Đánh giá phải đo được kết quả, không chạy theo hình thức
Bộ chỉ số phòng, chống tham nhũng là công cụ đánh giá kết quả của cơ quan nhà nước trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, dựa trên tiêu chí và tài liệu kiểm chứng cụ thể. Ngày 29/10, Thanh tra Chính phủ tổ chức hội nghị trực tuyến toàn quốc để phổ biến, hướng dẫn thực hiện bộ chỉ số này cùng tiêu chí đánh giá trách nhiệm giải trình trong thực thi công vụ. Hội nghị kết nối điểm cầu Thanh tra Chính phủ với các bộ, cơ quan ngang bộ và 34 tỉnh, thành phố. Đây là bước cần thiết, nhưng hiệu quả sẽ không nằm ở số biểu mẫu được hoàn thành. Điều đáng kể là các cơ quan có dùng kết quả đánh giá để nhận diện hạn chế, xác định người chịu trách nhiệm và khắc phục sai sót hay không. Nếu hồ sơ chỉ được lập để đủ thủ tục, bộ chỉ số sẽ mất giá trị ngay từ khâu triển khai.
Hai quyết định, hai phần việc gắn với nhau
Hướng dẫn tại hội nghị tập trung vào Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg, ban hành Bộ chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, và Quyết định số 968/QĐ-TTCP, ban hành Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình trong nhiệm vụ, công vụ thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Thanh tra Chính phủ. Bộ chỉ số theo Quyết định 47 gồm bốn nhóm: xây dựng, hoàn thiện chính sách và pháp luật; thực hiện biện pháp phòng ngừa; phát hiện vi phạm; xử lý vi phạm và thu hồi tài sản. Hai văn bản bổ trợ cho nhau: một bên xem xét hoạt động phòng, chống sai phạm, bên kia đánh giá cách cơ quan trả lời và làm rõ việc thực thi công vụ. Tách rời hai phần sẽ làm giảm khả năng truy nguyên trách nhiệm. Vì vậy, đánh giá phòng chống tham nhũng cần dựa trên kết quả thực tế, phù hợp nhiệm vụ từng đơn vị, đồng thời bảo đảm khách quan, chính xác, trung thực và minh bạch.
Trách nhiệm giải trình là phép thử của thực thi công vụ
Trách nhiệm giải trình không nên bị xem là phần phụ của bộ chỉ số. Đây là căn cứ để kiểm tra một cơ quan đã phản hồi yêu cầu, làm rõ vụ việc và lưu lại chứng cứ xử lý đến đâu. Hướng dẫn yêu cầu việc đánh giá phải có hồ sơ, tài liệu minh chứng đầy đủ; riêng với tiêu chí giải trình, cần lập danh mục các vụ việc và yêu cầu giải trình, mỗi vụ việc có hồ sơ riêng. Cách làm này khiến trách nhiệm cụ thể hơn: không thể chỉ nêu đã xử lý mà thiếu tài liệu cho thấy ai phụ trách, xử lý theo quy trình nào và kết quả ra sao. Với người dân, giá trị cuối cùng nằm ở nền hành chính công khai, minh bạch, có kỷ luật và phục vụ Nhân dân; bộ công cụ được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý nhận diện tồn tại, xác định trách nhiệm và đề ra giải pháp khắc phục. Nếu không gắn giải trình với bằng chứng và hành động sửa sai, điểm số khó phản ánh chất lượng quản trị.
Các bộ, ngành và địa phương cần làm gì tiếp theo?
Thanh tra Chính phủ đề nghị các bộ, ngành, địa phương nghiên cứu kỹ hai quyết định cùng văn bản hướng dẫn, rồi tổ chức thực hiện phù hợp chức năng, nhiệm vụ; cách làm cần thống nhất và tránh đùn đẩy trách nhiệm. Yêu cầu cốt lõi là tự đánh giá có căn cứ, thu thập và rà soát số liệu, lập hồ sơ minh chứng, tuân thủ chế độ báo cáo và thời hạn quy định. Trách nhiệm không thể khoán trắng cho cơ quan thanh tra: người đứng đầu và từng đơn vị cần chủ động phân công việc, xác định rõ người chịu trách nhiệm, tổng hợp kết quả và phản ánh vướng mắc để được hướng dẫn. Tại Phú Thọ, lãnh đạo tỉnh yêu cầu hệ thống hóa quy định, biểu mẫu, biên soạn hướng dẫn dễ hiểu, kiểm tra tính chính xác và hợp pháp của hồ sơ tự đánh giá, đồng thời tăng ứng dụng công nghệ thông tin. Đây là hướng đi hợp lý: triển khai rõ quy trình trước, rồi kiểm tra chất lượng dữ liệu thay vì chạy theo điểm số.
Kết luận, bộ chỉ số và tiêu chí mới chỉ phát huy tác dụng khi biến đánh giá thành trách nhiệm có thể kiểm chứng. Hội nghị toàn quốc đã thống nhất yêu cầu về phương pháp, hồ sơ và phối hợp thực hiện; phần việc quyết định tiếp theo thuộc về từng cơ quan, từ thu thập bằng chứng đến khắc phục những hạn chế được phát hiện. Đánh giá nghiêm túc sẽ giúp người dân có thêm cơ sở kỳ vọng vào một nền hành chính liêm chính, minh bạch; đánh giá hình thức chỉ tạo thêm thủ tục. Vì thế, thước đo đáng tin cậy nhất không phải là điểm tự chấm, mà là khả năng giải trình rõ ràng và thay đổi thực chất sau mỗi lần đánh giá.
