ bữa ăn bán trú tiểu học theo hai nhóm, phụ huynh đối ứng phần chênh lệch để bảo đảm suất ăn đạt mức tối thiểu 40.000 đồng/ngày. Chi phí nuôi dạy con vì thế vẫn có thể giảm ở một số hạng mục khác, dù SGK chưa được miễn.
Từ kỳ vọng đến chuẩn bị: phụ huynh nên làm gì trong giai đoạn chuyển tiếp?
Nhìn rộng hơn, việc Hà Nội hoãn miễn phí SGK cho thấy cải cách giáo dục không chỉ là ý tưởng chính sách, mà còn là năng lực tổ chức thực thi. Thành phố đang cùng lúc cải tạo, sửa chữa hàng trăm trường học các cấp, bổ sung gần 900 tỷ đồng để khắc phục tồn tại về nhà vệ sinh, khu rửa tay tại các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập. Song song, ngành Giáo dục đặt mục tiêu hoàn thiện mô hình quản trị, tăng cường hạ tầng, ứng dụng công nghệ số, rà soát vị trí việc làm, đồng thời từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, tăng cường giáo dục thể chất, nghệ thuật, kỹ năng sống và chăm sóc sức khỏe tinh thần cho học sinh. Trong bối cảnh đó, phụ huynh nên xem chính sách miễn phí SGK như một hỗ trợ sẽ đến theo lộ trình, còn hiện tại là giai đoạn chuyển tiếp cần chủ động: theo sát thông tin về lộ trình miễn phí SGK, tận dụng các thay đổi tích cực về cơ sở vật chất và chương trình học, và xây dựng kế hoạch chi tiêu giáo dục dài hạn thay vì trông chờ một thay đổi tức thời.
