Từ nghi thức đón tiếp đến thông điệp chiến lược
Hợp tác quốc phòng Việt Nam Malaysia là quá trình hai nước xây dựng đối tác chiến lược quân sự thông qua trao đổi đoàn, tham vấn chính sách, phối hợp lực lượng và cùng định hình lập trường chung trong ASEAN về an ninh khu vực, nhất là trên biển, nhằm bảo vệ lợi ích chiến lược và đóng góp cho hòa bình, ổn định khu vực. Sáng 6/8, ngay sau lễ đón tại trụ sở Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang đã hội đàm với Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Dato’ Seri Mohamed Khaled bin Nordin. Trước đó, hai Bộ trưởng đã cùng duyệt Đội danh dự Quân đội nhân dân Việt Nam, thể hiện mức độ coi trọng đối tác và tính biểu tượng của kênh quốc phòng trong quan hệ song phương. Điểm đáng chú ý không phải ở nghi thức, mà ở việc cuộc tiếp xúc được đặt trong bối cảnh mới: quan hệ hai nước đã được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện từ tháng 11/2024, biến quốc phòng thành một trong những trụ cột quan trọng của hợp tác song phương.
Đối tác chiến lược quân sự: từ khuôn khổ chính trị đến ưu tiên thực chất
Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện không chỉ là động thái ngoại giao, mà là cam kết biến hợp tác quốc phòng thành công cụ triển khai nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai nước. Quan hệ quốc phòng thời gian qua được đánh giá là "không ngừng mở rộng, đạt nhiều kết quả thiết thực" với hàng loạt trụ cột: trao đổi đoàn và tiếp xúc các cấp, nhất là cấp cao; duy trì hiệu quả cơ chế tham vấn, đối thoại; hợp tác công nghiệp quốc phòng; phối hợp giữa các quân, binh chủng; đào tạo nguồn nhân lực; tham gia gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc; cũng như tham vấn, ủng hộ nhau tại các diễn đàn đa phương do ASEAN dẫn dắt. Nhìn ở góc độ lợi ích, đây là cách hai nước dịch chuyển từ hợp tác mang tính tượng trưng sang đối tác chiến lược quân sự có chiều sâu, vừa tăng cường năng lực tự thân, vừa tạo thêm "điểm tựa" trong cấu trúc an ninh khu vực ASEAN.
Biển Đông và lập trường chung ASEAN: an ninh khu vực không chỉ là khẩu hiệu
Điểm nhấn trong cuộc hội đàm là cách Hà Nội và Kuala Lumpur cùng nhìn Biển Đông như không gian lợi ích chiến lược chung hơn là vùng cạnh tranh đơn lẻ. Là hai nước chia sẻ lợi ích chiến lược ở Biển Đông, Việt Nam mong muốn cùng Malaysia duy trì trao đổi, tham vấn thường xuyên và tăng cường hợp tác thực chất giữa các lực lượng thực thi pháp luật trên biển. Cả hai bên đều đặt trọng tâm vào việc thúc đẩy lập trường ASEAN: giải quyết bất đồng trên Biển Đông bằng biện pháp hòa bình, phù hợp luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982; thực hiện đầy đủ DOC và sớm đạt COC hiệu lực, hiệu quả. Đây không phải là những câu chữ ngoại giao chung chung, mà là thông điệp rằng phối hợp quốc phòng song phương phải gắn với nỗ lực duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong kiến trúc an ninh khu vực, thay vì để các nước đơn lẻ tự xoay xở trước các thách thức ngày càng phức tạp.
Những hợp tác cụ thể: từ đào tạo sĩ quan đến công nghiệp quốc phòng
Nếu chỉ dừng ở tuyên bố chính trị, hợp tác quốc phòng khó tạo khác biệt. Điểm đáng giá ở quan hệ Việt Nam - Malaysia là những lĩnh vực đã được xác định rất cụ thể cho giai đoạn tới. Hai bên thống nhất tập trung vào trao đổi đoàn, gặp gỡ, tiếp xúc cấp cao và các cấp; tham vấn, đối thoại; giao lưu, trao đổi kinh nghiệm; hợp tác giữa các quân, binh chủng; công nghiệp quốc phòng; đào tạo, xây dựng nguồn nhân lực; quân y; gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc; và tích cực tham vấn, ủng hộ nhau nhằm duy trì lập trường chung của ASEAN về các vấn đề an ninh khu vực và quốc tế. Một nét thực dụng đáng chú ý là đề nghị Malaysia hỗ trợ đào tạo tiếng Anh cho sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng thời Việt Nam sẵn sàng tiếp nhận giảng viên Malaysia và mời sĩ quan Malaysia tham gia các khóa đào tạo tiếng Việt và khóa Quan chức quốc phòng quốc tế. Đây là cách hai bên xây nền tảng nhân lực và hiểu biết lẫn nhau cho đối tác chiến lược quân sự lâu dài.
Từ hội đàm hôm nay tới các diễn đàn quốc phòng ngày mai
Điểm kết mở của cuộc hội đàm là lời mời phía Việt Nam dành cho lãnh đạo Bộ Quốc phòng, Quân đội và doanh nghiệp quốc phòng Malaysia tham gia và trưng bày sản phẩm tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ 3, tổ chức từ 10–13/12/2026 tại Hà Nội. Việc kéo các doanh nghiệp quốc phòng vào khuôn khổ hợp tác cho thấy hai nước không chỉ nói về an ninh khu vực ASEAN ở tầm chính trị, mà còn đặt nền cho các chuỗi kết nối công nghiệp quốc phòng, công nghệ và dịch vụ. Ngài Dato’ Seri Mohamed Khaled bin Nordin cũng bày tỏ mong muốn, trên cơ sở chuyến thăm, hai bên tiếp tục phối hợp thúc đẩy các nội dung đã thống nhất, tập trung vào trao đổi đoàn, đào tạo nguồn nhân lực, an ninh, an toàn hàng hải, góp phần làm quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Malaysia ngày càng hiệu quả, thực chất. Nhìn tổng thể, hợp tác quốc phòng song phương đang chuyển thành một trụ cột có sức lan tỏa, phục vụ không chỉ lợi ích hai nước mà cả ổn định, thịnh vượng chung của khu vực.
